ەكىنشى جاعىنان, ءبىزدىڭ ەكونوميكادا «قارىز قۇدىعى» دەگەن تۇسىنىك بار. ساتيستيكا بويىنشا حالىقتىڭ نەگىزگى ءبولىگى ياعني 60-70 پايىزىنىڭ نەسيە تولەۋ قابىلەتى تومەن. مۇنداي كۇردەلى ماسەلەنى قارجىلىق شەشىمدەر ارقىلى الدىن المايتىن بولساق, مەملەكەت ءۇشىن كۇردەلى ماسەلەگە اينالۋى مۇمكىن. ياعني نەسيە تۇڭعيىعىنا باتقان حالىقتىڭ كوبەيۋى ەلدەگى اۋلەمەتتىك قۇرىلىمنىڭ وزگەرۋىنە اكەلەدى. ودان كەيىن قىلمىستىڭ دا سانى ارتادى. ايتا كەتەرلىگى, قاندايدا ءبىر يپوتەكالىق, ءيا بولماسا اۆتونەسيە العانداردى ەمەس, تۇرمىسىنا قاجەتتىلىكتەن الىنعان كەپىلسىز نەسيەلەرگە كەشىرىم جاسالماق. سوندىقتان بۇل باستامانى مەملەكەت باسشىنىڭ الەۋمەتتىك سالانى دامىتۋعا ارنالعان شاراسى دەپ اتاۋعا بولادى. جاسىراتىنى جوق, ءبىر كەزدەرى ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ باسىنا قارا بۇلت ۇيىرىلگەن كەز دە بولدى. ولار سىرتقى حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارىنان نەسيەنى 3-4 پايىزبەن الىپ, ەلىمىزدەگى نەسيە الۋشىلارعا 15-20 پايىزبەن بەرەتىن. كەيىن قارجىلىق داعدارىستىڭ سىلەمى سەزىلە باستاعان كەزدە تاياقتىڭ ءبىر ۇشى ەلدەگى ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەرگە ءتۇسىپ, ولار بانكروت بولۋعا شاق قالىپ ەدى. ويتكەنى, ولاردىڭ العان نەسيەلەرىنىڭ پايىزدىق ءمولشەرلەمەلەرى قايتارىلماي, تولەم قابىلەتى كەمىدى. سول تۇستا مەملەكەت ءارتۇرلى باعدارلامالار ەنگىزىپ, بانكتەرگە كومەك كورسەتكەن بولاتىن. ەندى مەملەكەتتىڭ كەزىندە كورسەتكەن كومەگىن قايتاراتىن ۋاقىت كەلدى دەپ ەسەپتەيمىن. سونىمەن قاتار بۇرىن-سوڭدى جاساعان قاتەلىكتەردى قايتالاماس ءۇشىن زاڭ اياسىندا نەسيە الۋعا كىرىسى جەتپەيتىن ازاماتتارعا نەسيە بەرمەۋ تۋرالى جارلىقتا ايتىلعان. بۇل وتە ورىندى شەشىم. سەبەبى, بىزدە كەيىنگى جىلدارى ونلاين نەسيە بەرەتىن جەكەلەي قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ سانى كۇرت ءوستى. ولار نەسيە الاتىن حالىقتىڭ جاعدايىنا, كىرىسىنە قاراماي, تىم جوعارى پايىزبەن قارىز بەرەدى. مىسالى, 1 ملن تەڭگەگە دەيىن نەسيە الىپ, ونى تولەۋگە شاماسى 2-3 ايعا عانا جەتىپ, قالعان ۋاقىتتا ءوسىمى ارتىپ, قارىزعا بەلشەدەن باتىپ جاتادى. مۇنىڭ سوڭى جاعدايدىڭ كۇردەلەنۋىنە اكەپ تىرەمەك. نەسيە الۋعا شەكتەۋ قويۋ − ادامداردىڭ جۇمىس ىستەۋىن ىنتالاندىرادى.
باۋىرجان يسكاكوۆ,
تۇران-استانا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دوتسەنتى, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى
