مونشا سىپىرتقىسىن دايىنداۋ
سەنبى, 20 ءساۋىر 2013 0:35
قايىڭنان جاسالعان سىپىرتقىلار – مونشاعا بارعان كەزدەگى باستى قاجەتتى زاتتاردىڭ ءبىرى. جالپى مونشاعا ءجيى باراتىن ادامدار ناعىز ورىس مونشاسىن سىپىرتقىسىز ەلەستەتە المايدى. ويتكەنى مونشانىڭ ىستىق بۋىندا سىپىرتقىمەن سوعىنۋ دەگەنىڭىز, بۇل – ەرەكشە ءبىر جان مەن ءتان راحاتى. سىپىرتقىنىڭ دەنساۋلىققا بەرەتىن پايداسى دا وتە مول. ول سىزگە تەر شىعارۋ ءۇشىن كومەكتەسەدى. اعزادا زات الماسۋ ۇدەرىسىنىڭ جۇرۋىنە قولايلى جاعداي تۋعىزادى. ونىڭ ۇستىنە تەرىدەگى زياندى ميكروورگانيزمدەردى جويىپ, تەرىنى جۇمسارتادى جانە تەرىگە ماسساج رەتىندە ارەكەت ەتەدى.
سەنبى, 20 ءساۋىر 2013 0:35
قايىڭنان جاسالعان سىپىرتقىلار – مونشاعا بارعان كەزدەگى باستى قاجەتتى زاتتاردىڭ ءبىرى. جالپى مونشاعا ءجيى باراتىن ادامدار ناعىز ورىس مونشاسىن سىپىرتقىسىز ەلەستەتە المايدى. ويتكەنى مونشانىڭ ىستىق بۋىندا سىپىرتقىمەن سوعىنۋ دەگەنىڭىز, بۇل – ەرەكشە ءبىر جان مەن ءتان راحاتى. سىپىرتقىنىڭ دەنساۋلىققا بەرەتىن پايداسى دا وتە مول. ول سىزگە تەر شىعارۋ ءۇشىن كومەكتەسەدى. اعزادا زات الماسۋ ۇدەرىسىنىڭ جۇرۋىنە قولايلى جاعداي تۋعىزادى. ونىڭ ۇستىنە تەرىدەگى زياندى ميكروورگانيزمدەردى جويىپ, تەرىنى جۇمسارتادى جانە تەرىگە ماسساج رەتىندە ارەكەت ەتەدى.
ەگەر ءسىز سىپىرتقى دايىنداۋ ىسىمەن شۇعىلدانۋعا نيەت تانىتىپ, وسى بيزنەستى ءوز ءتىرشىلىگىڭىزگە تايانىش ەتپەك بولساڭىز, وندا سىزگە ءبىرىنشى كەزەكتە ول سىپىرتقىنى قايدان دايىنداۋ قاجەتتىگىن انىقتاپ الۋعا تۋرا كەلەدى. قالالى جەردە قايىڭ اعاشتارى از كەزدەسەدى. ءتىپتى كەزدەسكەن جاعدايدىڭ وزىندە ونى كەسۋگە رۇقسات ەتىلمەيدى. سوندىقتان سىپىرتقى دايىنداۋ ءۇشىن ورمانعا بارۋعا تۋرا كەلەدى. ءسىز ءومىر سۇرەتىن ەلدى مەكەن ماڭايىندا وسىنداي ورماندار بار ما؟ ەڭ ءبىرىنشى وسى ماسەلەگە ءمان بەرگەنىڭىز ءجون.
مونشا سىپىرتقىسىن دايىنداۋ ءۇشىن ەرەكشە ءبىر قۇرال-جابدىقتار قاجەت ەمەس. پىشاق پەن قايشى, ءجىپ سەكىلدى قاراپايىم زاتتار بولسا, سونىڭ ءوزى جەتىپ جاتىر.
سىپىرتقىنى دايىنداۋ تەحنولوگياسى. مونشا سىپىرتقىلارىن ادەتتە مامىردىڭ سوڭى مەن ماۋسىم باسى ارالىعىنداعى كەزەڭدە دايىندايدى. سىپىرتقىنى ورمان ىشىنەن نەمەسە قالتارىس شەتىنەن ازىرلەگەن دۇرىس. بىراق ەش ۋاقىتتا جول شەتىندەگى اعاشتاردان دايىنداۋعا بولمايدى. ويتكەنى, جول ۇستىندە كەلە جاتقان اۆتوكولىكتەردەن ءبولىنىپ شىققان گازبەن بىرگە اۋىر مەتالدار دا اۋاعا شىعىپ, ولار كوبىنەسە جول شەتىندەگى اعاش جاپىراقتارىنا قوناقتاپ قالادى. ياعني جول شەتىندەگى اعاشتاردان دايىندالعان سىپىرتقىلار دەنساۋلىق ءۇشىن زياندى بولۋى دا مۇمكىن.
قايىڭ بۇتاقتارىن كەسكەن كەزدە ولاردىڭ قۇرعاق بولۋىنا ەرەكشە نازار اۋدارۋ كەرەك. مۇنىڭ سەبەبى, جاڭبىردان كەيىن ىلعالدانعان قايىڭ جاپىراقتارى ءالسىز بولادى دا, ولاردى سىپىرتقى رەتىندە دايىنداعان جانە مونشاعا اپارعان كەزدە تەز ءتۇسىپ قالادى.
سىپىرتقىنى ءالى تولىق ءوسىپ جەتىلمەگەن, ياعني وسكەنىنە 2-3 جىل عانا بولعان جاس قايىڭداردان, ونىڭ تومەنگى تۇسىندا ورنالاسقان بۇتاقتاردان ازىرلەگەن ءجون بولادى. سونىڭ ىشىندە سۋ ىشىندە وسكەن قايىڭداردان ازىرلەگەن سىپىرتقىلاردىڭ تاماشا قاسيەتتەرى بار. ونىڭ ۇستىنە مۇنداي قايىڭداردىڭ جاپىراقتارى دەنەگە جۇمساق تا جاعىمدى تيەدى. كەسىلىپ الىنعان قايىڭ بۇتاقتارى جىڭىشكە, ۇزىن, سولقىلداعان جۇمساق بولعانى ءجون. ولاردى كەسكەندە اعاشتىڭ ورتاسىنان ەمەس, بۇيىرىنەن العان جانە ءار اعاشتان ازداپ العان دۇرىس. كەسىپ الىنعان بۇتاقتاردى بوسقا جاتقىزباي, ولاردى ءبىر-ەكى كۇننىڭ ىشىندە ءىس قىلۋ قاجەت. سونىمەن قاتار, سىپىرتقىنى ازىرلەۋ بارىسىندا قايىڭ بۇتاقتارىنىڭ ۇزىندىعىنا بايلانىستى ىرىكتەپ بارىپ, بايلاعان ءجون.
سىپىرتقىنى كەپتىرۋ. سىپىرتقىلاردى كۇن استىندا كەپتىرۋگە بولمايدى. كەپتىرۋدىڭ ەڭ قاراپايىم دا دۇرىس جولى – ولاردى بىرنەشەۋ ەتىپ توپتاستىرىپ بايلاپ, ءۇيدىڭ شاتىرىنىڭ ىشىنە ءىلىپ قويۋ. شاتىر بولماعان جاعدايدا بالكوندى دا پايدالانۋعا بولادى. ءبىراق مۇنداي جاعدايدا كەپتىرىلەتىن سىپىرتقىلاردى كولەڭكەلى جەرگە ورنالاستىرعان دۇرىس. تاعى ءبىر نازار اۋداراتىن دۇنيە بالكون اشىق بولۋ كەرەك. شىنىمەن قاپتالعان بالكونداردا سىپىرتقىلار تەز قىزىنىپ, بويىنداعى ۋدى شامادان تىس كوپ ءبولىپ شىعارادى. ونداي سىپىرتقىلاردىڭ جاعىمدى اسەر ەتۋ قاسيەتى تومەندەيدى جانە جاپىراقتارى دا تۇسكىش كەلەدى.
سىپىرتقىلاردى ساقتاۋ. سىپىرتقىلاردى كەپتىرىپ بولعاننان كەيىن ولاردى ساقتاۋعا قويۋ قاجەت. ەڭ دۇرىسى, جاتقىزىپ ساقتاۋ. ساقتايتىن ورىن قاراڭعىلاۋ نەمەسە كولەڭكەلى بولعانى ءجون. سونىمەن قاتار, سىپىرتقىلاردى ساقتاۋ كەزىندە دە كەپتىرىپ وتىرۋعا بولادى. بۇل ءۇشىن جاس سىپىرتقىلاردى ەدەنگە جاتقىزىپ جايىپ تاستايدى. ءبىر-بىرىنە ارالاستىرمايدى. جاپىراعى كەپكەنشە ءار كۇن سايىن اۋدارىپ وتىرۋ كەرەك. جاپىراق كەپكەننەن كەيىن بارىپ ولاردى ءبىر-بىرىنە قوسىپ, ساقتاۋعا قويادى. مۇنداي جاعدايدىڭ وزىندە ارا-تۇرا ارالاستىرىپ وتىرعان ءجون بولادى.
سىپىرتقىلاردى وتكىزۋ. ەگەر اۋىلدىق جەردە مونشا سىپىرتقىسىن دايىنداۋ ىسىمەن كوپتەگەن ادامدار شۇعىلداناتىن بولسا, ونداي جاعدايدا ونى وتكىزۋدىڭ بىردەن-ءبىر سەنىمدى جولى جاقىن جەردەگى قالالى ەلدى مەكەندەر بولىپ تابىلادى. قالالى جەردە مونشالار مەن ساۋنالار كوپتەپ كەزدەسەدى. مىنە, وسىلارعا بارىپ كەلىسىپ, ءوز ءونىمىڭىزدى وتكىزۋدىڭ ءبىر مۇمكىندىگىنە يە بولا الاسىز.
سونىمەن قاتار قالالاردا جەكە تۇرعىن ۇيلەردىڭ كوپشىلىگىندە ءوز مونشالارى بار. سوندىقتان جەكە ۇيلەر شوعىرلانعان اۋدانداردا, اسىرەسە, ولارداعى ساۋدا دۇكەندەرىنىڭ الدىنا سىپىرتقى ساتاتىنىڭىزدى ايتىپ, حابارلاندىرۋ ءىلىپ قويعانىڭىز ءجون. سىپىرتقىنى وتكىزۋدىڭ تاعى ءبىر جولى ارناۋلى ساۋدا دۇكەندەرى مەن بازارلارعا بارىپ, ولاردىڭ يەلەرىمەن وتكىزىپ بەرۋ اقىسىنا كەلىسىپ, الدىن-الا تاپسىرىپ قويۋ. ەگەر ساۋداگەردىڭ مونشا سىپىرتقىسىن ساۋدالاۋدىڭ پايدالى ءىس ەكەندىگىنە كوزى جەتسە, مۇنان كەيىنگى تاپسىرىستاردى سىزگە ونىڭ ءوزى بەرىپ, سىپىرتقىلارىڭىزدى توپتاپ ساتىپ الۋ ىسىنە كىرىسىپ كەتۋى دە عاجاپ ەمەس.
مونشا سىپىرتقىسىن ازىرلەۋگە شىعىن شىقپايدى. قايشى, پىشاق سەكىلدى قۇرالدى كەز كەلگەن ۇيدەن تابۋعا بولادى. ءتىپتى ولاردى ساتىپ العان جاعدايدىڭ وزىندە شىعاتىن شىعىن 1-2 مىڭ تەڭگەدەن اسپايدى. ياعني مونشا سىپىرتقىسىن ازىرلەۋ شىعىنسىز ءىس.
تۇسەر پايدا مولشەرى. مونشا سىپىرتقىسىنىڭ باعاسى ونىڭ ورنالاسقان وڭىرلەرىنە بايلانىستى بولىپ كەلەدى. جالپى, 1 سىپىرتقى ساتقاندا ودان 300-600 تەڭگە ارالىعىندا پايدا تۇسىرۋگە بولادى. كەيبىر جەرلەردە بۇدان دا قىمبات. سوندا ءسىز 20 سىپىرتقى ازىرلەپ ساتاتىن بولساڭىز, ەڭ كەمى 6 مىڭ تەڭگە پايدا قاراتادى ەكەنسىز. ايىنا ورتا ەسەپپەن 200 سىپىرتقى ازىرلەپ ساتقان جاعدايدىڭ وزىندە ءسىزدىڭ كىرىسىڭىز ەڭ كەمى 60 مىڭ تەڭگەنى قۇرايدى. ونىڭ ۇستىنە كوپتەگەن وي ەڭبەگىنىڭ ادامدارى ورمانعا بارىپ, سىپىرتقى ازىرلەۋدى دەمالىس ەسەبىندە قابىلدايدى. ماسەلەن, لەۆ تولستوي ءشوپ شابۋدىڭ ءوزىن دەمالىس دەپ ەسەپتەگەن. سوندا ءسىز ءبىر ەسەپتەن ورماننىڭ دەنساۋلىققا پايدالى وتتەگىسى مول تازا اۋاسىن جۇتىپ, دەنساۋلىعىڭىزدى تۇزەيسىز. ەكىنشىدەن, «جۇرگەن اياققى جورگەم ىلىنەدى» دەگەندەي, جاي جۇرمەي پايدا دا تاۋىپ جۇرەسىز. بۇل شاعىن بيزنەستىڭ ءبىر تيىمدىلىگى وسىندا.
پايدالى كەڭەستەردى مىنا سايتتاردان الۋىڭىزعا بولادى:
http://vry.narod.ru/za.htm
http://www.mukhin.ru/stroysovet/bani1/5_03.html
http://www.hobiz.ru/ideas/medic/venik/
ازىرلەگەن
سۇڭعات ءالىپباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
