قوعام • 27 ماۋسىم، 2019

«حات قورجىن» (27.06.2019)

4615 رەتكورسەتىلدى

...اسەرىمەن بولىسەدى

قارىمدى قالامگەرگە قۇرمەت كورسەتىلدى

امانگەلدى اۋداندىق ورتالىق بالالار كىتاپحاناسىنىڭ ۇيىمداستى­رۋىمەن ساكەن ءجۇنىسوۆتىڭ 80 جىلدىعىنا وراي «ساكەن ءجۇنىسوۆ – جان-جاقتى پاراساتتى، ونەردىڭ ءاربىر سالاسىنان ءوزىن تانىتقان تۇلعا» اتتى كىتاپ كورمەسى تانىستىرىلىپ، وقىرماندارعا شولۋ جاسالدى.

س.ءجۇنىسوۆتىڭ قالامىنان تۋعان تاڭداۋلى شىعارمالارى – قازاق ادەبيە­تىنىڭ التىن قورىنان بەرىك ورىن العان قۇندى دۇنيەلەر.

ول ءوز زامانداستارىنىڭ اراسىندا اۋقىمدى شىعارماشىلىق قارىمى­مەن دە، ءبىرتۋار ازاماتتىق بولمىسىمەن دە ەرەكشەلەنەتىن. تۋعان حالقى تالانتتى پەرزەنتىن سان قىرلى ونەرى ءۇشىن ساكەن سەرى اتاپ، ايالاپ ەركەلەتتى.

اياۋلى ازامات، ۇلكەن قالامگەر ساكەن ءجۇنىسوۆتىڭ جارقىن بەينەسى ءاردايىم ەل جۇرەگىندە ساقتالادى. ونىڭ وزىق تۋىندىلارى حالقىنىڭ رۋ­حاني قازىناسىنا اينالىپ، بولاشاق ۇرپاقتارمەن بىرگە جاساي بەرەدى.

شولۋ بارىسىندا كىتاپحاناشىلار وقىرمانداردى جازۋشىنىڭ اتاقتى «اقان سەرى» رومانىنىڭ 1-2 تومدىعى، «جاپانداعى جالعىز ءۇي» رومانى، «اماناي مەن زاماناي» پوۆەستەرى مەن «اجار مەن اجال»، «تۇت­قىندار»، «قىزىم، ساعان ايتام...»، «جارالى گۇلدەر»، «قوس انار»، «ءار ءۇيدىڭ ەركەسى»، ت.ب. پەسالارى جيناقتالعان ەكى تومدىق كىتاپتارى­مەن تانىستىرىپ، «قىلمىسكەرلەر» دراماسىنىڭ مازمۇنىنا توقتالدى.

زارينا امانتايقىزى،

اۋداندىق ورتالىق بالالار كىتاپحاناسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى

قوستاناي وبلىسى،

امانگەلدى اۋدانى

 

...ريزاشىلىق بىلدىرەدى

كەلەلى ءىس تياناقتالدى

كەڭەستىك كەزەڭدە كورشىلەس اۋدانداردىڭ سوتسياليستىك جارىسقا تۇسۋلەرى ءداستۇر بولىپ قالىپتاسقان ەدى. وسىعان وراي وتكەن عاسىردىڭ جەتپىسىنشى جىلدارىنىڭ باستاپقى كەزەڭىندە ءبىزدىڭ قىزىلقوعا اۋدانىنىڭ دەلەگاتسياسى يندەر اۋدانىنا بارىپ تاجىريبە الماستى. سول جولعى ارالاپ، سارالاپ كورۋدىڭ ناتيجەسىندە «ساپاردا تۋعان سىر» اتتى جولجازبا وچەرك جازىپ، «يندەر» باسىلىمىنىڭ ەكى نومىرىنە، ياعني 1972 جىلعى ماۋسىمنىڭ 29-ى جانە شىلدەنىڭ 1-ءى كۇندەرگى ساندارىندا ءبولىپ جاريالادىم. مەن ءبىر ءنومىرىن الدىم دا، ال ەكىنشىسىن وسى كەزگە دەيىن قولىما تۇسىرە الماعان ەدىم. وزىمدە تۇپنۇسقاسى ساقتالماعاندىقتان، «دەندەر» گازەتىنىڭ رەداكتسياسىنان قانشا سۇراتسام دا تاۋىپ بەرە المادى.

وتكەن جىلدىڭ اياق جاعىندا «اتىراۋ-اقپارات» جشس-نىڭ ءباسپاسوز كلۋبىندا ادەتتەگىدەي ەمەس، ەرەكشە شارا وتكىزىلدى. ول الماتىداعى ۇلتتىق كىتاپحانانىڭ ساقتاۋ قورىنان «دەندەر» گازەتىنىڭ 1937 جىلدان بەرگى بارلىق سانىن سۇرانىس بەرۋ ارقىلى تولىق تاۋىپ، ەلەكتروندى نۇس­قالارىن جاساتىپ، كەيىن قاعازعا ءتۇسىرىپ، تىگىندى جاساتىپ، كوپشىلىك كوز­ايىمىنا اينالدىرۋ ءساتى ەدى. گازەتتىڭ وسىلايشا تاريحى تۇگەلگە دەرلىك تيا­­ناقتالىپ جيناقتالۋى يندەرلىك رەداكتسيا اتقارعان اسا كەلەلى ءىس بولدى.

سول قوردان اكەلىنگەن گازەتتىڭ ىشىنەن مەنىڭ جوعىم دا تابىلىپ، رەداكتسيانىڭ يگى ءىسىنىڭ ارقاسىندا ءوز مۇراعاتىمنىڭ جوعالعان ءبىر بولشەگىن تاپتىم. ال «دەندەر» گازەتىنىڭ ۇجىمى تاباندى­لىقتارىنىڭ، ىزدەنىستەرىنىڭ، ءوز باسىلىمىنىڭ تاريحىن تۇگەندەۋگە زور جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋلارىنىڭ ناتيجەسىندە گازەتتىڭ 82 جىلدىق تاريحىن تۇگەل قولعا ءتۇسىرىپ، اسا ماڭىزدى، قاجەتتى ءىستى ورايلى تىندىرعاندارىنا ءوز باسىم ەرەكشە ءتانتى بولدىم.

تولەگەن جاڭاباي ۇلى،

قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى ءجۋرناليسى

اتىراۋ وبلىسى

 

...وي قوزعايدى

كەي ەنەلەر كىمگە ۇلگى بولماق؟

ءبىر كۇنى دۇكەنگە جاسى 50-ءدىڭ شاماسىنداعى ايەل كەلىپ، كەلىنىن جامانداي باستادى. «كۇندە ءۇيدى جيناي بەرەدى، جيناي بەرمە دەپ ۇرىسقان ەدىم، قويداي جۋاس بولىپ جۇرەتىن كەلىنىم ماعان ءسوز قايتاردى»، دەيدى. «اپكە، سىزدىكى مۇلدەم قىزىق ەكەن. كەي ەنەلەر كەلىندەرىنە ءۇي جينامايسىڭ دەپ رەنجيدى عوي. كەلىنىم باسىندا جۋاس ەدى دەيسىز، باسىندا جۋاس ەكەن دەپ باسىنىپ، توبەسىنە ءمىنىپ الاسىزدار. سودان سوڭ ءارتۇرلى ءسوز ايتىپ، تىرلىگىنە ايىپ تاعاسىزدار. شىدامنىڭ دا شەگى بار عوي، قاشانعا دەيىن سىزدەردىڭ ايتقاندارىڭىزدان شىقپاي جۇرە بەرمەك؟ ونىڭ دا جۇرتپەن ارالاسقىسى كەلەدى ەمەس پە؟ باردى بارىندا باعالاي ءبىلۋ كەرەك قوي. سىزگە تاربيەسى ناشار، دورەكى كەلىن جولىققاندا قايتەر ەدىڭىز؟»، دەگەن ەدىم، ۇيالىپ دۇكەننەن ءۇنسىز شىعىپ كەتتى.

ايتايىن دەگەنىم، «قازىرگى كەلىندەر ونداي»، «قازىرگى كەلىندەر مۇنداي» دەپ جامانداي بەرمەي، ەنەلەر ءبىرىنشى وزدەرى ۇلگى بولارلىقتاي تىرلىك ىستەسە ەكەن دەيمىن. شالبار كيىپ، شاشىن قىزىلعا بوياعان ەنەلەردەن قانداي تاربيە بولماق؟ ودان قالسا بالاعاتتاپ سويلەيدى، شاراپ ىشەتىندەرى بار. بۇرىنعى ەنەلەرىمىزدە ونەگە-ۇلگى كوپ بولعان عوي. باسىنداعى ورامالدارىن ەشقاشان شەشپەگەن. ەر كىسىگە قارسى سويلەۋ بىلاي تۇرسىن، الدىن كەسىپ وتپەگەن. بۇگىندە كەلىنىن قىزىنداي كورىپ جۇرگەندەر بار بولعانمەن، ساۋساقپەن سانارلىق عانا قالدى. بۇلاي كەتە بەرسەك بولاشاق ۇرپاعىمىزدىڭ كۇنى نە بولماق؟

ر.ومىرجانقىزى

جامبىل وبلىسى

 

...ۇلگى تۇتادى

ناعىز جىگىتتەر توپ جاردى

ماڭعىستاۋ اۋداندىق جاستار ورتالىعى جانە اۋداندىق ءبىلىم ءبولىمىنىڭ قولداۋىمەن «ناعىز جىگىت-2019» بايقاۋى ءوتتى. بايقاۋدىڭ باستى ماقساتى – قاتىسۋشى جىگىتتەردىڭ قارىم-قابىلەتتەرىن سارالاپ، جۇزدەن جۇيرىك شىققانعا «ناعىز جىگىت» اتاعىن بەرۋ. «مەن قازاقتىڭ بالاسى» بولىمىندە قاتىسۋشىلار وزدەرىن تانىستىرسا، «ونەرلى جىگىت – ەل ىرىسى» بولىمىندە جينالعان قاۋىمعا ونەرلەرىن كورسەتتى. «اقىلدى ەر – ەلدىڭ قامىن جەر» بولىمىندە جاستاردىڭ زياتكەرلىك سۇراقتار ارقىلى ءبىلىمى تەكسەرىلدى. ال سوڭعى «اتا سالتىم – ۇرانىم» بولىمىندە سالت-داستۇرگە ارنالعان سۇراقتار قويىلىپ، ۇلتتىق قۇندىلىقتار باعالاندى. ونەر بولىمىندە ءبىرى قارا ءسوز وقىپ، ەندى ءبىرى ءان ايتىپ، ءبيىن بيلەدى.

ءار بولىمگە قويىلعان تالاپ تا جوعارى دەڭگەيدە بولدى. ۇمىتكەرلەرگە وزدەرىن ءار قىرىنان كورسەتە ءبىلۋى ءۇشىن 3 مينۋت قانا بەرىلگەن. ءتورت بولىمدە دە سىننان سۇرىنبەي وتكەن مىقتى ناعىز جىگىت انىقتالدى. ول شايىر اۋىلىنىڭ تۋماسى «ناعىز جىگىت» بايقاۋىنىڭ ءبىرىنشى ورىن يەگەرى نۇرعيسا قالدىبەك ۇلى اتاندى. ال جۇلدەلى ەكىنشى ورىندى جارمىش اۋىلىنىڭ تۋماسى جاقسىلىق اقبەرديەۆ، ءۇشىنشى ورىندى ماڭعىستاۋ تەحنيكالىق كوللەدجىنىڭ 1 كۋرس ستۋدەنتى ايان مەيرامبەك ۇلى يەلەندى. قالعان قاتىسۋشىلارعا ۇيىمداستىرۋشىلار اتىنان باعالى سىيلىقتار تابىس ەتىلدى.

اللابەرگەن قونارباەۆ

ماڭعىستاۋ وبلىسى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

تارالىم ءھام قارالىم

100 • بۇگىن، 06:55

تارحان تەكتى رەداكتور

100 • بۇگىن، 06:40

ءجۇز جىل

100 • بۇگىن، 06:27

ۇشقىر ويلار ۇشقىندارى

100 • بۇگىن، 06:11

ۇلكەن جولدىڭ ۇزىكتەرى

100 • بۇگىن، 05:58

ينۆەستيتسيا – دامۋ داڭعىلى

ايماقتار • بۇگىن، 05:49

ۇقساس جاڭالىقتار