باستى ۇستانىم – اشىقتىق پەن قولجەتىمدىلىك
وسى جاڭا وزگەرىستەردىڭ ءبىرى – قالالىق جانە اۋداندىق پوليتسيا ءبولىمدەرىندە اشىلعان فرونت-وفيستەر. بۇل كەڭسەلەر از ۋاقىت ىشىندە حالىقتىڭ جاقسى باعاسىن العانىن اتاپ وتكەن ءجون. تۇرعىندارمەن جۇمىس ىستەۋدىڭ جاڭا سەرۆيستىك مودەلى ەلىمىزدە ازاماتتاردى بارلىق سۇراقتار بويىنشا جەدەل قابىلداپ, قاجەتتى كەڭەستەر بەرۋ ءۇشىن قۇرىلعان بولاتىن. قازىرگى ۋاقىتتا ەلىمىزدە 174 فرونت-وفيس جۇمىس ىستەيدى. ارقايسىسىندا كۇنىنە 20-30 ادامعا ءتۇرلى كەڭەستەر بەرىلەدى. وسىنداي كەڭسەلەردى اشۋ جۇمىستارى جالعاسۋدا.
سونىمەن بىرگە رەسپۋبليكالىق «جولدا قابىلداۋ» كەڭ كولەمدى اكتسياسىن وتكىزۋ ناتيجەسىندە تۇرعىندار تاراپىنان كوپتەگەن جاعىمدى پىكىرلەر ءتۇستى. جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتى, اكىمشىلىك پوليتسيا, كوشى-قون قىزمەتى دەپارتامەنتتەرىنىڭ باسشىلارى ەشقانداي الدىن الا جازىلۋسىز جانە بيۋروكراتتىق كەدەرگىلەرسىز اي سايىن كابينەتتەن تىس, دالا جاعدايىندا قابىلداۋلار وتكىزەدى.
تۇرعىندارمەن جەدەل جانە تىكەلەي بايلانىس جاساۋدىڭ تاعى ءبىر ءتيىمدى قۇرالى – «ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ بلوگى». جىل باسىنان بەرى وسى بلوگقا 2 مىڭ ءوتىنىش كەلىپ ءتۇستى. ونىڭ بارىمەن ءوزىم مۇقيات تانىسىپ شىعامىن, سودان سوڭ قاجەتتى شارالار قابىلدانادى, قولدانۋشىلاردىڭ بارلىعىنا ساۋالدارىنىڭ ناتيجەسى جونىندە مىندەتتى تۇردە حابارلانادى.
پوليتسيا حالىققا جاقىن بولۋى ءتيىس. ءبىزدىڭ ارامىزدا تەك قانا جەكە پايداسىن ويلايتىن قىزمەتكەرلەرگە ورىن جوق.
جەمقورلىققا قارسى قىزمەت
ىشكى ىستەر ورگاندارىن جاڭعىرتۋدىڭ 2019-2021 جىلدارعا ارنالعان جول كارتاسىندا جەمقورلىققا جول بەرەتىن جاعدايلار مەن سەبەپتەردى جويۋعا ايرىقشا نازار اۋدارىلدى. سول سەبەپتى ءبىزدىڭ ۆەدومستۆودا جەمقورلىق تاۋەكەلدەرىن تومەندەتۋگە باعىتتالعان بىرقاتار شارا قابىلدانۋدا.
سونىڭ ءبىرى كوپ جىلداردان بەرى وزەكتىلىگىن جويماي كەلە جاتقان – «شەپ» ستاتسيونارلىق بەكەتتەرى. ونىڭ قىزمەتىنە بايلانىستى كوپ شاعىم تۇسكەنى بىزگە بەلگىلى. ويتكەنى ءدال وسىنداي بەكەتتەردە كولىكتەردى سەبەپسىز توقتاتۋ, جەمقورلىق پەن پاراقورلىق فاكتىلەرىنىڭ تارالۋىنا جول بەرىلەدى.
ماسەلەن, 1998 جىلى ەلىمىزدە پوليتسيانىڭ 320 ستاتسيونارلىق بەكەتى جۇمىس ىستەدى, 2003 جىلى ولاردىڭ سانى 68-گە دەيىن ازايدى, ال 2013 جىلى – 46, 2018 جىلى 36-عا تومەندەدى. بەكەتتەردىڭ سانى قىسقارعانىنا قاراماستان, ماسەلە سول كۇيىندە قالعان بولاتىن.
قالعان بەكەتتەردەگى جول قوزعالىسىن قاداعالاۋ قولدانىستاعى اۆتوماتتى مونيتورينگ جۇيەسى ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى.
ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ جەمقورلىققا قارسى باستامالارىنىڭ ءبىرى – تىركەۋ-ەمتيحان بولىنىستەرىن تاراتۋ. بۇل جاڭالىق قوعامدى ەلەڭ ەتكىزدى. جاسىراتىنى جوق, تىركەۋ ەمتيحان ءبولىنىستەرى كوپتەگەن باسشىلارعا جەم سالىنعان استاۋ قىزمەتىن اتقارىپ كەلگەن بولاتىن.
وسىدان ەكى اي بۇرىن قارجى مينيسترلىگىنىڭ اقپاراتتىق جۇيەسىمەن بىرىكتىرۋ ءجۇرگىزدىك, سونىڭ ناتيجەسىندە اۆتوكولىگىن تىركەتۋگە كەلگەن ازاماتتارعا سالىق جانە كەدەن ورگاندارىنان راستاۋشى قۇجاتتاردى ۇسىنۋ قاجەتتىلىگى بولماي قالدى.
بۇعان قوسا, بۇل باعىتتا ءبىز تاعى العا جىلي ءتۇسۋدى كوزدەپ وتىرمىز. تاياۋ ۋاقىتتا پوليتسيا مامانداندىرىلعان حقو-دان تولىقتاي كەتەدى. اۆتوكولىكتى تىركەۋ جانە جۇرگىزۋشى كۋالىگىن الۋ كەزىندە ەمتيحاندار قابىلداۋ ءمىندەتى مەملەكەتتىك كورپوراتسياعا بەرىلەدى. سونىمەن بىرگە اتالعان قىزمەتتەردى كادىمگى حقو-دان الۋعا بولادى. وسىلايشا ءبىز تىركەۋ ەمتيحان ءبولىنىستەرىن الداعى شىلدە ايىنان باستاپ تولىقتاي تاراتامىز.
الەۋمەتتىك قورعاۋ – قىزمەتكەردى قولداۋ
ىشكى ىستەر مينيسترلىگى قۇرىلىمىنداعى ادامي فاكتوردىڭ ماڭىزدىلىعىن ەسكەرە وتىرىپ, جول كارتاسىنا ەڭبەكاقىنى كوتەرۋ جانە تۇرمىس جاعدايىن جاقسارتۋدى قاراستىراتىن قىزمەتكەرلەردى الەۋمەتتىك قولداۋدىڭ جەكە تارماعى ەنگىزىلدى.
جاقىندا وتكىزىلگەن شتاتتى وڭتايلاندىرۋ 16 ملرد تەڭگە قارجىنى ۇنەمدەۋگە مۇمكىندىك بەردى. بۇل قارجى ۇكىمەتتىڭ بولگەن 20 ملرد تەڭگەسىمەن بىرگە ءبىزدىڭ قىزمەتكەرلەرىمىزدىڭ ەڭبەكاقىسىن كوتەرۋگە باعىتتالادى. ماسەلەن, قىزمەتىن جاڭا باستاعان پاترۋلدىك پوليتسيا ينسپەكتورى بۇرىن 103 مىڭ تەڭگە السا, ەندى 146 مىڭ تەڭگە الاتىن بولادى.
پوليتسەيلەردىڭ تۇرعىن ءۇي ماسەلەسى تۇرعىن ءۇيدى جالعا (ارەندا) العانى ءۇشىن وتەماقى الۋعا قۇقىعى بار قىزمەتكەرلەردىڭ ءتىزىمىن كەڭەيتۋ ارقىلى شەشىلەدى. بۇل تىزىمگە پوليتسيانىڭ ۋچاسكەلىك ينسپەكتورلارى, كامەلەتكە تولماعاندار ءىسى جونىندەگى ينسپەكتورلار, پاترۋلدىك پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى جانە ولاردىڭ باسشىلارى ەنگىزىلدى.
سونىمەن قاتار تۇرعىن ءۇيدى جالعا العانى ءۇشىن وتەماقى تولەۋدىڭ قولدانىستاعى مەحانيزمىن ارنايى ورگاندار مەن اسكەري قىزمەتكەرلەرىنە قارالعان تولەمگە بالاما رەتىندە اۋىستىرۋ ماسەلەسى قارالۋدا.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارى
قازىرگى زامانداعى ىشكى ىستەر ورگاندارى جۇمىسىنىڭ باسىم باعىتتارى قوعامدىق قاۋىپسىزدىك جانە قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋ بولىپ انىقتالدى. ءىىم القا وتىرىسىندا بەرگەن وسى جانە باسقا دا ماڭىزدى مىندەتتەر پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ايرىقشا باقىلاۋىندا.
سونىڭ ىشىندە مەملەكەت باسشىسى ۇرلىقپەن كۇرەس شارالارىن كۇشەيتۋدى قاتاڭ تاپسىردى. سەبەبى قازىرگى كەزدە تىركەلگەن قىلمىستاردىڭ 60 پايىزىن ۇرلىق قۇرايدى. سوندىقتان بىزدەر ۇرلىققا قارسى كۇرەستىڭ ارنايى باعدارلاماسىن قابىلداپ, ىسكە اسىرۋدامىز. بۇعان قوسا, قازاقستان پرەزيدەنتى ق.توقاەۆتىڭ تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن بىرقاتار زاڭ اكتىسى ازىرلەندى.
سونىمەن, اۋىل تۇرعىندارىنا اۋىر تيەتىن مال ۇرلىعىنا جازانى قاتاڭداتۋ ءۇشىن قىلمىستىق كودەكسكە ارنايى باپ ەنگىزۋ جونىندە باستاما كوتەردىك. سونداي-اق اۋىلداعى مالداردى باعۋدى ۇيىمداستىرۋدى رەتتەيتىن نورمالاردى ازىرلەۋگە قاتىستى زاڭداردى جەتىلدىرۋ, سونداي-اق جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا سايكەستى ءتارتىپتى ازىرلەۋگە وكىلەتتىلىك بەرۋ ماسەلەسى قارالۋدا.
ءبىزدىڭ ۇلكەن مەگاپوليستەر ءۇشىن اۆتوبولشەكتەر, سونىڭ ىشىندە اينا ۇرلىعى ۇلكەن ماسەلە. ۇرلانعان اۆتوبولشەكتەر بازارلاردا جانە تاعى باسقا جەرلەردە ەركىن ساتىلىپ جاتقانى جاسىرىن ەمەس. وسىعان بايلانىستى ءبىزدىڭ باستامامىز بويىنشا «ىشكى ساۋدا تارتىبىنە» وزگەرىستەر ەنگىزىلۋدە. بۇل وزگەرىستەر اۆتوبولشەكتەردى تەك ارنايى دۇكەندەردە ساتۋ ءتارتىبىن قاراستىرادى.
وسى ارادا اتاپ وتەر جايت, بيىلعى جىلدىڭ اقپانىندا قىلمىستىق زاڭناماعا قايتالاپ ۇرلىق جاساعاندارعا جازانى قاتاڭداتاتىن نورما ەنگىزىلدى. بۇل ۇرلىق ءتۇرى اۋىر ساناتتاعى قىلمىسقا جاتقىزىلعاندىقتان, قىلمىسكەرگە ءجابىرلەنۋشى تاراپپەن تاتۋلاسىپ, قاتاڭ جازادان قاشىپ قۇتىلۋ مۇمكىندىكتەرى جويىلدى.
ۇرلىققا قاتىستى تاعى ءبىر وزەكتى ءماسەلە – ۇيالى تەلەفون ۇرلىعى. ءبىزدىڭ باستامامىزبەن «ابونەنتتىك قۇرىلىمداردى تىركەۋ ءتارتىبى» بەكىتىلگەن بولاتىن. سوندىقتان قازىر ۇيالى تەلەفون ۇرلاۋدىڭ ءمانى بولماي قالدى, ۇرلانعان جاعدايدا ابونەنتتىك قۇرىلعىنى ۇيالى بايلانىس وپەراتورلارى بۇعاتتاپ تاستايدى.
قابىلدانعان شارالار ناتيجەسىندە تىركەلگەن ۇرلىق سانى 12%-عا دەيىن قىسقاردى.
ەسىرتكىنىڭ زاڭسىز اينالىمىنا قارسى ءىس-شارالاردى كۇشەيتۋ ەڭ ماڭىزدى ءماسەلەلەردىڭ ءبىرى. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ وسى باعىتتاعى تاپسىرماسىن ءبىز ءۇش باعىتتا اتقارىپ جاتىرمىز.
ءبىرىنشىسى, ءىىم ارنايى بولىمشەلەرىنىڭ جەدەل توپتارىنىڭ قىزمەتى. بۇل توپتار ءىرى ەسىرتكى ساتۋشىلاردى انىقتاۋ, ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپتىڭ قىزمەتىنە توسقاۋىل قويۋ جانە ەسىرتكى, اسىرەسە سينتەتيكالىق ەسىرتكى تاسىمالى كانالدارىن جويۋ باعىتىندا دا ۇلكەن جۇمىستار اتقارۋدا. وسى جىلدىڭ سوڭعى 5 ايىندا بۇل بولىنىستەر 980 ەسىرتكى قىلمىسىن انىقتادى, سونىڭ ىشىندە وتكىزۋگە قاتىستى 707 جانە ەسىرتكىنى ءىرى مولشەردە ساقتاۋ بويىنشا 167 فاكتى تىركەلدى. بارلىعى 3 توننا 409 گرامم ءارتۇرلى ەسىرتكى, دالىرەك ايتقاندا 11,144 كيلو گەروين جانە 2,621 كيلو سينتەتيكالىق ەسىرتكى تاركىلەندى. اتالعان مەرزىمدە 4 ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپتىڭ قىزمەتى توقتاتىلدى, ولاردىڭ باسشىلارى مەن قاتىسۋشىلارى ۇستىنەن 8 قىلمىستىق ءىس قوزعالدى.
ەكىنشىسى, قىلمىستىق كودەكسكە ەسىرتكىنى ينتەرنەت-رەسۋرستار ارقىلى تاراتۋشىلاردىڭ قىلمىستىق ارەكەتىن سارالايتىن جەكە باپ ەنگىزۋ. بارىمىزگە بەلگىلى, ينتەرنەت قولدانۋشىلاردىڭ كوپشىلىگى جاستار, سوندىقتان ەلەكتروندى رەسۋرستاردى جوعارىدا ايتىلعان قىلمىستىق ماقساتتارعا پايدالانۋ قوعام ءۇشىن وتە قاۋىپتى.
ءىىم ارنايى بولىنىستەرىنىڭ جەدەل توپتارى 2017 جىلى 430 ەسىرتكى سايتىن انىقتاپ, بۇعاتتاسا, 2018 جىلى 5 مىڭنان استام, 2019 جىلدىڭ باسىنان بەرى بۇل كورسەتكىش 3700-ءدى قۇرادى.
ءۇشىنشىسى, ورتالىق اپپاراتتا ءبىرىنشى رەت ارنايى ءبولىنىس قۇرىلدى. بۇل ءبولىنىس اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق جۇيەدە ەسىرتكى قاۋىپسىزدىگى ماسەلەسىمەن اينالىسادى. ءبولىنىستىڭ قۇرامى مىندەتتى تۇردە اعىلشىن ءتىلىن مەڭگەرگەن جوعارى تەحنولوگيا سالاسىنداعى بىلىكتى مامانداردان قۇرالدى.
ەرلان تۇرعىمباەۆ,
ىشكى ىستەر ءمينيسترى, پوليتسيا گەنەرال-لەيتەنانتى
