قوعام • 27 ماۋسىم، 2019

جۇمىستان قاشپاعان ادام جەردە قالمايدى

174 رەتكورسەتىلدى

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇلىقتاۋ راسىمىندە سويلەگەن سوزىندە حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ، تابىس كولەمىن ارتتىرۋ ءما­سەلەلەرىن باسىمدىق بە­رى­لەتىن باعىتتاردىڭ ءبىرى رەتىندە ايتقان بولاتىن. «ءتورتىنشى باعىت. جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ جانە حالىقتى لايىقتى جالاقىمەن قامتۋ. ۇلتتىق تابىستى ءادىل ءبولۋ ماسەلەسى بۇل – ستراتەگيالىق ماڭىزدى دۇنيە. مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ قاراجاتىن، ەڭ الدىمەن كەلەشەگى زور ماق­ساتتارعا جانە جاڭا جۇمىس ورىن­دارىن اشۋعا ءبولۋ قاجەت»، دەگەن بولاتىن پرەزيدەنت.

ەڭ تومەنگى جالاقىنى 1،5 ەسە، بيۋدجەت قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقى­سىن ورتا ەسەپپەن 35%-عا ءوسىرۋ تۋرالى ەلباسى تاپسىرماسىن جۇزەگە اسىرۋدى پرەزيدەنت ق.توقاەۆ بەلگىلەنگەن مەرزىمنەن ءبىر اي ەرتە باستاپ، جىل سوڭىنا دەيىن جاڭا الەۋمەتتىك باعدارلامالاردىڭ دا دايىندالاتىنىن ايتتى.

جىل باسىنان بەرى بيۋدجەت قىز­مەتكەرلەرى مەن ءبىلىم، دەنساۋلىق جانە مادەنيەت سالالارىندا از جا­­­­­لا­قى الاتىن ازاماتتاردىڭ جالاقىسى كوبەيتىلىپ، تاياۋدا ءتارتىپ ساق­شى­­­­­­لارىنىڭ دا ەڭبەكاقىسىنىڭ وسە­تىنى ايتىلدى. وسىنىڭ ءبارىن العا تارتقان ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋ­مەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى بەردىبەك ساپارباەۆ جۇمىسسىز ازاماتتار ءۇشىن دە ۇلكەن مۇمكىندىكتەردىڭ بار ەكەنىن جەتكىزگەنى ەسىمىزدە. تاياۋدا حالىققا ەسەپ بەرۋ كەزدەسۋىندە مينيستر:

– ەڭ ۇلكەن ماسەلەنىڭ ءبىرى – حالىقتى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتۋ. ءاربىر قازاقستاندىق جۇمىس ىستەسە جاعدايى جامان بولمايتىنىن ءتۇسىنۋى كەرەك. ەلىمىزدە مۇمكىندىگى شەك­تەۋلى ازاماتتار 1-3 ميلليون تەڭگە نەسيە الىپ، كاسىپ اشىپ، ءوزى­نەن باسقا جەتى-سەگىز ادامدى اسىراپ وتىر. ءومىرىمىزدىڭ جاقسى بولۋى وزىمىزگە بايلانىستى، اسىرەسە، ون ەكى مۇشەسى ساۋ ادامدار. كوپ ەڭبەك ەتسەك، كوپ جالاقى الامىز، پروبلەما دا از بولادى. ەڭ باستىسى، قازاقستاندىقتاردى جۇمىسپەن قام­تۋ ءۇشىن رەسپۋبليكادا «ەڭبەك» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. بىلتىر بۇل باعدارلاما اياسىندا 571 مىڭ قازاق­ستاندىق قامتىلۋى ءتيىس ەدى، بىراق جوسپار اسىرا ورىندالىپ 628 مىڭ ازاماتقا جۇمىس بەرىلدى. بيۋدجەتتەن 107 ميلليارد تەڭگە ءبولىنىپ، شامامەن 99 پايىزى يگەرىلدى، – دەدى ب.ساپارباەۆ حالىققا ەسەپ بەرۋ كەز­دەسۋىندە.

ب.ساپارباەۆتىڭ ايتۋىنشا، مينيسترلىكتە 2030 جىلعا دەيىنگى جۇمىس كارتاسى جاسالعان. سول قۇ­جات­تا ءتيىستى ورىندارعا بەرىلگەن ناق­تى تاپسىرمالار بار. مىسالى، حالىقتى تولىق جۇمىسپەن قام­تاماسىز ەتۋ ءۇشىن جىلىنا كەم دەگەندە 380 مىڭ جۇمىس ورنى اشىلۋى كەرەك.

2019 جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسا­نى­نىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەلىمىزدە 9،2 ملن جۇمىسقا جارامدى ادام بار. بىلتىر ەلدەگى جۇمىس كۇشى 9 ملن بولعان ەدى، ياعني، ءبىر جىلدا كورسەتكىش 2،2 پايىزعا وسكەن. سونىڭ ىشىندە جۇمىسى بار ازاماتتاردىڭ سانى 8،7 ملن-دى قۇرايدى. ياعني، كور­سەتكىش بىلتىرعىدان 2،3 پايىز­عا ارتىق. حالىقتىڭ تابيعي ءوسى­مىمەن سالىستىرعاندا جۇمىسپەن قامتۋ كورسەتكىشى قارقىندى ءوسىپ كەلە جاتىر دەگەن ءسوز. الايدا، جۇمىسسىزدىقتى تومەندەتۋگە بۇل ازدىق ەتەدى. كورىپ وتىرعانىمىزداي، جاڭا جۇمىس ورىندارى كوپتەپ اشىلعانىمەن، تابيعي ءوسىمنىڭ اسە­رىنەن جۇمىسسىزدار سانى ازداپ بولسا دا ۇلعايىپ بارادى. بىلتىرعىمەن سالىستىرعاندا بيىل جۇمىسسىزدار سانى 1،1 پايىزعا كوبەيدى. جالپى، جۇمىسپەن قامتىلعان حالىقتىڭ 76،4 پايىزى، ياعني 6،7 ملن ازامات جالدامالى جۇمىسپەن اينالىسادى. قالعان 2،1 ملن ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىپ وتىرعان جاندار.

جۇمىسسىزدارعا كەلەر بولساق، قازىر ولاردىڭ ۇلەسى – 442،9 مىڭ ادام. ونىڭ 83،7 مىڭىنىڭ جاس مولشەرى 15-28 جاس ارالىعىندا. وتكەن جىلى جالپى جۇمىسسىزدار سانىنىڭ 437،8 مىڭ بولعانىن دا ايتا كەتۋ كەرەك. ول كەزدە جۇمىس­سىزدار سانى 0،3 پايىزعا ازايعان ەدى. سوڭعى بىرنەشە جىلدا جۇمىس­سىزدىق كورسەتكىشى ازايىپ كەلەدى، تەك بيىلعى ءبىرىنشى توقساندا عانا كورسەتكىش ءسال كوبەيدى.

قازاقستاندا جۇمىسسىزدىق بو­يىنشا تولەنەتىن مەملەكەتتىك ءجار­دەماقى مەرزىمى 4 ايدان 6 ايعا ۇزار­تىلاتىنىن بەردىبەك ساپارباەۆ ەسەپ بەرۋ كەزدەسۋىندە ايتقان ەدى. ءوز سوزىندە مينيستر جۇمىسسىز ءجۇر­گەندەرگە تولەنەتىن جاردەماقى كولەمىن وزگەرتۋ قاراستىرىلىپ جاتقانىن ايتتى.

– قازىر ول 4 ايعا دەيىن عانا ءتو­لە­نەدى، ەندى 6 ايعا دەيىن تولەۋ وي­دا بار. نەگىزىنەن جۇمىسسىز قال­عان ازاماتتار تەزىرەك جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىقتارىنا بارۋى كەرەك. سول كەزدە بۇرىن العان جالاقى ەسەپ­تەلىپ، الاتىن جاردەماقى دا ءبىر­شاما جوعارى بولادى، – دەدى ول.

جالپى، مەملەكەت بيۋدجەتتەن تولەنەتىن الەۋمەتتىك كومەك پەن جاردەماقىلاردىڭ 39 تۇرىنە كەپىل­دىك بەرەدى. 2018 جىلى 3،8 ميلليون ادام (حالىقتىڭ 20،9 پايىزى) جالپى سوماسى 2،5 تريلليون تەڭگەنى قۇرايتىن جاردەماقى السا، 800 مىڭ ادامعا مىندەتتى الەۋمەتتىك ساق­تاندىرۋ جۇيەسىنەن بولىنەتىن 190 ميلليارد تەڭگە تولەنىپتى. 2019 جىلى الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋعا جانە الەۋمەتتىك كومەككە بولىنەتىن قاراجات كولەمى 379 ميلليارد تەڭ­گەگە ءوسىپ، 2،9 تريلليون تەڭگەنى قۇرا­دى. بۇل رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت شىعىس­تارىنىڭ 27 پايىزىنا تەڭ.

جۇمىسسىزدىق بويىنشا تولە­نە­تىن الەۋمەتتىك كومەكتى ازسىنا­تىندارعا بيۋدجەتتەن شاعىن نەسيە دە قاراستىرىلعان. بۇل جاڭادان كا­سىپ باستاۋعا تالاپتانعان ازامات­تارعا تاپتىرماس مۇمكىندىك. ماسە­لەن، 2018 جىلى ميكروكرەديت بەرۋ باعدار­لاماسىن قارجىلاندىرۋ 20 ملرد­ تەڭگەگە، ونىڭ ىشىندە اۋىل­داردا – 14 ملرد، قالالاردا – 6 ملرد­ تەڭگەگە ۇلعايعان. قوسىمشا ءبو­لىن­گەن قاراجاتتى ەسەپكە العاندا، ميكروكرەديت بەرۋدىڭ جالپى سوماسى 62 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. ونىڭ 45 ملرد تەڭگەسى اۋىلدىق جەرلەرگە، 17 ملرد-ى­ قالالىق جەرلەرگە جىبە­رىلگەن. بىل­تىر 14 مىڭ ادام ميكرو­نەسيە الىپتى.

جالپى، جۇمىسپەن قامتۋعا بيلىك تاراپىنان ۇزاق جىلداردان بەرى كوڭىل اۋدارىلىپ كەلەدى. ماسەلەن، تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى بىل­تىرعى جولداۋىندا دا، بيىل پرەزي­دەنت ق.توقاەۆتىڭ سايلاۋالدى باع­­دار­لاماسىندا دا ەڭ ماڭىزدى ءما­سەلە رەتىندە حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ جانە جالاقىنى ءوسىرۋ ءسوز بولدى. بىلتىرعىمەن سالىستىرعاندا ۇكى­­مەتتىڭ بۇل باعىتتاعى بيىلعى جۇ­­مىسى قارقىندى كورىنەدى. جىل سوڭىنا دەيىن بيۋدجەتتەن ءبولى­­نە­­تىن قاراجات ەسەلەپ ءوسىپ، ەلدە­گى مىڭ­­داعان جۇمىسسىزدى كاسىپ­كەر­گە اينال­دىرۋعا العىشارت دايىندالۋدا.


باۋىرجان مۇقان، 
«Egemen Qazaqstan»

سوڭعى جاڭالىقتار

تارالىم ءھام قارالىم

100 • بۇگىن، 06:55

تارحان تەكتى رەداكتور

100 • بۇگىن، 06:40

ءجۇز جىل

100 • بۇگىن، 06:27

ۇشقىر ويلار ۇشقىندارى

100 • بۇگىن، 06:11

ۇلكەن جولدىڭ ۇزىكتەرى

100 • بۇگىن، 05:58

ينۆەستيتسيا – دامۋ داڭعىلى

ايماقتار • بۇگىن، 05:49

ۇقساس جاڭالىقتار