ال, وسى ايتۋعا ءتىل جەتپەيتىن جاڭا عاسىردىڭ ادام بالاسىنا زيانى دا جەتىپ ارتىلادى. بويىنا بويكۇيەزدىك بىتە باستاعان ادامدار قاۋىمى وسىناۋ قاۋىپتىڭ الدىن الۋ تۇرماق, وعان ءمان بەرىپ, ساقتانۋ دەگەن ويىنا كىرىپ-شىقپايدى. ارينە, كوپكە توپىراق شاشۋعا بولماس, دەگەنمەن بويكۇيەزدەر ساناتىنىڭ اناعۇرلىم كوپ ەكەنىنە كۇمانىم جوق.
مۇنىمەن نە ايتقىم كەلەدى, الدىمەن-دەنساۋلىق. قيمىل-قوزعالىسى ازايعان قوعامدا اعزانىڭ اۋرۋى كوبەيەدى. كۇنىنە كەمىندە 20 مينۋت جاياۋ جۇرمەگەن ادام سەمىزدىك, قان قىسىمى, قانداعى قانت مولشەرىنىڭ كوبەيۋى سىندى اۋىر سىرقاتتارعا بەيىمدەلە باستايدى. ال, ءبىزدىڭ كوز الدىمىزدا ۇيىنەن كولىكپەن شىعىپ, جۇمىسىندا وتىرىپ, كەشكە كولىكپەن قايتاتىندار تولىپ ءجۇر. ۇيدەگى ارەكەتتى ەلەكتر ارا, ەلەكتر تەسكىش, كەسكىش, جۋعىش, پىسىرگىش, قوسقىش پەن ايىرعىشتار جاساپ جاتىر, قىسقاسى, ۇيدە دە كوپ قوزعالىس جوق.
بۇگىنگى كومپيۋتەرلەر, ءتۇرلى سمارتفوندار, تسيفرلىق تەحنولوگيا- بۇلار ماسەلەنىڭ كەلەسى جاعى. ولاردان شىعاتىن ەلەكتروماگنيتتىك يمپۋلستەر, رادياتسيالىق تولقىندار ادام اعزاسىن ۋلاۋشى ءبىرىنشى فاكتور, بۇدان سوڭ كوز كورۋىنىڭ ناشارلاۋى, اس قورىتۋ مۇشەلەرىنىڭ جۇمىسىنىڭ بۇزىلۋى, جۇرەك, باۋىر, ءتۇرلى سەكرەتسيالىق بەزدەرگە زياندى اسەرى وسىلاي جالعاسا بەرەتىن زالالداردىڭ ءبىر بولىگى عانا. بۇدان ءارى بۇل قۇرالداردىڭ تاۋەلدىلىك شاقىراتىن فاكتورى دا انىقتالدى. اسىرەسە, كامەلەتكە تولماعان, اقىل-ويى قالىپتاسىپ بىتپەگەن جاس بۋىنعا كەلەتىن بىردەن-ءبىر قاۋىپ.
كەلەسى ماسەلە, بۇگىنگى وتباسىلاردىڭ, اسىرەسە, اۋدان ورتالىعى, قالا ءتيپتى ەلدى-مەكەندەر تۇرعىندارىنىڭ اۋلاسىندا مال ۇستاۋدان باس تارتۋى. بۇل سوڭعى ۋاقىتتا بەلەڭ الىپ بارا جاتىرعان قوعامدىق كورىنىس. وتباسىنىڭ ەرى مەن جۇبايى, ءتىپتى بالالارىنىڭ دەنە ەڭبەگىمەن اينالىسۋىنىڭ باستى مۇمكىنشىلىگى بولىپ وتىرعان بۇل قارەكەتتىڭ ازايۋى الاڭدايتىن جايت ەكەنى ءسوزسىز. سەبەبى, بۇل الدىمەن الەۋمەتتىك ماسەلە, سودان سوڭ دەنساۋلىق, ودان ءارى ءتالىم-تاربيە, ۇلتتىق بولمىس, تانىم-تۇسىنىك. قوعامىمىزعا بۇگىن اسا قاجەت ماسەلەلەردى تۇگەل قامتىپ وتىرعان وسى باعىتتىڭ باسەڭسۋى جاقسى ەمەس ەكەنىن كوزى قاراقتى وقىرمان ءتۇسىنىپ-اق وتىرادى.
تۇگەل قامتيتىنى, اۋەلى وتباسىنا كىرىس. شىعىنى دا جوق ەمەس, دەگەنمەن, پايداسى باسىم. كوبەيتە الساڭ, قانەكي, شاعىنداپ ۇستاعاننىڭ ءوزى سويساڭ-ەت, ساۋساڭ-ءسۇت, مىنسەڭ-كولىك, ساتساڭ-پۇل. قىزمەتىڭنەن العان ايلىعىڭا قوسىمشا بولارى ءسوزسىز. ەندى پايداسى, سول مالدىڭ قامى, جايلايسىڭ, كۇتەسىڭ, سۋعاراسىڭ-وسىنىڭ ءبارى قيمىل-قوزعالىس. بويىڭدا قان جۇگىرىپ, قۋاتىڭ قايتپايدى, ۇنەمى سەرگەك, شيراق جۇرەسىڭ. تاعى ءبىر پايداسى «اۋزىن ءۇرىپ, اياعىن سيپاعان» اق-ادال مالىڭنىڭ ءونىمى, بۇگىنگى كۇننىڭ تىلىمەن ايتساق, ەكولوگيالىق تازا ازىق.
مەنى تولعاندىراتىن تاعى ءبىر ماسەلە, بۇرىنعى ءجاسوسپىرىم اتقا مىنەتىن, وسىنداي جازعىتۇرىم ۋاقىتتا تاي ۇيرەتەتىن. مال ۇستاعان قازەكەمنىڭ بالاسى ءۇشىن ەڭ قىزىق ۋاقىت وسى كوكتەمنىڭ الاساپىرانى. باسىرەسىنە تيگەن تايىن دايىنداپ, ۇلكەندەردىڭ كومەگىمەن ۇستىنە قونعان بالاعا تايدى باستىقتىرۋ مىندەت پەن جىگىتتىك ەرلىك, ال, تۋلاعانىنا شىداماي ءتۇسىپ قالۋ نەمەسە قورقىپ مىنە الماۋ- ەزدىك پەن قورقاقتىقتىڭ ۇلگىسى. وسىنى ءتۇيسىنىپ وسكەن اۋىل بالاسى ءوزىن دە ءوزى ءبىر سىنايتىن تۇسى وسى. وسىلايشا اۋىلدىڭ ءار تۇسىنان اندىزداپ تايعا مىنگەن بالالار اۋىل شەتىنە جينالىپ, جاڭا تايلار ۇيرەتەتىن, ءوزارا كەلىسىپ, قاشىقتىق بەلگىلەپ تاي جارىس جاسايتىن. مۇنى ايتىپ وتىرعانىم, وسىنداي جاسىنان ات جالىن تارتقان بالالار شىمىر, قايراتتى, دەنساۋلىقتارى مىقتى بوپ كەلەتىن. ابجىلدىك پەن يكەمدىلىككە قاتار شىنىقتىراتىن اتقا ءمىنۋ ونەرى دەنساۋلىقتى شىڭداۋدىڭ ناعىز ۇلتتىق ءتۇرى. مىنە, ءبىز بۇگىن مىقتى بولۋدىڭ وسى ءبىر تەتىگىن جوعالتا باستادىق.
اۋىلدىڭ ءجاسوسپىرىم بالالارى شوپكە شىعاتىن. سالماعى, شامامەن 15-20 كەلى تارتاتىن ءتورتبۇرىشتى تايلانعان ءشوپتى ايىردىڭ باسىنا ءىلىپ, اقىرىن جىلجىعان كولىكپەن جارىسا جۇگىرىپ, ىركىلمەي لاقتىرىپ, ءاپ-ساتتە تيەپ جاتاتىن. اسكەرگە باراتىن شاقتا ابدەن شارۋاعا ارالاسقان اۋىل بالالارى شىنىققان, شىمىر سارباز بوپ تۇراتىن.
ال, قىزدارعا اناسىنىڭ بىتپەيتىن ءۇي تىرلىگىنەن تيەر ۇلەس از بولمايدى. اۋىل ىرگەسىندەگى وزەن بويىنا بارىپ كيىم كىرشىكتەۋ, يىناعاشپەن سۋ تاسۋ, كيىز باسۋ, كەلى ءتۇيۋ سىندى ءتۇرلى اۋىل «سپورتى» ولاردىڭ دا ءسامبىتالداي بوي تۇزەپ, اسەم, سۇڭعاق وسۋىنە سەپ بولاتىن. بۇگىنگى قوعام وسىناۋ دەنە ەڭبەگىن ابدەن ازايتىپ, دەنساۋلىقتان اقساپ تۇر. شامامەن ايتار بولساق, 5 ادامنىڭ 3 قان قىسىمى, 1 قانت اۋرۋى, ەندى ءبىرى ارتىق سالماقتان ازاپ كورىپ ءجۇر.
توقتالار ءتۇيىن, بۇگىنگى قوعامعا جاياۋ ءجۇرۋ, تاڭعى جۇگىرۋ, قىزمەت قاتىناسىنا ۆەلوسيپەد پايدالانۋ, ءتۇرلى جاتتىعۋ, شىنىعۋ زالدارىنا بارۋ, سپورتتىڭ جازدىق, قىستىق تۇرلەرىمەن اينالىسۋ, اتقا ءمىنۋ, ءتورت ت ۇلىك ۇستاۋدى تەزىرەك قولعا الۋ كەرەك. كوپتى كىنالاۋدان اۋلاقپىز, وسى ايتىلعانداردى ۇستاناتىن اعايىن دا بارشىلىق, بىراق كوپ ەمەس. بۇل ارينە, مەنىڭ عانا پىكىرىم. ال, ءسىز قالاي ويلايسىز, وقىرمان؟
قارشىعا ەلەمەسوۆ,
بقو شىڭعىرلاۋ اۋدانى
