رەسپۋبليكامىزدىڭ ءار ايماعىندا عىلىمدى دامىتۋعا ىڭعايلى, ءارى ىرگەلى ىزدەنىستەردى جۇرگىزۋگە قولايلى ورتالىقتار دا جوق ەمەس. اقتوبە وبلىسى جاعدايىندا وسىنداي باستى وشاقتاردىڭ ءبىرى – ق.جۇبانوۆ اتىناعى اقتوبە وڭىرلىك مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى. ەندىگى كەزەكتە بۇگىنگى كوتەرىلىپ وتىرعان تابيعاتىنا ساي اتالعان جوعارى وقۋ ورنىنىڭ مىسالىندا ەكى-ءۇش اۋىز ءسوز وربىتكەندى ءجون كورەمىز. جوعارىدا ايتىلعانداي جوعارى ءبىلىم بەرۋ ورداسىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى مەن عىلىمدى دامىتۋ ىسىنە ۋنيۆەرسيتەت باسشىلارى تاراپىنان جاسالىپ جۇرگەن قولداۋ مەن ومىرشەڭ كوزقاراس ءىستىڭ العا جىلجۋىنا سەپتىگىن تيگىزىپ كەلەدى. بۇعان دەيىنگى جۋرناليستىك زەرتتەۋلەر ءوڭىر عالىمدارىنىڭ باسىم بولىگى اتالعان ءبىلىم شاڭىراعىنا شوعىرلانعانىن كورسەتەدى. سونىڭ ىشىندە مۇندا عىلىمنىڭ ناقتىلىقتى تالاپ ەتىلەتىن سالالارى –ىرگەلى جانە قولدانبالى زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋگە باسىمدىق بەرىلگەن. سونىڭ ناتيجەسىندە وڭىرلىك جوعارى وقۋ ورنىندا ماتەماتيكا, فيزيكا جانە حيميا عىلىمدارى سالاسىندا بەلگىلى ءبىر عىلىمي باعىتتار مەن مەكتەپتەر قالىپتاستى دەۋگە تولىق نەگىز بار.
بۇعان مىسالدار دا جەتكىلىكتى. ايتالىق ۋنيۆەرسيتەتتىڭ پروفەسسورى قۋانىشبەك شۇڭكەەۆتىڭ رادياتسيالىق فيزيكا مەكتەبى تەك ەلىمىزگە عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە بىرقاتار تاياۋ جانە الىس شەتەلدەرگە دە تانىمال دەسەك, ارتىق ايتقاندىق ەمەس. سونىڭ ىشىندە پولشادا جانە ەستونيا مەن بەلورۋسسيادا قازاقستاندىق فيزيكا مەكتەبىنىڭ ءتالىمى مەن تاعىلىمىن ۇيرەنۋگە تۇتاستاي سول ەلدەردىڭ ءبىلىم مەن عىلىم مينيسترلىكتەرى تاراپىنان كوڭىل ءبولىنۋى ماقتان تۇتۋعا تۇرارلىقتاي. ق.ش.شۇڭكەەۆ جەتەكشىلىك جاسايتىن زەرتحانا الەمدىك ستاندارتتارعا ساي جابدىقتالعان. مۇندا نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى مەن تارتۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جاس عالىمدارى جۇيەلى زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋدە.
سونداي-اق اتالعان جوعارى وقۋ ورنىنىڭ پروفەسسورى جايشىلىق سارتابانوۆتىڭ ديففەرەنتسيالدى تەڭدەۋلەردى شەشۋدەگى ماتەماتيكتەر مەكتەبى دە رەسپۋبليكاداعى بارشا ماتەماتيكتەر قاۋىمىنىڭ نازارىن اۋدارۋ ۇستىندە. ديففەرەنتسيالدى تەڭدەۋلەر تەورياسىنىڭ نەگىزى نەدە؟ اتالعان مەكتەپ تالىمگەرىنىڭ ايتۋىنشا بۇل ماتەماتيكانىڭ ءتۇبىرى, ىرگەتاسى. ماتەماتيكا عىلىمىنىڭ باستى سالاسىنىڭ ءبىرى. گاپ مىنادا. اتالعان عىلىم سالاسىندا بەلگىلى ءبىر جەتىستىكتەر مەن وزگەرىستەرگە نەمەسە عىلىمي جاڭالىقتارعا قول جەتكىزۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن ماتەماتيكالىق مودەل جاسالادى. ال ونى ديففەرەنتسيالدى تەڭدەۋلەرسىز قۇرۋ مەن شەشۋ ەش مۇمكىن ەمەس. ونىڭ ماتەماتيكا عىلىمىندا الاتىن ورنى ەرەكشە ەكەنىن وسىدان-اق بىلە بەرىڭىز دەيدى ناقتى ءبىلىم وكىلى ج.ا.سارتابانوۆ.
ۋنيۆەرسيتەت بازاسىنداعى ىرگەلى عىلىمي زەرتتەۋلەر ايماقتاعى قولدانبالى مىندەتتەردى شەشۋمەن بايلانىستىرىلا جۇرگىزىلەدى. بۇگىنگى كۇن بيىگىنەن قاراستىرعاندا ماسەلەگە وسى تۇرعىدان كەلۋدىڭ ءتيىمدى تۇستارى مول ەكەنى ايقىن كورىنۋدە. ءسوزىمىز جالاڭ بولماس ءۇشىن ناقتى دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, اتالعان جوو-دا يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار پاركى قۇرىلعان. قازىرگى كەزە وسى پاركتىڭ زەرتحاناسىن تولىقتاي جابدىقتاۋ جۇمىستارى قولعا الىنعان. بۇل ءۇشىن زاماناۋي ۇلگىدەگى جاڭا جابدىقتار مەن قۇرالدار ورناتىلۋدا.
تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىك ءجايت تەحنيكالىق فاكۋلتەتتەگى مەتاللۋرگيا كافەدراسىنىڭ عالىمدارى تۇتاستاي ەل وندىرىسىندە ەرەكشە ورنى بار «قازحروم» ترانسۇلتتىق كومپانياسىمەن تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتقانى. مۇنداعى ورتاق ءىستىڭ بۇگىنگى جاي-كۇيىنە كەلسەك, ۋنيۆەرسيتەت ەنشىسىندەگى تىكەلەي توقتى دوعالى پەش –وزگەشە ءارى وتە قاجەتتى وڭىرلىك جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا نەگىز قالايدى.
ياعني, وسى قوندىرعى ارقىلى حروم كەنىشىنىڭ شاڭىن كادەگە جاراتۋ جوباسى ويلاستىرىلعان. كەندى بالقىتۋدىڭ سىناقتان وتكىزىلگەن تۇڭعىش تاجىريبەسى ورتاق ءىستىڭ تيىمدىلىگى مەن قاجەتتىلىگىن كورسەتتى. وسىلايشا ۋنيۆەرسيتەتتەگى مەتاللۋرگيا كافەدراسى مەن زاۋىت جاڭاشىلدارى اتالعان امبەباپ جابدىقتى ودان ءارى جەتىلدىرىپ, وبلىس اۋماعىندا دۇركىن-دۇركىن پايدا بولىپ جۇرگەن فەرروپلاست قالدىعى شاڭىن كەشەندى تۇردە تازارتۋ جوباسىن قولعا الماق.
قازىرگى كەزدە ايماقتا بىرقاتار ەكولوگيالىق پروبلەمالار قوردالانىپ قالعان. ونى ازايتۋعا ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارىنىڭ قوسار ۇلەستەرى وسىنداي ءوڭىردىڭ ەكولوگيالىق ماسەلەلەرىن شەشۋ ىسىندەگى ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارىنىڭ تاعى ءبىر عىلىمي جاڭالىعى دياتوميت ماتەريالدارىنىڭ كومەگىنە ارقا سۇيەۋ بولىپ وتىر. بۇگىنگى كۇنى بۇل ىسپەن ۋنيۆەرسيتەت فيزيكتەرى مەن حيميكتەرىنەن قۇرىلعان ۇلكەن توپ اينالىسۋدا. ولاردىڭ ايتۋىنشا اتالعان ماتەريال بەلگىلى ءبىر جاعدايلاردا تۇرعىن-ءۇي كوممۋنالدى شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ كارىزدىك قالدىقتارىن كادەگە جاراتۋعا كومەكتەسە الادى.
سوڭعى ۋاقىتتا اقتوبەدە جاز ايلارىندا قولقانى قاباتىن جاعىمسىز ءيىس جايلاپ الاتىنى ايتىلىپ تا جازىلىپ تا ءجۇر. قولعا الىنعان جوبانىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى وسى جاعىمسىز ءيىستى جويۋعا اسەرىن تيگىزە الاتىنىندا. قازىر اتالعان جوباعا قاتىستى زەرتحانالىق سىناقتار اياقتالىپ, ونىڭ ناتيجەسى وڭ ناتيجەلەر بەرگەن ەكەن. ەندىگى ءىستىڭ اۋقىمى دالالىق زەرتتەۋلەر مەن كوممەرتسيالاندىرۋ دەڭگەيىنە كوشۋ قاجەتتىگىنە قاراي ويىسۋدا.
ءبىر سوزبەن ايتقاندا وڭىرلىك ۋنيۆەرسيتەتتە جوعارىدا اتالعان دەرەكتەرگە ساي وڭىرلىك جانە رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە قارجىلاندىرۋعا تۇرارلىقتاي عىلىمي جوبالارمەن ىزدەنىستەر از ەمەس. ايتسە دە بۇل ءىستىڭ جاي-كۇيى كوڭىل قاناعاتتاندىرا بەرمەيدى. مۇندا تازا عىلىممەن اينالىساتىن عالىمدار دا ءدال وسى ماسەلەگە بايلانىستى اياقتارىن جازا الماي قالعان سەكىلدى. ءارى كەزىندە عىلىمي ورتالىقتاردى باسقارعان وڭىردەگى عالىمداردىڭ دەنى زەينەت جاسىندا ەكەنى دە ويلاندىرماي قويمايدى. الداعى ۋاقىتتا ولاردان مول قايتارىم كۇتۋدىڭ ءوزى دە اعاتتىق سەكىلدى.
ارينە مۇنداي جاعدايدا تەك ءبىر عانا جول بار. ءارى مۇنىڭ ءوزى وتە قاجەتتى ءارى ءتيىمدى دە وڭتايلى جول بولماق. بۇل عالىمدار قاتارىن جاستار ەسەبىنەن تولىقتىرۋ دەپ بىلەمىز. راس, قوعامدىق ومىردە بەلگىلى ءبىر جاعدايلاردا بىلىكتى ماماندار مەن عالىمداردى وزگە وڭىردەن شاقىرۋ ءۇردىسى قولدانىلىپ ءجۇر. ايتسە دە جوعارى وقۋ ورنىنىڭ جەتەكشىلەرى بۇل تاجىريبەنى باستى ورىنعا قويۋعا مۇددەلى ەمەس ەكەنىنە دە وسى ماتەريالدى گازەت وندىرىسىنە ازىرلەۋ بارىسىندا ايقىن كوز جەتكىزگەندەي بولدىق. ويتكەنى ونىڭ ءار ءتۇرلى وبەكتيۆتىك جانە سۋبەكتيۆتىك سەبەپتەرى بار ەكەنى بەلگىلى. سونىڭ ءبىرى ارنايى شاقىرىلعان مامانداردىڭ دوكتورانتتار مەن ماگيسترلەردىڭ تۇراقسىزدىعى, وتباسىلىق جاعدايى.
بۇل ماسەلە جونىندە ق.جۇبانوۆ اتىنداعى اقتوبە وڭىرلىك مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى باۋىرجان ەردەمبەكوۆ ءوز وي-پىكىرىن بۇلايشا تۇجىرىمدادى. اتالعان ماسەلەلەردى جولعا قويۋ ءۇشىن وقۋ ورنى جانىنان بەس ماماندىق بويىنشا ماگيستراتۋرا جانە تاعى دا بەس ماماندىق بويىنشا دوكتورانتۋرا قۇرىلدى. بۇعان قوسا ۋنيۆەرسيتەتتەگى عىلىمي قوعامداستىقتىڭ الەۋەتى مەن مۇمكىندىكتەرىن ودان ءارى تەرەڭدەتۋ ءۇشىن ماتەماتيكا جانە فيزيكا ماماندىقتارى بويىنشا ەكى ديسسەرتاتسيالىق كەڭەس اشىلدى. ونىڭ قۇرامىندا ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ون عالىمى بار. بۇل وزگەرىستەر جاس عالىمدار لەگىنىڭ وسە تۇسۋىنە ءوز ىقپالىن تيگىزەدى دەگەن ويدامىز.
مىنە, اقتوبە ايماعىندا ىرگەلى عىلىمي ىزدەنىستەرگە قۇلاش ۇرىپ وتىرعان وشاقتىڭ كەيبىر ناتيجەلەرى مەن جەتىستىكتەرى وسىنداي.
اقتوبە
