سەنىمگە سەرت بەرگەن

قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆ – تەگىمەن دە, تاربيەسىمەن دە, تانىم-تۇسىنىگىمەن دە قازاق زيالىلارىنا ەتەنە جاقىن تۇلعا. ويتكەنى ول — قازاق رۋحانياتىنا ۇلكەن ۇلەس قوسقان قارىمدى قالامگەر شاڭىراعىنىڭ پەرزەنتى, تاعدىر تاۋقىمەتىن تارتقان تەكتى تۇلعانىڭ تۇياعى, ەلدىڭ تىنىس-تىرشىلىگىن, مۇڭى مەن ماسەلەسىن بالا كەزىنەن كورىپ وسكەن, ىشتەن بىلەتىن ازامات. قالىڭ وقىرمان, البەتتە, قازاق ادەبيەتىندەگى دەتەكتيۆ جانرىنىڭ نەگىزىن سالۋشى كەمەل توقاەۆتى جاقسى بىلەدى. ونىڭ «تۇندە اتىلعان وق», «قاستاندىق», «ارناۋلى تاپسىرما», «سارعاباندا بولعان وقيعا», «سوڭعى سوققى» جانە تاعى باسقا رومان-پوۆەستەرى — ۇلتتىق ادەبيەت كەڭىستىگىنەن ويىپ ورىن العان وزىق تۋىندىلار. بۇل كىتاپتار ارقىلى توقاەۆ سويى تەك قازاق وقىرماندارىنا عانا ەمەس, شەتەلدەرگە دە تانىمال بولدى. ايتالىق, سوناۋ جەتپىسىنشى جىلداردىڭ وزىندە «سوڭعى سوققى» رومانىنىڭ ەكى داناسىن اقش كونگرەسىنىڭ كىتاپحاناسى مەن يللينويس ۋنيۆەرسيتەتى سۇراتقان ەكەن. تاعدىردان تەپەرىش كورسە دە, ارقانى ايازداي قارىعان اۋىرتپالىقتىڭ اپانىنا قۇلاماي, ءوزىن ءوزى العا جەتەلەگەن, ۇرىس دالاسىندا بىرنەشە رەت جارالانىپ, مايداننان ورالعان سوڭ كيروۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنە وقۋعا ءتۇسىپ, قالامگەرلىك جولىن باستاعان كەمەل اكەنىڭ كەلىستى بولمىسى — كىم-كىمگە دە كۇش-جىگەر بەرەتىن وزگەشە ونەگە. مايداننان ورالماعان اعاسىنىڭ رۋحى ريزا بولسىن, اتى وشپەسىن دەگەن نيەتپەن ۇلىنىڭ اتىن قاسىم-جومارت قويۋ ارقىلى اعاعا دەگەن قۇرمەتتى جۇرەگىنە دە, قۇجاتقا دا جازعان كەمەل تىلەك ورىندالدى! بۇگىندە سول ءبىر رياسىز تۋىستىقتىڭ بەلگىسىندەي قوسارلانعان ەسىمدى كۇللى الەم تانىدى! وسى تەكتى دەگدارلىق قاسىم-جومارت كەمەل ۇلىنىڭ بويىنان, ءىس-ارەكەتىنەن, قاراپايىم ادامي قارىم-قاتىناسىنان ۇنەمى بايقالىپ تۇردى.

ءومىردىڭ ءوزى قايراعان قارا الماستاي قالامگەردىڭ قايسارلىعى بولار, قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى بالا كەزىنەن الدىنا جوعارى ماقسات قويدى. جوعارى سىنىپتاردا «يزۆەستيا», «زا رۋبەجوم» جانە اعىلشىن تىلىندەگى «مورنينگ ستار» سياقتى گازەتتەردى قۇمارتا وقي باستاعان ول الدىنا بيىك ماقسات قويىپ, كەڭەس وداعىنىڭ جەتەكشى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىرى سانالاتىن ماسكەۋ مەملەكەتتىك حالىقارالىق قاتىناستار ينستيتۋتىنا وقۋعا ءتۇستى. ۇلىنىڭ تاڭداۋىندا الماتىداعى شەت تىلدەر ينستيتۋتىندا قىزمەت اتقارعان اناسى تۇرار شابارباەۆانىڭ دا ىقپالى زور بولسا كەرەك. وسىلايشا قازاق بالاسىنا تاڭسىق ماماندىق – ديپلوماتيا سالاسىن مەڭگەرىپ, كەڭەس وداعىنىڭ سينگاپۋردەگى ەلشىلىگىندە قىزمەت ەتەدى. توككەن تەردىڭ ارقاسىندا قىتايدا ەلشىلىكتە ءجۇرىپ, كەڭەسشى لاۋازىمىنا دەيىن كوتەرىلەدى.

قىتاي, اعىلشىن, فرانتسۋز, ورىس تىلدەرىن جەتىك بىلەتىن جاس ديپلومات, العىر ازامات 1984 جىلى سول تۇستا قازاقستان وكىمەتىن باسقارىپ تۇرعان ن.نازارباەۆتىڭ نازارىنا ىلىگەدى. كەيىن كەڭەس وداعى ىدىراپ, ەلىمىز تاۋەلسىز مەملەكەت رەتىندە الەمدىك قوعامداستىققا كىرۋدىڭ كۇردەلى كەزەڭىن باستاعاندا ەلباسى ق.توقاەۆتى قازاقستانعا جۇمىسقا شاقىردى. باستاپقىدا سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى, ارتىنان سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قىزمەتىن ابىرويلى اتقارعان قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى ەلباسى تاپسىرماسىنا سايكەس, سىرتقى ساياسي ينستيتۋتتاردىڭ قالىپتاسۋى مەن دامۋىنا, تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ كوپۆەكتورلى باعىتىن ايقىنداۋعا بىلەك سىبانىپ, بەلسەنە اتسالىستى. سىرتقى ىستەر ءمينيسترى رەتىندە يادرولىق قارۋدان باس تارتۋ ىسىنە ايرىقشا ارالاسىپ, الىپ دەرجاۆالارمەن كەلىسسوزدەردىڭ تابىستى وتۋىنە زور ۇلەس قوستى. يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ سەكىلدى وزەكتى حالىقارالىق ساياسي ماسەلەلەردى وڭتايلى شەشۋدە ۇلكەن ءرول اتقاردى. ءسويتىپ 1996 جىلى نيۋ-يوركتە يادرولىق سىناقتارعا جاپپاي تىيىم سالۋ تۋرالى شارتقا, 2005 جىلى سەمەي قالاسىندا ورتالىق ازيادا يادرولىق قارۋدان ازات ايماق قۇرۋ تۋرالى شارتقا قول قويدى. ديپلومات ق.توقاەۆتىڭ شەكارانى شەگەندەۋ ماسەلەسىندە دە ەڭبەگى ەرەن. ەلباسى تاپسىرماسىن ابىرويمەن ورىنداپ, قىتاي, رەسەي, وزبەكستان سىندى كورشىلەرىمىزبەن اراداعى شەكارا بەيبىت جاعدايدا شەشىلدى.

قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆ – سىن ساعاتتا شىڭدالعان سالماقتى ساياساتكەر. ونىڭ ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتى مەن ىسكەرلىك تالانتى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى, پرەمەر-مينيستر, مەملەكەتتىك حاتشى لاۋازىمدارىندا جۇرگەندە جارقىراپ كورىندى. اسىرەسە, الەمدىك نارىقتاعى  مۇناي باعاسى ءالى كوتەرىلە قويماعان, 1997 جىلعى وڭتۇستىك-شىعىس ازيا ەلدەرىندە باستالعان قارجى داعدارىسى قازاقستان ەكونوميكاسىن شارپىعان سىندارلى كەزەڭدە قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆتىڭ ۇكىمەت باسىنا كەلۋى ەل ەكونوميكاسىنىڭ ەكىنشى تىنىسىن اشتى. سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆوسىندا شىڭدالعان توقاەۆ ۇكىمەتى ەلوردا ەسىلدىڭ بويىنا كوشكەن كەزەڭدە ەلدىڭ بولاشاق 10 جىلىن قامتيتىن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ جوسپارىن جاسادى. باسەكەگە قابىلەتتى ۇلتتىق ەكونوميكا قالىپتاستىرۋ, ىشكى جالپى ءونىمدى كەمىندە ەكى ەسەگە ۇلعايتۋ, تۇراقتى ەكونوميكالىق وسىمگە جول اشاتىن مەملەكەتتىك شارالاردى جۇيەلەۋ, ەڭ ماڭىزدى سالالارعا ۇلتتىق كاپيتالدىڭ ىقپالىن كۇشەيتۋ, اگرارلىق سەكتورعا سەرپىن بەرۋ, ينفلياتسيانىڭ بەلەڭ الۋىنا جول بەرمەۋ, قارجى-نەسيەلىك ساياساتتى جەتىلدىرۋ سىندى نەگىزگى مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ وسى جىلدارى باستالدى. توقاەۆ ۇكىمەتى وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردى قولداۋ ءۇشىن كەشەندى شارالار قابىلدادى. قارجى سالاسىنداعى رەفورما جالعاسىن تاپتى. ازيا قارجى داعدارىسى شارپىعانىنا قاراماستان, سول ءبىر قيىن كەزەڭدە ەكونوميكالىق ءوسىم تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى ەڭ جوعارى ناتيجەنى كورسەتىپ, 13,7 پايىزعا كوتەرىلدى.  شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ەل ەكونوميكاسىنداعى ۇلەسى 18 پايىزدان جوعارىلادى. مۇنىڭ بارلىعى ق.توقاەۆتىڭ مەملەكەتشىل تۇلعاسى مەن مەنەدجەرلىك قاسيەتىن كورسەتەدى.

قازاقستان وسى جىلدارى جاھاندىق دەڭگەيدەگى بىرنەشە باستاماعا مۇرىندىق بولعانى بەلگىلى. سونىڭ ءبىرى — ەلباسى باستاماسىمەن قۇرىلعان ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەس (اوسشك). اتالعان كەڭەس اياسىندا ازيانىڭ كۇرمەۋى قيىن تۇيتكىلدەرى تالقىلاندى. ماسەلەن, اوسشك-ءنىڭ 2002 جىلى الماتىدا وتكەن العاشقى سامميتىندە ءۇندىستان مەن پاكىستان وكىلدەرى كاشمير قاقتىعىسىنان سوڭ العاش رەت كەزدەستى. ناتو ينتەرۆەنتسياسىنان سوڭ اۋعانستان ماسەلەسى تالقىلاندى. ال 2003 جىلى استانا قالاسىندا الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ العاشقى سەزى ءوتتى. ءوزارا ءدىني كوزقاراستارى ساي كەلمەيتىن ءتۇرلى ءدىن وكىلدەرىن ءبىر شاڭىراق استىنا شاقىرىپ, بەيبىتشىلىك ءۇشىن ديالوگ جۇرگىزۋ كۇردەلى مىندەت ەدى. ەلباسىنىڭ بۇل باستاماسىن دا قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى جوعارى دەڭگەيدە اتقارىپ شىقتى. وسىنداي يگى باستامالارى ارقىلى قازاقستان الەمنىڭ ءىرى دەرجاۆالارىمەن تەرەزەسى تەڭ قاتىناس ورناتا ءبىلدى.

ايتالىق, 2005 جىلى مينيستر ق. توقاەۆ قىتايدىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى لي چجاوسين, اقش-تىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى ك.رايس, قورعانىس ءمينيسترى د.رامسفەلد سسىندى بەلگىلى تۇلعالارمەن كەزدەستى. بۇل قازاقستان مەن اقش اراسىنداعى قارىم-قاتىناستىڭ جاڭا دەڭگەيگە شىققان كەزەڭى بولاتىن. سەبەبى اقش اۋعانستان ماسەلەسىن كەشەندى تۇردە شەشۋ ءۇشىن ورتالىق ازيادا جاڭا ارىپتەس ىزدەدى. سول جىلى «اقورداعا» بەيرەسمي ساپارمەن گەنري كيسسيندجەر كەلدى دەگەن مالىمەت تارادى. ارينە, حالىقارالىق دەڭگەيدەگى امەريكانىڭ مەملەكەتتىك قايراتكەرلەرىن ەلورداعا شاقىرۋ وتاندىق ديپلوماتيا ءۇشىن ۇلكەن جەتىستىك ەدى. وسى ورايدا, الەمدىك ديپلوماتيانىڭ كوريفەيى گەنري كيسسيندجەردىڭ: «مينيستر مىرزا, مەن امەريكانىڭ نەگىزىن قالاۋشى ەمەسپىن. الايدا وزدەرىڭىزدىڭ ۇلى ەلدەرىڭىزدىڭ نەگىزىن قالاۋشى رەتىندە ءسىزدىڭ جولىڭىز بولدى. قازاقستاننىڭ دا جولى بولدى», دەگەن ءسوزى ەسكە تۇسەدى.

ق.توقاەۆتىڭ سوڭىنان وسى جىلدار ىشىندە قىلاۋداي ءسوز ىلەسپەگەنى بىلاي تۇرسىن, ول  حالىقارالىق قوعامداستىققا دا تازا, پاراسات پايىمى بيىك تۇلعا رەتىندە جاقسى تانىلدى. قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى ديپلوماتيانىڭ بارلىق ساتىسىندا جۇمىس ىستەي وتىرىپ, ۇلكەن ساياساتتىڭ وليمپىنە شىقتى. بۇۇ-نىڭ جەنەۆاداعى كەڭسەسىن باسقارعان العاشقى ازيانىڭ وكىلى رەتىندە قاسىم-جومارت توقاەۆ الەمدىك دەڭگەيدەگى ماسەلەلەر بويىنشا كەلىسسوزدەر ۇيىمداستىرۋعا بەلسەنە اتسالىستى. سونىڭ ءبىرى سيريانىڭ اينالاسىنداعى جاعداي ەدى. 2012 جىلى 30 ماۋسىم كۇنى سيريا ماسەلەسىن تالقىلاۋدا قابىلدانعان قۇجات كەيىنگى كەلىسسوزدەرگە نەگىز بولدى.

بۇۇ باس حاتشىسى پان گي مۋن ق.توقاەۆتى بۇۇ جەنەۆاداعى بولىمشەسىنىڭ باس ديرەكتورى جانە بۇۇ باس حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى, قارۋسىزدانۋ جونىندەگى كونفەرەنتسيادا ءوزىنىڭ جەكە وكىلى رەتىندە تاعايىنداۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. بۇدان بولەك, ول تمد سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى كەڭەسىنىڭ جانە شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ توراعاسى بولىپ سايلاندى. پان گي مۋن: «مەن وعان جەنەۆاداعى ۇلكەن جانە پايدالى جۇمىسى ءۇشىن وتە ريزامىن. مەن ونى جوعارى باعالايمىن. سونداي-اق بۇۇ-نىڭ ەڭ ءىرى كەڭسەسىن باسقارعان ادام رەتىندە مەن وعان وتە رازىمىن», دەپ ق.توقاەۆتىڭ كاسىبي قاسيەتتەرى مەن جەمىستى قىزمەتىنە جوعارى باعا بەردى. مۇنى قازاق ەلىنە بەرىلگەن جوعارى باعا دەپ بىلەمىز!

ءبىز ق.توقاەۆتىڭ سىرى كوپ سىندارلى سالا – سىرتقى ساياساتتاعى سان قىرلى قىزمەتىمەن ونىڭ كىتاپتارى ارقىلى دا قانىقپىز. ءومىر بويى باسىلىمداردا جۇمىس ىستەگەن جازۋشى اكەنىڭ تاربيەسىن كورىپ, جۋرناليست بولۋدى ارمانداعان, بۇگىندە ون شاقتى كىتابى جارىققا شىققان قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى — ديپلوماتيا يىرىمدەرى سۋرەتتەلەتىن ساياسي پۋبليتسيستيكالىق قۇندى ەڭبەكتەردىڭ اۆتورى. ونىڭ قالامىنان تۋعان «بەلاسۋ», «نۇر مەن كولەڭكە» اتتى كىتاپتار بۇگىندە ۇزدىك ساياسي پۋبليتسيستيكانىڭ ساناتىندا. ساياسات تاقىرىبىن كەڭ قامتي وتىرىپ, رەسمي كەزدەسۋلەردىڭ سىرت جاعىنداعى قالىڭ قاۋىمعا بەلگىسىز دۇنيەلەردى شىنايى سۋرەتتەۋىمەن, ءتۇرلى ساياساتكەرلەرمەن كەزدەسكەن ساتتەگى وي-تولعامدار جيناقتالعان تۋىندىلار قىزىقتى وقيعالارىمەن بىردەن باۋراپ الادى.

جالپى, قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياساتتاعى شەجىرەسىنەن, الپاۋىت ەلدەرمەن جاقىنداسۋدا ازۋلى ساياساتكەرلەرمەن اراداعى كەلىسسوزدەردىڭ كەلىستى بايانىنان الەمگە بەلگىلى ۇلى تۇلعالاردىڭ قازاقستاندى باستاپقىدا قالاي تانىعاندارىن, كەيىن كوزقاراستارى قالاي وزگەرگەنىن باجايلاي وتىرىپ, ەركىن ەلدىڭ ەلارالىق بايلانىستاردى قالاي بەكىتە تۇسكەنىن باعامداۋعا بولادى. بۇل ەڭبەكتەردى وقىپ وتىرعاندا ساياساتتا, اسىرەسە سىرتقى ساياساتتا ۇساق-تۇيەكتىڭ بولمايتىنىنا, ءار ءسوز, ءار ءىس-قيمىل, ءتىپتى ادامنىڭ بەت الپەتىندەگى بولماشى كوڭىل-كۇيدىڭ مەملەكەتتەردىڭ اراسىنداعى قارىم-قاتىناسقا اسەر ەتەتىنىن اڭداپ, ديلوماتتاردىڭ ەڭبەگى مايدان قىل سۋىرعانداي اسا نازىك ەكەنىن كورەسىز. لي كۋان يۋ, كوفي اننان, بوريس ەلتسين, تسزيان تسزەمين سياقتى تۇلعالاردىڭ ۇلكەن ساياساتتاعى بەينەسىن تاني تۇسەسىز. سوندىقتان بولار, كىتاپتار اقش, رەسەي, قىتاي, سينگاپۋر, پاكىستان, ساۋد ارابياسى, تۇركيا, ليۆان, بولگاريا سياقتى ەلدەردە باسىلىپ شىعىپ, شەتەلدىك باسىلىمداردا ايتۋلى ساياسي قايراتكەرلەردىڭ جىلى لەبىزىنە يە بولدى.

قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ورامدى ويلارىمەن تەك كىتاپتارى عانا ەمەس, الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى دا كەڭىنەن تانىسىپ وتىرۋعا بولادى. ونىڭ تۆيتتەر جەلىسىندەگى اككاۋنتىن 122 مىڭ ادام وقيدى ەكەن. ال ءوزىنىڭ وقيتىن اككاۋنتتاردىڭ باسىم كوپشىلىگى ءىرى اقپارات قۇرالدارى, الەمدىك دەڭگەيدەگى ساياساتكەرلەر مەن حالىقارالىق ۇيىمدار ەكەندىگى بەلگىلى. اسىرەسە, وتاندىق اقپارات اگەنتتىكتەرىن وقۋعا داعدىلانعانى ونىڭ ەل ىشىندەگى وقيعالاردى نازاردا ۇستاپ وتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەرى ءسوزسىز. بۇل جەلىنى ۇزدىكسىز 8 جىل بويى  قولدانىپ, ءتۇرلى ويلارىمەن ءبولىسىپ كەلگەن ق.توقاەۆ, بۇگىنگە دەيىن 6200-گە جۋىق تۆيت جازىپتى. بۇل دەگەنىڭىز, جىلىنا ورتا ەسەپپەن 775 تۆيت جاساعانىن كورسەتەدى. ياعني, بۇۇ-نىڭ جەنەۆاداعى وكىلدىگىن باسقارعان كەزىندە دە, سەنات توراعاسى قىزمەتىن اتقارعان جىلداردا دا الەۋمەتتىك جەلىدەگى بەلسەندىلىگىن ازايتپاعان قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى كۇنىنە شامامەن 2 مەسسەدج جولداپ وتىرعان. بىزدىڭشە, بۇقارامەن بايلانىس ورناتۋدىڭ بۇدان وزىق ۇلگىسى بولماسا كەرەك.

ءتىپتى, كەيدە ونىڭ الەۋمەتتىك جەلىدەگى بەلسەندىلىگى  اقپارات قۇرالدارى مەن ءباسپاسوز قىزمەتتەرىنەن دە اسىپ تۇسەتىندەي كورىنەتىن. ءارى ەلدەگى كەز كەلگەن وقيعا مەن قۇبىلىستى نازاردان تىس قالدىرمايتىن. ماسەلەن, 2016 جىلى 2 مامىردا جازعان تۆيتىندە جەردى شەتەلدىكتەرگە ۇزاق مەرزىمگە جالعا بەرۋدى باقىلاۋدا ۇستايتىن قاتاڭ ءنورماتيۆتى اكتىلەر قاجەت ەكەندىگىن ايتقان. جەر كودەكسىنە ەنگىزىلگەن تۇزەتۋلەرگە موراتوري جاريالانۋىن دا قولدادى. وسىلايشا, قايراتكەر تۇلعا ۇلتتى الاڭداتقان ماسەلەگە بەي-جاي قاراعان جوق. سەنات توراعاسى رەتىندە «بۇل رەتتە اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرى شەتەلدىكتەرگە ساتىلمايتىنىن ءتۇسىندىرىپ قويۋ جەتكىلىكسىز. ءبىز زاڭنىڭ وسى تالابىن اينالىپ ءوتۋدى بولدىرمايتىن قۇقىقتىق جانە باسقا دا قۇرالدار ارقىلى وسىناۋ ماڭىزدى ەرەجەنى جۇزەگە اسىرۋعا ءتيىسپىز», دەپ ارنايى تاپسىردى.

جالپى, ق.توقاەۆتىڭ جازعان مەسسەدجدەرى ارقىلى ونىڭ قوعام تىنىسىن ءدوپ باساتىندىعىن بايقاۋعا بولادى. ماسەلەن, 2016 جىلى 1 قاراشادا «اعىلشىن تىلىندە QAZAQSTAN ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق نەگىزىن دۇرىس كورسەتپەك» دەپ جازۋ ارقىلى قوعامعا وي سالعانى بار. سويتە تۇرا, 2017 جىلدىڭ 18  جەلتوقسانىندا «ۇلتتىق كوميسسيا قازاق ءتىلى لاتىن ءالىپبيى بويىنشا ناقتى شەشىمگە كەلگەن جوق, سوندىقتان «اپوستروف» ءالىپبيىن گازەتتەردە, يا باسقا جەرلەردە پايدالانۋعا ءالى ەرتە», دەپ لاتىن گرافيكاسىنا كوشۋدە اسىقپاۋ كەرەك ەكەندىگىن دە ەسكەرتكەن ەدى. بۇل تۋرالى سەناتتا وتكەن پارلامەنتتىك تىڭداۋدا دا «الدىمىزدا ستراتەگيالىق ماڭىزى بار لاتىن گرافيكاسىنا كوشۋ مىندەتى تۇر. قازاق ءتىلىن لاتىن الىپبيىنە كوشىرۋ – جاھاندىق عىلىم مەن ءبىلىم جۇيەسىنە كىرىگۋدى, رۋحاني تۇتاستىعىمىزدى قامتاماسىز ەتەتىن بىرەگەي قادام. بۇل جۇمىستى ءبىز ويلاستىرا وتىرىپ, ساتىلى جانە جيناقى تۇردە جاساۋىمىز كەرەك. ەڭ باستىسى – ءبىزدىڭ قاتەلەسۋگە قۇقىعىمىز جوق», دەگەن ەدى. ال 2018 جىلدىڭ 19 قاڭتارىندا قوعامدا قىزۋ تالقىعا تۇسكەن مەكتەپتەردىڭ باستاۋىش سىنىپتارىندا شەت تىلدەرىن وقىتۋ ماسەلەسىنە نازار اۋدارىپ, ءبىلىم سالاسىندا قازاق تىلىنە باسىمدىق بەرۋ كەرەكتىگىن ايتىپ, قوعامعا وي سالدى.

قاسىم-جومارت توقاەۆ – قوعامنىڭ تامىرىن تاپ باسىپ, ەلدىڭ تىنىسىن دەر كەزىندە سەزىنىپ وتىراتىن حالىقشىل قايراتكەر. سەنات توراعاسى رەتىندە قازاقستاننىڭ بۇكىل وڭىرلەرىن ارالاپ, قاراپايىم تۇرعىندارمەن كەزدەسىپ, ولاردىڭ مۇڭ-مۇقتاجىمەن تانىسىپ وتىردى. قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعى, شەتەلدەگى قانداستار ماسەلەسى, قازاق ءتىلىنىڭ تاعدىرى, جاستار ساياساتى سياقتى سان قىرلى تاقىرىپتار سەنات مىنبەرىندە كوتەرىلدى. بولمىسى بەكزات, تابيعاتى دەموكرات تۇلعا قوعامدىق پىكىرگە ۇدايى ءۇن قوسىپ, تىڭ ويلاردى ورتاعا سالىپ وتىرادى. بۇل — جوعارى لاۋازىمدى تۇلعانىڭ بۇقارامەن بايلانىسقا ايىرىقشا كوڭىل بولەتىندىگىنىڭ ايقىن كورىنىسى. سودان دا بولار, ول قازاق باسىلىمدارىن دا ۇنەمى وقىپ,  تەلەارنالاردى كورىپ, راديولارعا قۇلاق تۇرە جۇرەتىنىن جازبالارىنان بايقايمىز.  ماسەلەن, 2019 جىلدىڭ 31 قاڭتارىندا: «Egemen Qazaqstan» گازەتىندە س.كامەروننىڭ اشارشىلىق زۇلماتى تۋرالى سۇحباتى جاريالاندى. بۇل كىسى اشارشىلىق جونىندە وتە مازمۇندى زەرتتەۋ كىتابىن جازعان. وعان العىسىم شەكسىز», دەپ ءبىر جاعى باس باسىلىمدا جارىق كورگەن ماقالاعا قولداۋ بىلدىرسە, ەكىنشى جاعىنان, اشارشىلىق اپاتىنىڭ حالىققا زور زاۋال اكەلگەن ناۋبەت ەكەنىن قاپەرگە سالدى. وسى ارقىلى قايراتكەر ماسس-مەدياداعى وزەكتى تاقىرىپتاردى قالت جىبەرمەيتىنىن بايقاتادى. حالىققا جاقىن مەملەكەتشىل تۇلعا ەلدەگى الەۋمەتتىك ماسەلەلەر مەن جەمقورلىق سياقتى وزەكتى تاقىرىپتار بويىنشا دا ءوز ويىن باتىل ايتىپ وتىرادى. پرەزيدەنت لاۋازىمىنا كەلگەننەن كەيىن دە جەمقورلىقتىڭ جەگى قۇرت ەكەنىن, بۇل دەرتپەن جۇرت بولىپ جۇمىلا كۇرەسۋ قاجەتتىگىن ايتىپ كەلەدى. جالپى, ءبىزدىڭ ساياساتكەرلەردىڭ اراسىندا مۇنداي قىراعىلىق سيرەك كەزدەسەدى. سوندىقتان ەل پرەزيدەنتى شەنەۋنىكتەردى حالىقپەن تىعىز بايلانىس ورناتىپ, قاراپايىم ادامي قارىم-قاتىناس ورناتۋ ءۇشىن بارلىق كوممۋنيكاتسيا قۇرالدارىن ءتيىمدى پايدالانۋعا شاقىردى.

قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى — ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆ 19 ناۋرىزدا جاساعان تاريحي مالىمدەمەسىندە: «ول قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ العاشقى كۇندەرىنەن باستاپ مەنىمەن بىرگە جۇمىس ىستەپ كەلەدى. مەن ونى جاقسى بىلەمىن. ول – ادال ءارى جاۋاپكەرشىلىگى جوعارى ازامات. ەلىمىزدىڭ ىشكى جانە سىرتقى ساياساتىن جان-جاقتى سەزىنەدى. ول بارلىق باعدارلامالاردى ازىرلەۋگە جانە قابىلداۋعا اتسالىستى. قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى قازاقستاندى باسقارۋعا ناعىز لايىقتى ازامات دەپ سەنەمىن», دەگەن ەدى. ال ەلباسى مەن ەل سەنىمىن ارقالاعان قاسىم-جومارت توقاەۆ Nur Otan پارتياسىنىڭ كەزەكتەن تىس ءحىح سەزىندە سويلەگەن سوزىندە: «مەن جاۋاپكەرشىلىك جۇگىن بۇكىل بولمىسىممەن سەزىنەمىن! سوندىقتان سەنىمگە سەرت بەرىپ, ۇلكەن ءۇمىتتىڭ ۇدەسىنەن شىعۋ ءۇشىن بار قاجىر-قايراتىمدى جۇمسايمىن!», دەدى. بۇل ءسوز – قاسىم-جومارت كەمەل ۇلىنىڭ بۇكىل بەكزات بولمىسىن اشىپ تۇرعانداي!

تەكتى اۋلەتتىڭ تۇياعى, بىرنەشە ءتىلدى جەتىك بىلەتىن ينتەلەكتۋال تۇلعا, سىندارلى جىلداردا سىننان سۇرىنبەي وتكەن ساڭلاق ساياساتكەر, ەلباسىنىڭ سەنىمگە سەرت بەرگەن سەرىگى, ادىلەتتىڭ اق جولىنان اينىماعان, سوڭىنان ءسوز ەرمەگەن, امانات ارقالاعان اسىل ازامات دامۋدىڭ داڭعىل جولىندا ءداستۇر ساباقتاستىعىن ساقتاي وتىرىپ, ەلىمىزدى بيىك بەلەستەرگە باستاي بەرەدى دەپ سەنەمىز.

دارحان قىدىءرالى