بۇل تۋرالى پرەزيدەنت twitter-دەگى پاراقشاسىندا «اقتوبەدە وزەن ارناسىن كەڭەيتۋ بويىنشا گيدرولوگيالىق جۇمىستاردىڭ دۇرىس ويلاستىرىلماعانىنان ەكولوگيالىق قاۋىپتى جاعداي قالىپتاسىپ وتىر. ماسەلەنى شۇعىل تۇردە شەشۋ كەرەك. بۇل جاڭادان قۇرىلعان مينيسترلىكتىڭ باسشىسىنا العاشقى تاپسىرما», دەپ جازعان-دى. بۇدان بۇرىن اقتوبەدەگى جاعىمسىز ءيىس تۋرالى ەل پرەزيدەنتىنىڭ اتالعان وڭىرگە ءىسساپارى كەزىندە دە ايتىلعان. مەملەكەت باسشىسى جاعىمسىز ءيىس, ەلەك, جايىق وزەندەرىنىڭ لاستانۋى, كارىز سۋىن تازالاۋ نىساندارىن سالۋ جۇمىسىن ۇكىمەت پەن اكىمدىككە تاپسىرعان بولاتىن.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى اياسىندا مينيستر ماعزۇم مىرزاعاليەۆ باستاعان جۇمىس توبى اقتوبە سۋ قويماسى مەن قارعالى, ەلەك وزەندەرىنىڭ جاعدايىمەن تانىستى. سونداي-اق جەرگىلىكتى جوبالاۋشىلارمەن, ماماندارمەن جۇزبە-ءجۇز كەزدەسىپ, زەينەتتەگى ەكولوگتاردىڭ پىكىرىن تىڭدادى. مينيستردىڭ جۇمىس ساپارىنان سوڭ اقتوبەدەگى وزەن ارناسىن كەڭەيتۋ جۇمىستارى توقتاتىلدى. م.مىرزاعاليەۆ ءوز سوزىندە قۇرامىنا قالا بەلسەندىلەرى مەن ساراپشىلارى, اكىمدىك وكىلدەرى ەنەتىن جۇمىس توبى جاعدايدى ءجىتى زەردەلەيتىنىن, ازىرگە ءماسەلەنىڭ شەشىمى تابىلعانشا كەڭەيتۋ جۇمىستارى توقتاتىلاتىنىن جەتكىزدى. مينيستر وبلىس اكىمىمەن سويلەسىپ, بۇل جەردە شامامەن 65 مىڭ تۇرعىن تۇراتىنىن, سوندىقتان كەز كەلگەن قاۋىپتىڭ الدىن الۋ ماڭىزدى ەكەنىن, ال ارنانى كەڭەيتۋ جۇمىستارى قانداي باعىتتا جالعاساتىنى قاراستىرىلىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى.
البەتتە, اقتوبەدەگى ەكولوگيالىق احۋالعا توقتالعاندا, العا قالاسىنداعى حيميا زاۋىتىنىڭ قالدىعى, كارىز سۋى قوندىرعىسىنان شىققان جاعىمسىز ءيىس, وزەن سۋلارىنىڭ تارتىلۋى جانە كوكجيدە سۋ قورى ماسەلەلەرى الدىمىزدان شىعادى. ارينە, حيميالىق زاۋىتتىڭ قالدىعىن زالالسىزداندىرۋ جۇمىسى بىرنەشە جىل بويى كوتەرىلىپ كەلەدى. م ۇلىكتى تۇگەندەۋ كەزىندە 17 نىساننىڭ يەسى بار ەكەنى انىقتالدى. ولاردىڭ كەيبىرى م ۇلىكتى جالعا الىپ وتىر. جەكەنىڭ قولىندا بارلىعى 7 جەر تەلىمى تىركەلگەن. ەسكى وندىرىستىك قالدىق جيناقتاعىشىندا 15 ميلليون توننا, جاڭاسىندا 11 ميلليون توننا قالدىق بار. ال العا حيميالىق زاۋىتىندا 730 مىڭ توننادان استام وندىرىستىك, حيميالىق قالدىق قوردالانعان. زاۋىت ورنىن زالالسىزداندىرۋعا 7 ميلليارد تەڭگە قاجەت. وسى تۋرالى ازىرلەنگەن جوبالىق-سمەتالىق قۇجات ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىندە قارالدى. حيميالىق زاۋىتتىڭ ورنىنا العا يندۋستريالىق ايماعى سالىنادى دەپ تە جوسپارلاندى. الايدا ارادا جىلدار وتكەنىمەن, حيميالىق زاۋىتتىڭ ماسەلەسى سول كۇيى قالىپ وتىر.
بىلتىر اقتوبەلىك ەرىكتىلەردىڭ شاعىمى كۇشەيىپ, ارنايى توپ جەرگىلىكتى اكىمدىكپەن جۇمىس ىستەدى. بۇل رەتتە ەكولوگتار اۋا لاستانۋىنىڭ سەبەپتەرىن ناقتى اتاپ وتىر. «بىرىنشىدەن, كارىز سۋى. ءتىپتى ىدىس جۋعا ارنالعان سۇيىقتىقتار دا اسا زياندى, ءيىس شىعارۋدى كۇشەيتەدى. ەكىنشىدەن, سپيرت زاۋىتىنان قالعان قالدىقتار. وتكەن جىلدان بەرى «ەكوپوليس» كومپانيياسىمەن جۇمىس اتقارىلۋدا. ناتيجەسىندە 30 پايىزى زالالسىزداندىرىلدى», دەيدى وبلىستىق ەكولوگيا دەپارتامەنتى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ەربولات قوجىقوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, اقتوبە قالاسى تۇرعىندارىنىڭ قولقاسىن قاپقان ءيىستى تولىق جويۋ ءۇشىن كارىز قۇبىرىن تازالاۋ قۇرىلعىسىن قايتا جوندەۋگە 16 ميلليارد تەڭگە قاجەت. «كۇندەلىكتى مونيتورينگ جۇرگىزىلەدى. تاياۋدا رۇقسات ەتىلگەن شەكتى كونتسەنتراتسيا 12-گە جەتتى. مۇنداي ءيىس تاڭدا نەمەسە تۇندە بولادى. كەيدە نورمادان اسپايدى. نەگىزى 12-گە جەتسە, ادامدارعا زيانى بار, تىنىس الۋ ناشارلايدى», دەدى ە.قوجىقوۆ. ۇشىنشىدەن, اتالعان ەكولوگيالىق ماسەلەلەر قاتارىنا وزەن ارناسىن كەڭەيتۋ كەزىندە سۋدىڭ تارتىلۋى قوسىلدى. باۋ-باقشا سۋسىز قالىپ, ەرىكتىلەر ءوز كۇشتەرىمەن دەمالىس كۇندەرى بۇلاق كوزدەرىن اشۋمەن شۇعىلدانا باستادى.
«2018-2019 جىلدارى سۋ قويماسىنا از سۋ جينالدى. ال سۋ تاسقىنى بولعان 2017 جىلى قويمادا 168 ميلليون تەكشە مەتر سۋ بولىپ, تاعى 68 ميلليون تەكشە مەتر جينالدى. سۋ قويماسى تولىپ قالعان سوڭ 266 ميلليون تەكشە مەتر سۋ جىبەرىلدى. مۇندا بارلىعى بەس شليۋز بار. ونىڭ بىرەۋىن اشىپ, كۇنىنە 200-600 تەكشە مەترىن جىبەرىپ وتىردىق. اقتوبە قالاسىنا كەلەتىن سۋدىڭ 69 پايىزى باقىلاۋدا, ياعني, سۋ قويمالارىمەن باسقارىلادى. قالعان جەتى كىشكەنتاي وزەن كوكتەم كەزىندە قاداعالاۋسىز قالىپ, تاسقىنعا سەبەپ بولىپ تۇر», دەيدى «قارسۋشار» رمك وبلىستىق فيليالىنىڭ ديرەكتورى ءادىلجان اليزاق.
ال زەينەتكەر گەولوگ پەتر كوتيك وزەندەردىڭ ارناسىن تازارتۋ جوباسىن كورە الماي وتىرعانىن, بۇلاق كوزدەرىنىڭ جابىلۋى جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ سۋسىز قالۋىنا اپاراتىنىن ايتادى.
قالا اكىمدىگىنىڭ مالىمەتىنشە, قارعالى, جامان قارعالى, سازدى, بۇتاق, ەلەك, تامدى, پەسچانكا وزەندەرىنىڭ ارناسىن ءتورت كومپانيا كەڭەيتىپ جاتىر. ءبارىنىڭ دە بۇل سالادا تاجىريبەسى بار. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 6,7 ميلليارد تەڭگە بولىنگەن. قازىر تازارتۋ ءارى قاراي جالعاسا ما دەگەن ماسەلە بار. ەگەر جالعاسسا, تالداردى كەسۋ دە جالعاسادى. اعاش كەسۋ جانە بۇلاق كوزدەرىن جاپتى دەگەن وي نارازىلىق تۋدىرىپ جاتىر.
وسى ورايدا وزەن جاعاسىندا تۇراتىن تۇرعىندار وزەننىڭ تاسىمايتىنىنا قۋانسا, تابيعات جاناشىرلارى جاعالاۋداعى تالداردى ساقتاپ قالۋدى قولدايدى. قازىرگى كەزدە تەحنيكالىق نەگىزدەمە بويىنشا وزەننىڭ ەنى 15 مەتردەن 50 مەترگە دەيىن كەڭەيتىلۋدە.
كەڭەيتۋ جوباسىنىڭ اۆتورى ەركىن تاجىعاليەۆتىڭ ايتۋىنشا, وزەن ارناسىن تازارتۋ تەحنولوگياسى دۇرىس. الايدا وعان تۇرعىندار كۇمانمەن قاراپ وتىر. «كەشە قۇرعاق بولدى, بۇگىن سۋ جىبەرىپ, وزەن اعىپ جاتىر. ءبىز جوباعا قارسى ەمەسپىز, بىراق تەحنولوگياسىن دۇرىس ساقتاماي وتىر. ساز بار, جاعانى بەكىتكەن قۇمى تالاپقا ساي كەلمەيدى», دەيدى ولگا ەۆتۋشەنكو. مينيسترمەن كەزدەسۋدە ەكولوگ الەكساندر ماندرىكين كوكجيدە سۋ كەن ورنىن ساقتاپ قالۋدى دا سۇرادى.
«پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ بارلىعىن باقىلاپ وتىر. سوندىقتان ارنايى كوميسسيا قۇرىلىپ, اقتوبەگە كەلدى. مۇندا جوسپارلانعان جانە جوسپارلانباعان, تابيعات جاناشىرلارى ايتقان نىساندار قارالدى», دەدى مينيستر م.مىرزاعاليەۆ. الداعى ەكى اپتادا جۇمىس توبى مۇشەلەرى اقتوبە ەكولوگياسىن جانە 8 وزەننىڭ جاعاسىن بەكىتۋ مەن كەڭەيتۋ جۇمىستارىن قاراماق.
اقتوبە
