قوعام • 19 ماۋسىم، 2019

قوعام الەۋمەتتىك ادىلدىك ارقىلى وركەندەيدى

297 رەتكورسەتىلدى

تاياۋدا ەل پرەزيدەنتىن ۇلىقتاۋ سالتاناتىندا سويلەگەن سوزىندە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ءوزىنىڭ سايلاۋالدى تۇعىرناماسىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ ەگجەي-تەگ­جەيلى جوسپارى ازىرلەنەتىنىن، حالىقپەن كەزدەسۋلەر بارىسىنداعى ۇسىنىستار مەن تىڭ يدەيالار وسى قۇجاتتا كورىنىس تاباتىنىن مالىمدەگەن ەدى. پرەزيدەنت سالتاناتتى ءراسىم با­رى­­سىندا ەلدىڭ كەلەشەك دامۋىنىڭ 10 ءتۇرلى باسىم باعىتىن اتاپ كورسەتۋ ارقىلى الداعى بەت­­بۇ­رىستىڭ جالپى باعىت-باعدارىن انىق اڭعارتتى. سونىڭ بىرقاتارىنا توقتالىپ وتەيىك.

ۇلتتىق تابىس ءادىل ءبولىنۋى ءتيىس

مەملەكەت باسشىسى حالىق­تى الاڭداتقان ماسەلەلەردى شەشۋ جولدارىن ۇسىندى، ءاسى­رەسە الەۋمەتتىك سالادا جا­ڭا سەرپىلىستىڭ ورنايتىنىن جەت­كىزدى. ق.توقاەۆ ءبىرىنشى كەزەك­تە قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭ­عىرۋىن جۇزەگە اسىرۋ، بەس ينس­تيتۋتتىق رەفورمانى ىلگەرىلەتۋ جانە مەملەكەتىمىزدىڭ باسقا دا اسا ماڭىزدى ستراتەگيالىق قۇ­جاتتارىن ورىنداۋ باعىتىندا جۇمىس ىستەيتىنىن، ەلباسى سترا­تەگياسىن ىسكە اسىرۋ جولىندا ەڭبەك ەتەتىنىن ايتتى. تۇراقتى دامۋ­دىڭ جاڭا دەڭگەيىنە شىعۋ ءۇشىن جاڭا تاسىلدەر مەن تىڭ شەشىمدەر جۋىق ارادا جاريالانباق.

ەكىنشىدەن، ەل پرەزيدەنتى وزەكتى الەۋ­مەتتىك پروبلەمالار­دى شەشۋمەن، اسا مۇق­تاج ازا­ماتتارعا كومەك كورسەتۋمەن ناق­تى اينالىسۋدى جوسپارلاپ وتىرعانىن جەت­كىزدى. ۇكى­مەت­كە وسى سالادا بايىپتى ءناتي­­جە­­لەر­گە قول جەتكىزۋ ءۇشىن شارالار ءازىر­لەۋگە تاپ­سىرما بەرىلدى.  الەۋمەتتىك ساياسات­تى سال­ماق­تى ءتۇر­دە جاڭارتۋ قاجەتتىگىن ايت­قان پرە­زي­دەنت ءدال قازىرگى ۋاقىت­تا ەلدى قان­داي جايت­­تار­­دىڭ مازالايتىنىنا نازار اۋدار­­عا­نى بايقالدى.

ماسەلەن، سوڭعى جىلدارى ەلىمىزدە ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر بەرەتىن نەسيە كولەمى ارتپاسا، ازايماعانىن ۇلتتىق ەكونو­ميكا مينيسترلىگى تاراتقان ءمالى­مەت­تەردەن دە بىلۋگە بولادى. بەلگىلى بول­عانداي، سوڭعى ءۇش جىل­دا جەكە تۇلعاعا نەسيە بەرۋ 2،6 ترلن تەڭگەدەن 4،5 ترلن-عا دەيىن وسكەن. ايتا كەتەر­لىگى، ودان بولەك شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكپەن اينالى­ساتىن­داردىڭ دا نەسيە الۋعا كوپتەپ بەت بۇرعانىن اڭعارامىز. بىل­تىر جەكە تۇلعالار تاراپىنان الىنعان نەسيەلەردىڭ جارتىسى­نان استامى كاسىپكەرلىك ماقسات ءۇشىن بەرىلگەن.

ال بيىل يپوتە­كا­لىق نەسيە بويىنشا رەكورد ورناپ، يپوتەكا نارىعى باسپانا الۋعا باعىتتالعان مەملەكەتتىك باع­دارلامالار اياسىندا قار­قىن­دى دامۋدا. وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا بيىلعى كور­سەت­كىش 55،7 پايىزعا وسكەن. ەل­دەگى نەسيەلەندىرۋ ساياساتىن ءجۇر­گىزۋمەن قاتار حالىقتىڭ تابىس دەڭگەيىنىڭ دە ارتۋىنا باسىم­دىق بەرۋ ەكىجاقتى تە­پە-تەڭدىكتى ۇستاپ تۇرۋعا ءمۇم­كىندىك بەرەدى. سوندىقتان دا پرە­زي­دەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ كۇن تارتىبىندەگى شەشىلۋى ءتيىس ءما­­سە­­لەلەردىڭ ال­عاش­­قىسى رەتىن­دە حا­لىقتىڭ تابى­سىن ارت­تىرۋ ءما­سەلەسىنە نازار اۋدارىپ وتىر. بۇل ورايدا مەم­لەكەت باس­­شىسىنىڭ:

– ەڭ ءبىرىنشى، ازاماتتار بار­لىق جەردە ادىلدىك ورناۋىن قا­لايدى. الەۋمەتتىك سايا­سات­تان باستاپ، مەم­لەكەتتىك ور­گان­دار­دىڭ حالىققا ءادىل قىز­مەت كور­سەتۋىن تالاپ ەتەدى. حا­لىق­­تى تول­عان­دىرىپ وتىرعان باستى ءما­سەلە – تابىس كولەمىنىڭ ازايۋى. حالىق­ارالىق قارجى نارىق­تارى­نىڭ تۇراقسىزدانۋى، تەڭ­گەنىڭ دەۆالۆاتسياسى حا­لىق­­­تىڭ تابىسىنا كەرى اسەر ەتتى. ميلليوننان استام ازا­­مات­­تارى­­مىز بانكتەن نەسيە الۋ­عا ءماجبۇر بولدى. تابىسى جو­­­عا­رى جانە تومەن ازاماتتار ارا­­­­سىن­­داعى الشاقتىق – ءبىزدىڭ قو­­عام­­دى مازالايتىن تاعى ءبىر وزەك­­تى ماسەلە. ارينە، مۇنداي قۇ­­بى­­­لىس­تار بۇكىل الەمدە بار، دە­­گەن­­­مەن توقمەيىلسىپ وتىرا بەرۋ­گە بول­مايدى. دەمەك، ءدال وسى ءو­ت­كىر الەۋ­مەتتىك-ەكونوميكالىق جانە سايا­سي ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن ورتا مەر­زىم­­دى كەشەندى شارالار قابىل­داۋ قاجەت، – دەگەنىن اتاپ وتۋگە بولادى.

پرەزيدەنت تۇراقتى جانە قار­قىندى ەكونوميكالىق ءوسىم ار­قىلى عانا بۇل ماسەلەنى شە­شۋگە بو­لاتىنىن، ەڭ الدى­مەن، ءوسىم ءبىز­گە نە ءۇشىن قاجەت ەكە­نىن تەرەڭ ءتۇسى­نۋىمىز كەرەك­تىگىنە كوڭىل اۋداردى.

پرەزيدەنت ۇسىنعان باعىت­تىڭ ءبىرى – جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ جانە حالىقتى لا­يىقتى جالاقى­­مەن قامتۋ بول­ماق. ۇلت­تىق تابىستى ءادىل ءبولۋ ماسەلەسى – سترا­تەگيالىق ما­ڭىز­دى دۇنيە ەكە­نىن، بيۋدجەت قارا­جاتىن الدىمەن كە­لە­شەگى زور ماقساتتارعا جانە جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋعا ءبولۋ قاجەت­تىگىن ايتقان ق.توقاەۆ الدا­عى ۋاقىت­تا مەملە­كەتتىڭ ەكو­نومي­­كا­­­سىمەن قاتار، الەۋمەتتىك سالا­­لار­دىڭ تىنىسىن اشۋعا كۇش سالماق.

باسپانا سالۋ دا باستى باعىتتاردىڭ ءبىرى

پرەزيدەنت مەجەلەپ بەرگەن ەكىنشى باعىت – جەم­قور­لىقتى جويۋ. بەلگىلى بولعان­داي، 1 قىر­كۇيەككە دەيىن جەمقور­لىق­تىڭ دەڭگەيىن مەيلىنشە تومەندە­تۋگە باعىتتالعان رەفورمالار توپتاماسى دايىندالادى. ەڭ الدىمەن كادرلىق رەزەرۆتى دايىنداۋ ارقىلى بىلىكتى، قابىلەتتى ەڭ باس­تىسى ىسىنە ادال، مەملەكەتتىك قىز­مەت­كەرلەردىڭ سانىن ارتتىرۋعا باسىمدىق بەرىلمەك. مۇنىڭ ءوزى ەلدەگى جەمقورلىق ىندەتىنىڭ تا­مىرىن كەسۋگە جاسالعان باس­تاپقى قادامداردىڭ ءبىرى بولۋ­عا ءتيىس. مەملەكەت باسشىسى جەمقورلىقتى – مەملەكەتتىڭ دامۋىن تەجەيتىن كەسەل، قوعام­داعى ءوزارا سەنىمگە، مەملەكەت قاۋىپسىزدىگىنە قاتەر توندىرە­تىن كەساپات دەپ، سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزىلەتىنىن ايتتى.

سوت جانە قۇقىق قورعاۋ ءجۇ­يەسىن رەفورمالاۋ دا نەگىز­گى با­عىت­تاردىڭ ساناتىندا. سوت – زاڭ ۇستەمدىگىنىڭ كەپىلى ەكە­نى ايتىل­دى. تيىسىنشە، سۋديا­لاردىڭ جو­عارى كاسىبي جانە ادامگەرشىلىك تالاپتارى­نا ساي بولۋى، سۋديا­لار مەن وسى قىز­مەتكە ۇمىتكەرلەر­دى باعا­لاۋ جانە ىرىكتەۋ جۇيەسى قاتاڭ­دا­تىلىپ، بۇل ەلدەگى ءادىل ءجۇ­يە­نىڭ ورناۋىنا ىقپال ەتۋى كەرەك.

تۇرعىن ۇيمەن قامتۋ ءىسى ەلى­مىزدەگى ونداعان جىلداردان بەرى شەشىلمەي كەلە جاتقان ماسە­لە­­لەردىڭ ءبىرى ەكەنى بەلگىلى. الەۋ­­­مەت­تىك پروبلەمالاردىڭ باس­­­تاۋىندا وسى باسپانانىڭ جەت­كى­لىك­­­سىزدىگى تۇر دەسەك تە ار­تىق ايت­­­پاي­مىز. پرەزي­دەنت­­تىڭ دە ال­عا قويعان باسىم با­ع­ىت­­تارى­نىڭ ءبىرى وسىعان ار­نا­­لىپ وتىر. ەل پرە­زيدەنتى ءتۇر­­لى سا­نات­تا­عى ازا­­مات­تاردىڭ قول­­جەتىم­­دى باس­پانا­عا يە بولۋىنا اي­رىق­شا نازار اۋدار­ماق. ق.تو­قاەۆ بيلىك الدىندا «ءبىر­ىڭ­عاي تۇرعىن ءۇي ساياساتىن» جا­ساقتاۋ مىندەتى تۇر­عانىن ايتىپ، ۇكىمەت وسى باعىتتا ناقتى شارا­­لار قابىل­دايتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى.

جالپى، ەلىمىزدە بۇعان دە­يىن دە باسپانالى بولۋعا ار­نال­عان ءتۇرلى باعدارلامالار قا­بىل­دان­دى، ولاردىڭ از-كەم ءنا­تيجەسى بول­­عانىن دا جوققا شىعارۋعا بول­­ماس. ماسەلەن، بىل­تىر 12،5 ملن شار­شى مەتر جا­ڭا تۇرعىن ءۇي پاي­دا­لانۋعا بەرىلسە، بۇل كور­سەت­كىش 2017 جىلعى دەڭگەيگە قارا­عاندا 12،1%-عا وسكەندىگىن كورەمىز. ونىڭ ۇستىنە اعىمداعى جىلى 13 ملن شارشى مەتر جاڭا تۇر­­عىن ءۇي سا­لى­نادى دەگەن جو­س­پار بار. جىل با­سىنان بەرى 4،6 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي نىسان­دارى پاي­­­­دا­لانۋعا بەرىلدى. كوپ با­لالى وت­­­­با­­سىلار ءۇشىن 7 جىلعا جال­عا بە­­رى­­­­لەتىن تۇرعىن ءۇي سالۋعا جانە سا­­­تىپ الۋعا 350 ملرد تەڭگە قا­راس­­­­­­تى­­­­رىلعان. وسى كەزەڭ ىشىندە جىل سايىن 6 مىڭ جالعا بەرىلەتىن ءپا­تەر­­د­ىڭ قۇرىلىسى قامتاماسىز ەتىلمەك.

ايتا كەتەرلىگى، بيىلعى جىل­دىڭ مامىر ايىندا اكىمدىكتەر كوپ بالالى وتباسىلار ءۇشىن جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ءۇي بەرە باستادى. قوسىمشا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى ارقىلى از قامتىلعان كوپ بالالى، تو­لىق ەمەس وتباسىلار مەن ءمۇم­كىندىگى شەكتەۋلى بالالارى بار وتباسىلاردى جىلدىق 2 پايىز­بەن نەسيەلەۋ ەنگىزىلۋدە. بۇل ار­قىلى جىل سايىن 6 مىڭ وتبا­سى­نىڭ تۇرعىن ءۇي جاعدايىن جاق­سارتۋ­عا مۇمكىندىك تۋماق.

– بيلىك حالىققا بەرگەن ۋادە­سىن ورىنداۋعا مىندەتتى. بيلىكتىڭ باستى ميسسياسى دا سول. وسى ارقى­لى ەلدەگى تۇراقتىلىق پەن ۇلت­تىق بىرلىكتى نىعايتۋ مۇمكىن بول­ماق، – دەگەن پرەزيدەنت ال­داعى ۋاقىتتا جۇزەگە اساتىن رە­فور­مالاردىڭ ناتيجەلى بولۋىن، بۇعان دەيىن بەكىتىلگەن جوس­پار­لاردىڭ نازاردان تىس قالماي­تى­نىن ايتتى.

ەندى ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرى­سىن­­­دا ەلىمىزدىڭ الەۋمەت­تىك-ەكونوميكا­لىق دامۋىنا ار­نال­عان ناقتى مىندەتتەر با­­رىن­­­شا ەگجەي-تەگجەيلى ايقىن­دا­لىپ، جو­­عا­ر­ىدا اتالعان باسىم باعىتتاردىڭ ناق­تى ىسكە اسۋ كارتاسى بەكىتىلىپ، جاۋاپتى ورگاندار مەن ازاماتتار انىقتالۋعا ءتيىس.

سوڭعى جاڭالىقتار

ارىماس ابىروي

رۋحانيات • كەشە

كونەدەن كەلگەن كونەك

رۋحانيات • كەشە

شىمبۇلاق شاڭعى ماۋسىمىن اشتى

قىسقى سپورت • كەشە

اتباسار

رۋحانيات • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار