تالاي كۇنگى ەڭبەك, توككەن تەر, ودان قالسا ميلليونداعان قاراجات جەلگە ۇشتى دەي بەرىڭىز. ارينە, «جامان ايتپاي, جاقسى جوق», دەگەنمەن, ءورت مىڭداعان گەكتار القاپتىڭ قاي جەرىنەن شىعاتىنى بەلگىسىز. كوبىنە ءورتتىڭ سەبەبىن ماماندار كۇننىڭ ەرەكشە ىسۋىمەن بايلانىستىرادى. بيىل جامبىل وڭىرىندە بۇرىن-سوڭدى بولماعان اپتاپ بولىپ تۇر. شىلىڭگىر شىلدەدە شي تۇبىنەن وت تۇتانىپ كەتەردەي كۇيىپ تۇرعان دالانىڭ ءبىراز جەرى وسى ۋاقىتقا دەيىن وتقا ورانىپ تا ۇلگەردى.
جامبىل وبلىستىق توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتىنىڭ مالىمەتىنشە, ءوڭىردە جىل باسىنان بەرى ورماندى جانە دالالىق ايماقتاردا 4 رەت ءورت شىعىپتى. ءتىلسىز جاۋ سالدارىنان وبلىس بويىنشا ورماندى القاپقا جاتاتىن 200 گەكتارعا جۋىق جەردى ءورت شارپىسا, ءداندى-داقىلداردىڭ ورتەنۋى 500 گەكتاردى الىپ كەتكەن. جۋىردا عانا ت.رىسقۇلوۆ اۋدانىنىڭ قاراقىستاق اۋىلى اۋماعىنداعى «ماقسات» شارۋا قوجالىعىنا تيەسىلى 40 گەكتار ارپا مەن 20 گەكتار جايىلىمدىق دالا وتقا وراندى. التى ساعاتتا ارەڭ دەگەندە اپتىعىن باسقان ءورتتى سوندىرۋگە 45 ادام جانە 15 تەحنيكا كۇشى جۇمىلدىرىلعان. جامبىل وبلىسى بويىنشا توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتى ءزىلزالالاردىڭ قاۋىپ-قاتەرىن ازايتۋ جانە ازاماتتىق قورعاۋ سالاسىنداعى باقىلاۋ باسقارماسىنىڭ باس مامانى, ازاماتتىق قورعاۋ پودپولكوۆنيگى باۋىرجان سەيداليەۆتىڭ ايتۋىنشا, شىلدە ايىنىڭ وزىندە ت.رىسقۇلوۆ اۋدانىنىڭ ورنەك اۋىلىندا جالپى اۋدانى 375 گەكتار بيداي, ارپا جانە قۋراعان ءشوپ, سونىمەن قاتار قاراقىستاق اۋىلىندا ارپا القابى مەن قۋراعان ءشوپ ورتەنگەن. سونداي-اق بيىلدىڭ وزىندە تالاس اۋدانى, اقكول اۋىلى اۋماعىندا جالپى اۋدانى 20 گەكتار جەر ورتەنگەن. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, قاي ءورتتىڭ ناقتى نەدەن بولعانىن بولجاۋ قيىن. جالعىز بولجام – كۇننىڭ قاتتى ىستىق بولۋى. تەك وتكەن جىلى عانا ادام قولىمەن جاسالعان ءبىر وقيعا مەركى اۋدانىنىڭ اۋماعىندا تىركەلگەن ەكەن. ودان باسقا ادام قولىمەن جاسالعان وقيعا جوق. «بۇگىنگى تاڭدا ءداندى-داقىلدار مەن سەبىلگەن ەگىستىكتەردە ءورتتىڭ پايدا بولۋى قاۋىپتى ماسەلە بولىپ سانالادى. سەبەبى ءداندى-داقىلداردان الىنعان سابان مەن ءۇيىندى تەز تۇتانادى. تاستالعان تەمەكى, سوندىرىلمەگەن الاۋ, وسىنىڭ ءبارى دە ورتكە اكەپ سوعادى. ءورت قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدە توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتى جىل سايىن ءىس-شارالار كەشەنىن ۇيىمداستىرىپ كەلەدى», دەيدى ب.سەيداليەۆ.
ەشكىم دە ەڭبەگىنىڭ دالاعا كەتكەنىن قالامايدى. سوندىقتان دا وڭىردەگى بيىلعى قىرىق گرادۋسقا جەتىپ تۇرعان اپتاپ ىستىق شارۋالاردىڭ تىنىشىن كەتىرىپ تۇر. ماسەلەن, «شاۋشەن», «ايان», «ماقسات» شارۋا قوجالىقتارى وڭىردە دالا ەگىستىگىن دامىتۋعا ۇلەس قوسىپ وتىر دەۋگە بولادى. ەندى كەنەتتەن ءورت شالعان مۇنشاما ەگىستىكتىڭ يەلەرى دە تالاي شىعىنعا باتقانى ءسوزسىز. سول سياقتى, تابيعاتتىڭ ەن بايلىعى ورمان القاپتارىنىڭ دا وتقا ورانۋى وڭىردە ايتا قالارلىق ماسەلە. بۇگىندە جامبىل وبلىسى بويىنشا 4 ميلليون 427 مىڭ گەكتار ورماندى جەرلەر بولسا, ونىڭ ىشىندە ورمان كومكەرگەن جەرلەر 2 ميلليون 357 مىڭ گەكتار. سونىمەن قاتار اۋدانداردا جامبىل وبلىستىق تابيعي رەسۋرستار جانە تابيعاتتى پايدالانۋدى رەتتەۋ باسقارماسىنا قاراستى 14 ورمان شارۋاشىلىعى مەكەمەلەرى جۇمىس ىستەيدى. الايدا, بۇگىنگى تاڭدا اۋدانداردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى مەن ادام كۇشى ءالى دە جەتىسپەيدى. جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمى اسقار مىرزاحمەتوۆ بۇل ماسەلەگە ارنايى كوڭىل ءبولىپ, ناتيجەسىندە وتكەن جىلى 200 ميلليوننان استام تەڭگەگە قاجەتتى 14 تەحنيكا ساتىپ الىنعان. سونىمەن قاتار 100 ادامعا شتاتتىق بىرلىك بولىنگەن. ال بيىل بۇل ماقساتقا 280 ميلليون تەڭگە قاراجات قاراستىرىلىپتى. دەي تۇرعانمەن, وڭىردە ورمان ءورتى قازىرگى كەزدە ۇلكەن ماسەلەگە اينالىپ تۇر. جامبىل وبلىستىق ورمان شارۋاشىلىعى جانە جانۋارلار دۇنيەسى اۋماقتىق ينسپەكتسياسى ورمان جانە ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماقتار ءبولىمىنىڭ باسشىسى ءادىل جاقىپوۆتىڭ ايتۋىنشا, بىلتىر 6 ايدا 7 ورمان ءورتى تىركەلىپ, 1 ميلليون 763 مىڭ تەڭگە شىعىن كەلگەن. ءبىر وكىنىشتىسى, بىلتىر 6000 گەكتار ايماقتاعى سەكسەۋىل ورتەنىپ كەتكەن. ال بيىلعى التى ايدا مەملەكەتتىك ورمان قورى اۋماعىندا 3 ورمان ءورتى ءتىركەلىپتى. ءتىلسىز جاۋ مويىنقۇم, تالاس جانە بايزاق اۋداندارىنىڭ اۋماعىن قامتىعان. ءورت شالعان اۋماقتىڭ كولەمى 1266 گەكتار بولسا, ونىڭ ىشىندە ورمان القابى 1207 گەكتار, ورمان كومكەرگەن جەرلەر 1174,8 گەكتار بولىپ سانالادى. ناتيجەسىندە 987 مىڭ 800 تەڭگە شىعىن كەلگەن.
دالا ءورتىنىڭ الدىن الۋعا وبلىستىق اكىمدىك تاراپىنان كوڭىل ءبولىنىپ-اق كەلەدى. الايدا, ءبولىم باسشىسى ءادىل جاقىپوۆ كوپ اۋدانداردا ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازالاردىڭ ەسكىرگەنىن, ادام كۇشىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگىن ايتادى. بۇگىنگە دەيىن بۇل كورسەتكىش 60 پايىزعا قامتاماسىز ەتىلگەن ەكەن. «ايتالىق, ءاربىر اۋداندا 3-4 تراكتور عانا بار. ال ءاربىر اۋداننىڭ ورمان شارۋاشىلىعى مەكەمەسىندە كەمىندە 600 مىڭ گەكتار جەر بار. ءورتتىڭ قاي قيىردان شىعاتىنى بەلگىسىز. جەردىڭ ءبىر باسىنان ەكىنشى باسىنا جەتۋ ءۇشىن ەسكى تراكتورمەن 100-150 شاقىرىم ءجۇرۋ كەرەك. بىراق ءاربىر ءورت باقىلاۋ بەكەتتەرىندە كەزەكشىلەر بار», دەيدى ول. سونىمەن قاتار ءبىرىنشى جانە ەكىنشى ۇلگىدەگى ورمان ءورتىن ءسوندىرۋ ستانسالارىندا دا ادام كۇشى جەتىسپەيدى ەكەن. ماسەلەن, ءبىرىنشى ۇلگىدەگى ورمان ءورتىن ءسوندىرۋ ستانساسىندا كەمىندە 15 ادام بولۋى كەرەك بولسا, بۇگىندە مۇندا 9 ادام عانا بار. ءاربىر اۋدانداردا كىشى ءورت ءسوندىرۋ تەحنيكالارى بولعانىمەن, ءورت سوندىرۋگە ارنالعان ۇلكەن تەحنيكالار جوق. بولاشاقتا وسىنداي ادام جانە تەحنيكا كۇشىنىڭ جەتكىلىكسىزدىگى جويىلىپ, ماسەلە وڭ شەشىمىن تاپسا, دۇرىس بولار ەدى. ارينە, بۇدان كەيىن ءورت مۇلدە بولمايدى دەگەن ۇعىم تۋماسا كەرەك.
جالپى, اپتاپ ىستىق الاپات ءورتتىڭ شىعۋىنا سەبەپ پە؟ كوپ جاعدايدا ماماندار ءورتتىڭ شىعۋ سالدارىن كۇننىڭ ىستىعىمەن بايلانىستىرادى. ءماسەلەن, دالاداعى تاستاردىڭ, شيشا سىنىقتارىنىڭ قاتتى قىزۋى ورتكە اپارىپ سوعاتىنىن ايتادى. بىراق مۇنداي دەرەكتەردىڭ ءوزى ۇعىمعا سىيماي كەتەتىن سياقتى. كەيدە ءورت اتاۋلى كەيبىر قاسكويلەردىڭ قولىمەن تابيعاتقا جاسالعان قيانات ەمەس پە ەكەن دەگەن دە وي كەلەدى. ادەيى بولماسا دا نەمقۇرايدىلىق, دۇرىس ءمان بەرمەۋشىلىك جاعدايىندا دا ءورت تۇتانۋى مۇمكىن عوي دەگەن ويدا قالاسىڭ...
جامبىل وبلىسى
