قازاقستان پرەزيدەنتى 1992 جىلى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىندا تۇڭعىش پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندە كەڭەس وتكىزۋ جونىندەگى ۇسىنعان يدەياسى ازيا قۇرلىعىنىڭ تاريحىندا جاڭا كەزەڭگە جول اشقانىن ايتتى.
بۇگىندە ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەس – ازيا وڭىرىندەگى 35 مەملەكەتتى جانە جەر شارىنداعى حالىقتىڭ جارتىسىنا جۋىعىن بىرىكتىرىپ وتىرعان ءتيىمدى كوپقىرلى قۇرىلىم, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
قازاقستان پرەزيدەنتى قاقتىعىستاردىڭ ءورشي تۇسكەنىن, قاۋىپسىزدىك مەحانيزمدەرىنىڭ ەروزياسىن, ساۋدا جانە سانكتسيالىق سوعىستاردى, سونداي-اق, حالىقارالىق تەرروريزمنىڭ بەلەڭ العانىن اتاپ ءوتىپ, وڭىردەگى قاۋىپسىزدىككە تونگەن قاتەردىڭ, يدەولوگيالىق, ەتنيكالىق جانە دىنارالىق قايشىلىقتاردىڭ ءورشىپ كەلە جاتقانىنا الاڭدايتىنىن ايتتى. وسىعان وراي, ول ازياداعى قاۋىپسىزدىكتىڭ تۇيتكىلدى ماسەلەلەرىن شەشۋ ءۇشىن جۇيەلى ءارى كەشەندى ادىستەردىڭ قاجەت ەكەنىنە توقتالىپ, اتالعان پروبلەماعا بايلانىستى قازاقستاننىڭ ۇستانىمىن جەتكىزدى.
– بارشا دوستارىمىز بەن سەرىكتەستەرىمىزدى فورۋمنىڭ تيىمدىلىگى مەن حالىقارالىق باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن كۇش-جىگەر جۇمىلدىرۋعا شاقىرامىز. تولىققاندى وڭىرلىك ۇيىم بولۋ ءۇشىن بىزگە كەڭەستى رەت-رەتىمەن, بىرتىندەپ ترانسفورماتسيا جاساۋ قاجەت. ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەستى ينستيتۋتسيونالدى تۇردە قالىپتاستىرۋ ءۇشىن بارلىق جاعداي جاسالعان, قۇقىقتىق بازاسى ازىرلەنگەن, ونىڭ تۇراقتى قۇرىلىمدارى جۇمىس ىستەپ جاتىر, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ينكليۋزيۆتى دامۋدىڭ جاھاندىق ارحيتەكتۋراسىن قالىپتاستىرۋ جونىندەگى «ءۇش ديالوگ» تۋرالى باستاماسىنىڭ وزەكتىلىگىن اتاپ ءوتتى. مەملەكەت باسشىسى بۇل يدەيانىڭ قۇرامداس بولىگى ەۋرازيا اۋقىمىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىلداردىڭ جوسپارىن جاساۋ ءۇشىن ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەستىڭ جانە ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ, سودان كەيىن ازيا مەن ەۋروپاداعى باسقا دا وڭىرلىك ءارى كوپجاقتى ينستيتۋتتاردىڭ الەۋەتتەرىنىڭ سينەرگياسىن قامتاماسىز ەتۋ بولىپ سانالاتىنىن ايتتى.
– داۋلى پروبلەمالار مەن قاراما-قايشىلىقتاردى باستالعان ساتىندە شەشۋ ءۇشىن كونسترۋكتيۆتى كەلىسسوزدەردى قامتاماسىز ەتۋ – كۇن تارتىبىندەگى باستى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى. سوندىقتان, جاقىن ارادا ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەس اياسىندا حالىقارالىق مەدياتسيانى جۇزەگە اسىراتىن تولىققاندى ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك جۇيەسى قۇرىلۋى ابدەن مۇمكىن, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ حالىقارالىق لاڭكەستىككە قارسى ءىس-قيمىلدار ءۇشىن بىرلەسكەن جۇيەلى ادىستەر ازىرلەۋ قاجەتتىگىنە ارنايى توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ 73 سەسسياسىندا قابىلدانعان جانە 82 مەملەكەت قولداعان لاڭكەستىكتەن ادا, بەيبىتشىلىكتىڭ جەتىستىگى جونىندەگى مىنەز-ق ۇلىق كودەكسى ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەس كەڭىستىگىندەگى لاڭكەستىكتەن تۋاتىن قاۋىپتىڭ الدىن الاتىن ۇسىنىستار ازىرلەۋگە نەگىز بولا الادى.
سونىمەن قاتار, مەملەكەت باسشىسى كەڭەستىڭ بارلىق ماڭىزدى باعىتتارى بويىنشا قاتىسۋشى ەلدەردىڭ ناقتى ءىس-قيمىلدارىن كەڭەيتۋدىڭ وزەكتىلىگىن اتاپ ءوتىپ, جوبالار مەن فورۋمنىڭ باسقا دا جۇمىستارىن قارجىلاندىراتىن ارنايى قور قۇرۋدى ۇسىندى. قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ پىكىرىنشە, قور ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەستىڭ ىسكەرلىك كەڭەسىنىڭ جۇمىسىن قوسىمشا ىنتالاندىرۋعا جانە كەڭەسكە قاتىسۋشى بارلىق مەملەكەتتىڭ ەكونوميكالىق يگىلىكتەرىنە تىڭ سەرپىن بەرەدى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ءىس-قيمىلداردىڭ تاعى ءبىر وزەكتى سالاسى رەتىندە كەڭەستىڭ بارلىق ولشەمدەگى جۇمىستارىن ساپالى ساراپشىلىق سۇيەمەلدەۋدى جولعا قويۋدى اتادى.
– تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىن ديالوگتى پلاتفورمانى قايتا قۇرۋ ارقىلى ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەستىڭ تالداۋ ورتالىقتارىنىڭ الەۋەتىن ارتتىرعان ءجون. كەڭەستىڭ جۇمىس ورگاندارىنا ارنالعان ۇسىنىستاردى جانداندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن عۇلامالار كەڭەسىن قۇرۋ ماسەلەسىن ۋاقتىلى ءارى جان-جاقتى زەرتتەۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيمىز, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
سوڭىندا مەملەكەت باسشىسى جوعارىدا ۇسىنىلعان باستامالاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى كەڭەسكە مۇشە-مەملەكەتتەردىڭ ىنتىماقتاستىعىن ساپالى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرەتىنىن جانە قازاقستاننىڭ قاتىسۋشى بارلىق مەملەكەتتىڭ مۇددەلەرى ءۇشىن ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەس اياسىنداعى تولىق قاندى ءىس-قيمىلدارعا دايىن ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەسكە قاتىسۋشى مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ بەسىنشى وتىرىسىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ءتيىستى دەكلاراتسيا قابىلداندى.
