– كوپشىلىك كوپ بالالى نەمەسە اسىراۋشىسىنان ايىرىلعان وتباسىلاردىڭ نەسيەسى كەشىرىلەدى دەپ ءجۇر. كەشە قارجى ءمينيسترى ءاليحان سمايلوۆ بۇل جولعى قارىزدى جابۋ ءۇشىن ۇلتتىق قوردان قارجى ءبولىنەتىنىن, 300 ملرد تەڭگەنىڭ قانداي ماقساتقا جۇمسالاتىنىن ايتتى.
– 88,5 ملرد تەڭگە كوپ بالالى نەمەسە اسىراۋشىسىنان ايىرىلىپ, قيىن جاعدايدا قالعان وتباسىلاردىڭ تۇتىنۋشىلىق ماقساتتاعى قايتارىلماعان قارىزدارىن جابۋعا جۇمسالادى. قوعام بۇل شارانىڭ تەك ءبىر رەت ءجۇرگىزىلىپ جاتقانىن جانە جالعاسپايتىنىن ۇمىتپاسا دەيمىن.
«قارىزدىڭ ءبارى كەشىرىلەدى» دەگەن قاتە تۇسىنىك. ءبىز نارىقتىق ەكونوميكا قوعامىندا ءومىر سۇرگەندىكتەن, ادام قارىزىن قايتارۋدى, نەسيەسىن وتەۋ جاۋاپكەرشىلىگىن ءوز موينىنا الۋى ءتيىس. پرەزيدەنتتىڭ جارلىعىندا بارلىق ادامداردىڭ ەمەس, نەسيەلىك مىندەتتەمەسىن ورىنداي الماي وتىرعان الەۋمەتتىڭ وسال توبىنا جاتاتىن ازاماتتاردىڭ كەپىلسىز تۇتىنۋ نەسيەسىن وتەۋ تۋرالى ايتىلدى. كوپ بالالى وتباسىلاردىڭ, مۇگەدەك بالالارى بار وتباسىلاردىڭ, اسىراۋشىسىنان ايىرىلعان وتباسىلاردىڭ, اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الاتىن وتباسىلاردىڭ جانە جەتىم بالالاردىڭ ءجونى بولەك.
– «دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا كىردىك, ەندى بىزگە شەتەلدىك كوپ بانكتەر كەلەدى, نەسيە پايىزدارى تومەندەيدى» دەيتىن ميف سەيىلدى. بانكتەردىڭ پايىزىنىڭ تومەندەۋىنە شەتەلدىك بانكتەردىڭ ەلگە كوپتەپ كەلۋى ەمەس, ەكونوميكالىق فاكتور اسەر ەتەتىنى ءبىلىنىپ قالدى...
– قازىرگى تاڭدا ۇلتتىق بانك ينفلياتسيالىق تارگەتتەۋ دەگەن ساياسات جۇرگىزىپ وتىر. ونىڭ ماقساتى – 2020 جىلعا دەيىن ينفلياتسيا دەڭگەيىن 4 پايىزعا دەيىن ءتۇسىرۋ. ەگەر بۇل ماقسات ورىندالاتىن بولسا, وندا بازالىق پايىزدىق ءمولشەرلەمەنىڭ دەڭگەيى دە قۇلايدى. قازىرگى 11 پايىز, كەيىن 5 نەمەسە 4 پايىزعا دەيىن ءتۇسىپ قالۋى مۇمكىن. ول كەزدە نەسيە ارزانداپ, ازاماتتار ءۇشىن ءتيىمدى جانە قولايلى بولا باستايدى. ەندى اقىرىن-اقىرىن وسى كەزەڭگە قاراي جاقىنداپ كەلە جاتىرمىز.
– ەندى نە ىستەمەك كەرەك, نەدەن باستاۋ كەرەك؟
– مەنىڭشە, حالىقتىڭ قارجى ساۋاتىلىعى ەمەس, مەنشىك قۇقىعىنا دەگەن جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ دا ماڭىزدى. كۇنى كەشە عانا ارىستا 50 مىڭ تۇرعىن ءبىر ساعاتتا ءۇي-جايىنا جاي تۇسكەندەي بولىپ, مەملەكەتتىڭ قولىنا قاراپ قالدى.
– مۇندايدا حالىق ۇكىمەتكە ەمەس, ساقتاندىرۋ كومپانيالارىنىڭ كومەگىنە جۇگىنۋى ءتيىس ەدى...
– قازاق ۇلتىنىڭ قانىمەن بىتكەن باۋىرمالدىق ءبىزدىڭ ۇكىمەتتىڭ الەۋمەتتىك باعدارلامالارىنىڭ كەمشىن تۇستارىن بىلدىرمەي جاتىر. ءوزىن ەركىن سەزىنەتىن, ءوز مەنشىگىن ەركىن قولداناتىن قوعامعا ۇمتىلۋ كەرەك. بۇل حالىقتىڭ قارجىلىق ساۋاتىن دا, ءوزىنىڭ اكتيۆتەرى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىگىن دە ارتتىرادى.
– وكىنىشكە قاراي, قارجى ۇيىمدارىنىڭ نەمەسە ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ ءجۇمىسىنا ۇلتتىق بانك ءتىكەلەي ارالاسا المايدى. ال ميكروكرەديتتىك ۇيىمدار كاسىپكەر رەتىندە ءتىركەلىپ, باسقا قىزمەت تۇرىمەن اينالىسا بەرەتىنىن كوزىمىز كورىپ ءجۇر. ەل ءىشىندە جىلدام نەسيە دەپ اتالاتىن قارىز بەرەتىن نىساندار كوبەيىپ بارادى.
– ولار تىركەلگەن كەزدە اشىقتان-اشىق نەسيە تاراتۋمەن اينالىسۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن بارلىق تەتىكتەردى زاڭداستىرىپ العان. ەل ىشىندە «مۇنىڭ ءبارىن ۇلتتىق بانك ءبىلىپ وتىرسا دا شارا قولدانبايدى» دەگەن پىكىر بارىن بىلەمىن. ۇلتتىق بانك قول قۋسىرىپ وتىرعان جوق. بىلتىر قارجى رەتتەۋشىسى ميكروكرەديتتىك ۇيىمدارعا قاتىستى زاڭ جوباسىن قابىلداپ, ميكروكرەديتتىك ۇيىمداردىڭ جىلدىق ءتيىمدى پايىزدىق مولشەرلەمەسىن 100 پايىزدان اسىرماۋ ماسەلەسىن زاڭداستىردى.
– تۇتىنۋ نەسيەسىندەگى «تاۋەكەل توبى» تۋرالى تاراتىپ ايتىڭىزشى
– حالىقتىڭ نەسيەقۇمارلىعى ونىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىنا كەرى اسەر ەتەدى. ۇلتتىق بانك «حالىقتىڭ نەسيەقۇمارلىعىنا قاتىستى ماسەلەنى نەسيە نارىعىنىڭ دامۋىنا كەدەرگى كەلتىرمەي شەشۋ كەرەك» دەگەن شەشىمگە كەلگەن سياقتى. جاقىندا ۇلتتىق بانك وكىلدەرى ەشكىمنىڭ نەسيە الۋىنا شەكتەۋ قويماسا دا نەسيە الىپ, ونى قايتارماي جۇرەتىندەردى تەزگە سالا الاتىنىن ايتتى. ول ءۇشىن نەسيە نارىعىنىڭ دامۋىنا كەدەرگى كەلتىرمەي شەشۋ ءۇشىن العان قارىزىن قايتارمايتىنداردىڭ ءتىزىمىن جاساپ, ولارعا قارىز بەرمەۋ شاراسىن قولدانۋدى ۇسىنىپتى. تۇتىنۋ نەسيەسىن راسىمدەيتىن 18-23 جاس ارالىعىنداعى ادامدار «تاۋەكەل توبىنا» جاتادى. سەبەبى بۇل جاستاعى ادامداردىڭ تۇراقتى تابىسى بولمايدى.
–حالىقتىڭ تاباتىن تابىسى مەن الاتىن قارىزى اراسىندا ۇلكەن الشاقتىق بار. بۇل بانك سەكتورى ءۇشىن جاعىمسىز جايت. ۋاقىت وتە كەلە قارجى ينستيتۋتتارى نەمەسە تۇتاس بانك سەكتورى داعدارىسقا ۇشىراۋى مۇمكىن. ءسىز نە دەيسىز؟
– جەكەلەگەن بانكتەر قارجىلىق قيىندىققا تاپ بولسا, ونىڭ سالقىنى تۇتاس جۇيەگە تيەدى. مۇنى جاقىندا «قازاقستان حالىق بانكى» اق باسقارما ءتوراعاسى ءۇمىت شاياحمەتوۆا جاسىرماي ايتتى.
– ۇلتتىق بانك بىلتىردان بەرى ماسەلەنى شەشۋ امالدارىن قولدانىپ جاتىر. «نەسيە پورتفەلىنىڭ ۇلعايۋىنا شەكتەۋ قويىلدى. بىراق ماسەلە تۇبەگەيلى شەشىلدى مە؟
– بۇدان بىلاي تۇتىنۋشى نەسيەسىن راسىمدەيتىن ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ كاپيتالى ەرەكشە نازارعا الىنادى. بانكتىڭ قالاۋى مەن مۇمكىندىگى قارجىلىق جاعدايىنا ساي بولعان جاعدايدا عانا ادامدارعا قارىز بەرۋ قۇقىعىن ۇسىنۋ قاجەت دەگەن پىكىر باسىم. مۇنى ىشكى نارىقتىڭ سۇرانىسى شەشۋى مۇمكىن.
– اۋىلدا تۇراتىن كاسىپكەرلەردىڭ نەسيەنىڭ پايىزى مەن وتەلۋ مەرزىمى تۋرالى ۇسىنىستارى ۇكىمەتكە جەتپەي جاتىر عوي...
