جاقىندا وسى ءفيلمدى كەزدەيسوق عالامتوردان كەزدەستىرىپ قالىپ, كەزەكتى مارتە كورىپ شىققان ەدىك. قاراپ وتىرىپ, جەتپىس جىل كوتەرىلگەن ماسەلەلەردىڭ قازىرگى قازاق قوعامىندا كۇن سايىن كوز الدىمىزدا ءوتىپ جاتقانىنا تاڭعالدىق. سول ءفيلمنىڭ سيۋجەتىندە جۇرەكتى شىمىرلاتاتىن ءبىر كورىنىس بار. تاقىر كەدەي شارۋا مەن وتىنشى, موناح ۇشەۋى سەبەتتە كيمونوعا قۇنداقتاۋلى جاتقان ءسابيدى تاۋىپ الادى. قۇيىپ تۇرعان جاڭبىردىڭ استىندا جەتىم بالانى قايتەرىن بىلمەي ءبىراز تۇرادى. اقىرى جالاڭ اياق شارۋا: «مەنىڭ التى بالام بار. التى بالامەن كەدەي بولدىم نە, جەتى بالامەن كەدەي بولدىم نە, ءبارىبىر سول ازاپتى ءومىر عوي. بۇل بالانى مەن اسىراپ الايىن» دەپ, شىرقىراپ جىلاپ جاتقان ءسابيدى قولىنا الادى. ءسابيدى قولىنا الىپ كەتىپ بارا جاتقاندا جاڭبىر تىيىلىپ, كۇن شىعىپ, شارۋانىڭ جۇزىندە ساۋلەسى ويناعانداي بولادى. بىزدىڭشە, فيلمدە ايتىلعان ويدىڭ ەڭ ۇلكەنى, ەكسپوزيتسياسى شارۋانىڭ اۋزىنان شىققان وسى ءبىر اۋىز سوزگە سايادى.
جاسىراتىن نەسى بار, سوڭعى جىلدارى قوقىستان تابىلعان, اجەتحانادان تابىلعان بالالار تۋرالى جۇرەكتى شايلىقتىراتىن نەشە ءتۇرلى وقيعالار باق-تا ءجيى تارالدى. ءسابيىن پەرزەنتحانادا قالدىرىپ, تايىپ تۇرعان كوكەك انالار تۋرالى دا كوپ ەستيتىن بولدىق. ۇشقان قۇس, جۇگىرگەن اڭ ۇرپاعىن قورعاۋعا جانتالاسىپ جاتقاندا ادامداردىڭ تۋعان پەرزەنتىنەن باس تارتۋىنان ارتىق قىلمىس بار ما؟ مۇنداي وقيعالار ءبىر ەمەس, ەكى ەمەس, قايتا-قايتا قايتالانا بەرگەننەن كەيىن ادامداردان ادامدىق كەتتى-اۋ دەيسىڭ ىشىڭنەن. ءتىپتى, ەستىگەن ادامداردىڭ ءوزى بۇرىنعىداي شوشىماي, ە دەپ قويا سالعانىنا قاراساق, ونداي وقيعالارعا قوعامنىڭ ەتى ۇيرەنىپ, جۇرەگى قاتايىپ كەتتى مە دەپ ويلاپ قالاسىڭ.
بيىل كوپ بالالى وتباسىلارعا ۇكىمەتتىڭ 21 مىڭ تەڭگە جاردەماقى تاعايىنداعانى بەلگىلى. ارينە, بۇل تاپقان-تايانعانىن ۇرپاعىنىڭ اۋزىنا توساتىن اتا-انا ءۇشىن زور كومەك. جۋىردا كەيبىر وتباسىلار سول جاردەماقىعا ىلىگۋ ءۇشىن قاعاز جۇزىندە اجىراسىپ جاتقانى بەلگىلى بولدى. ءبىر جاعىنان ولاردى تۇسىنۋگە بولاتىن سياقتى. «ارقادا قىس جىلى بولسا, ارقار اۋىپ نەسى بار؟!» دەگەندەي, اۋزىنان اق مايى اعىپ, ءتورت قۇبىلاسى تەڭەلىپ تۇرسا, قانداي ازامات بالا-شاعاسىنان قاعاز جۇزىندە بولسا دا باس تارتادى دەيسىز. الايدا, از-مۇز سومانى الا قويايىق دەپ «اجىراسۋعا» اسىققانداردى اقتاپ الۋ دا قيىن سياقتى.
قازاق قوعامىنىڭ قوي ۇستىنە بوزتورعاي جۇمىرتقالاپ, باقۋاتتى ومىرگە كەنەلىپ, حالىقتىڭ ءبارى بىردەي شالقىپ ءومىر سۇرگەن كەزى سيرەك سياقتى. قازىر دە بىرەۋدەن ىلگەرى, بىرەۋدەن كەيىن دەگەندەي قالت-قۇلت ەتكەن جايى بار. The Social Progress Imperative حالىقارالىق زەرتتەۋ جوباسىنىڭ رەيتينگىندە الەۋمەتتىك 150-گە تارتا ەلدىڭ ىشىندە بەل ورتادان ورىن الىپپىز. العاشقى وندىقتا نورۆەگيا, يسلانديا, دانيا, شۆەيتساريا, فينليانديا, جاپونيا, جاڭا زەلانديا سياقتى دامىعان ەلدەر ورىن الادى. افريكانىڭ چاد, ەريترەيا, نيگەر سياقتى قارا قۇرلىقتاعى كەدەي ەلدەر مەن اۋعانستان كوش سوڭىندا قالىپتى. ءبىز 71-ساتىعا جايعاستىق. بۇرىن 80-ءنىڭ توڭىرەگىندە بولساق, جىل ساناپ بىرتىندەپ كوتەرىلىپ كەلە جاتىرمىز, وعان دا شۇكىر. توقسانىنشى جىلدارداعى توقىراۋدىڭ توپالاڭىمەن سالىستىرعاندا, قازىرگى كۇيىمىز كوش ىلگەرى ەكەنى داۋ تۋعىزبايدى. ولاي بولسا, حالىقتىڭ نيەتى سونشاما بۇزىلارداي, تۋعان بالاسىنان بەزىنەتىندەي نە كورىنىپتى؟ ءىى جاھاندىق سوعىستا وق پەن وتتىڭ ورتاسىنان امان قالعان جەتىم بالالاردى باۋىرىنا باسىپ, قازاققا ءسىڭىرىپ جىبەرگەن ەدىك. ەندى بەيبىت زاماندا ءوز شاراناسىنان بەزەتىندەي باستارىنا نە كۇن تۋدى دەيسىڭ ەرىكسىز. بالكىم, بۇل الەۋمەتتىك جاعدايدىڭ ناشارلاعانىنان عانا ەمەس, ادامي قاسيەتتەردىڭ تومەندەۋىنەن شىعار؟!
«راسيومون» ءفيلمى تۋرالى ايتتىق قوي ءسوز باسىندا. سونداعى شارۋا جەتىم بالانى باۋىرىنا باسقانىن كورگەن موناح: «سەن مەنىڭ ادامزاتقا دەگەن سەنىمىمدى ساقتاپ قالدىڭ» دەيدى. جاقىندا ارىستا بولعان اپات كەزىندە ءبىزدىڭ حالىقتىڭ بويىنداعى مەيىرىم, جاناشىرلىق, ادامگەرشىلىك سياقتى سەزىمدەر جارق ەتىپ كورىنگەندەي بولدى. مىسالى, بىرنەشە ازامات باستارىن قاۋىپكە تىگىپ ءجۇرىپ اپات ايماعىنا ورالىپ, قالىپ قويعان ادامداردى, بالالاردى قاۋىپسىز ايماققا الىپ شىقتى. بۇكىل ەل ءبىر ساتتە باس بىرىكتىرىپ, ارىستىڭ حالقىنا جۇمىلىپ جىلۋ جينادى. بىرەر اپتا بولسا دا بارار جەر, باسار تاۋى قالماعان جۇرتتى ۇيىنە قوندىرىپ جاتقاندار كوپ بولدى. قوعام قانشا قاتال بولسا دا, ادامدىقتىڭ شەكاراسىن كەڭەيتۋ ءار ازاماتتىڭ وزىنەن ەكەن-اۋ دەيسىڭ مۇندايدا.
