رۋحانيات • 11 ماۋسىم، 2019

الماتىدا ا.زاتاەۆيچتىڭ 150 جىلدىعى اتالىپ ءوتتى

179 رەت كورسەتىلدى

قازاق حالقىنىڭ كول-كوسىر مۋزىكالىق مۇراسىن جيناقتاپ، اۋەنى مەن ءان-كۇيىن نوتاعا ءتۇسىرىپ، تەرەڭ تانىممەن تاريحىن جازىپ بەرىپ كەتكەن بەلگىلى زەرتتەۋشى كومپوزيتور، ەتنوگراف الەكساندر زاتاەۆيچتىڭ ەسىمى ۇلتىمىز ءۇشىن ەرەكشە قاستەرلى.

تاعدىردىڭ جازۋىمەن ءوت­كەن عاسىردىڭ 20-جىلدارى سول كەزدەگى قازاق استاناسى ورىن­بورعا قونىس اۋدارىپ كەلىپ، دار­قان دالا توسىندە كەڭ تىنىسپەن اۋەلەتىپ سالىناتىن عاجايىپ اندەردىڭ سيقىرىنا ەلىتىپ «ءبۇ­گىننەن باستاپ وسى حالىقتىڭ مۋ­زىكاسىن زەرتتەيمىن» دەپ ءومىر­لىك ماقسات بەلگىلەگەن كەزدە ونىڭ جول ورتاسىنان اسقان شاعى بولاتىن. سودان كەيىنگى بار سانالى عۇمىرىن وزىنە بەي­­تانىس بولىپ كەلگەن ەلدىڭ باي قازىناسىن جيناپ، قاعازعا ءتۇ­سىرۋگە ارناعان زاتاەۆيچتىڭ ەڭ­بەكتەرىنىڭ ارقاسىندا قازاق مۋ­زى­كاسى ەۋروپاعا جەتىپ، ءدۇ­نيە جۇزىنە تارادى.

قۇرمانعازى اتىنداعى ۇلت­تىق كونسەرۆاتوريادا ا.زا­تاە­­ۆيچتىڭ 150 جىلدىعىنا وراي ۇي­ىمداستىرىلعان «مۋ­زى­كالىق ەتنو­گرافياداعى تۇل­عا، ءداستۇر، مادەنيەت» اتتى حا­لىقارالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەن­تسيادا ۇلى مۋزىكا زەرت­تەۋشىسىنىڭ ۇشان-تەڭىز ەڭبە­گى ەكى كۇن بويى ءار قىرىنان ءاڭ­­­گى­مەلەنىپ، ۋاقىتپەن بىرگە تە­­­رەڭ­دەلە تۇسەتىن تانىم تۇر­عى­سىنان تاعى ءبىر مارتە زەر­دەلەندى. مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن ۇيىمداستىرىلعان كونفەرەنتسيا اتاقتى كومپوزيتوردىڭ مەرەيتويىن اتاپ ءوتۋدى عانا ەمەس، اۋىز ادەبيەتىنىڭ قازىرگى احۋالىنىڭ، ولاردى زەرتتەۋ مەن ساقتاۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن تالقىلاۋدى ماقسات ەتتى. كەڭ اۋقىمدا وتكەن كونفەرەنتسياعا قازاقستاننان، رەسەيدەن، قىر­عىز­ستاننان، وزبەكستاننان، ازەر­­بايجاننان، بولگاريادان ءجا­نە ۆەنگريادان جيىنى 55 مۋزىكا زەرتتەۋشىسى كەلىپ قاتىستى. 

مادەنيەت جانە سپورت ۆيتسە-ءمينيسترى اقتوتى رايىمقۇلوۆا عاسىر باسىنداعى ەۋرازيالىق مادەني كەڭىستىكتىڭ ءجىبىن جا­ل­عاپ، قازاق جانە الەم مۋزىكاسى ورتاسىندا رۋحاني التىن كو­پىر قىزمەتىن اتقارعان ەتنوگراف الەكساندر زاتاەۆيچتىڭ ۇل­­تىمىزدىڭ ونەرىنە سىڭىرگەن وراسان زور ەڭبەگىن بيىك دارە­جەدە باعالاي وتىرىپ جاساعان بايانداماسى قۇندى دەرەكتەرگە تولى بولدى. 1920 جىلدان 1936 جىلعا دەيىن ون التى جىل بويى قازاق دالا­سىن بىردە جاياۋ، بىردە اربامەن ارالاي ءجۇ­رىپ، حالىق انشىلەرى مەن كۇي­شىلەرىنىڭ ورىن­داۋ­شىلىق سىرىن اشىپ، وتە ما­ڭىز­دى ماعلۇماتتار جينادى. مۋ­زى­كالىق ەتنوگرافتىڭ تەك قازاق حالقىنىڭ عانا ەمەس، ورىس، قىرعىز، وزبەك، تاجىك، تۇرىكمەن، تاعى باسقا دا حالىقتاردىڭ ءان-كۇيىنىڭ ەرەكشەلىگىن، مازمۇنىن، ۇقساستىعىن سارالاپ، سالىس­تىرا وتىرىپ جاساعان ورتاق ءتۇيى­نىن بۇگىنگى كومپوزيتورلار مەن جاس زەرتتەۋشىلەر قۇندى ءما­لى­مەت رەتىندە ەڭبەكتەرىندە پاي­­دالانىپ كەلەدى. «قازاقتىڭ 500 ءان-كۇيى»، «قازاق حالقىنىڭ 1000 ءانى» – ءالى عاسىرلار بويى وزەك­تىلىگىن جوعالتپايتىن ءول­مەس تۋىندىلار.

كونفەرەنتسياداعى قى­زىق­­تى باياندامالاردىڭ ءبىرىن وزبەكستان مەملەكەتتىك كونسەر­ۆاتورياسىنىڭ پروفەسسورى، ونەرتانۋ دوكتورى توقتاسىن گا­فۋربەكوۆ جاسادى. ونىڭ ءما­لى­مەتىنشە، ورىس كلاسسيكالىق مۋزىكاسىنىڭ كورنەكتى وكى­لى سەرگەي راحمانينوۆ پەن الەك­ساندر زاتاەۆيچ اراسىنداعى اسقاق دوستىق ۇزاق جىلدارعا سوزىل­عان. مىنەزى تۇيىق، ادام­دار­مەن ارالاسۋدان بويىن اۋ­لاق ۇستاعان، ءبىر عانا سيم­فونياسىنىڭ ساتسىزدىككە ۇشى­راعانىن كوتەرە الماي، اشۋ ۇستىندە امەريكا اسىپ كەتكەن اتاقتى راحمانينوۆ قازاق جەرىندە قاراپايىم تىرشىلىك كەشكەن زاتاەۆيچتى عانا جاقىن تۇتىپ، جيىرما جىلدان اسا سى­رىن، مۇڭىن ايتىپ، حات الى­سىپ تۇرعان. فولكلورشى مەن كومپوزيتوردىڭ ىنتىماقتاس­تىعىنان بۇكىل الەم ىقىلاستانا قۇلاق تۇرگەن سيقىرلى سازعا تولى سيمفونيالار تۋعان.

الماتىدا كلاسسيكالىق، حا­لىقتىق-ءداستۇرلى مۋزىكانىڭ اسا مول قۇرامداعى تانىمال بىلگىرلەرىنىڭ ءدال وسىلاي باس قوسۋى وتە سيرەك. سوندىقتان بولار، كونفەرەنتسياعا كەلگەن مۋزىكاتانۋشىلار زاتاەۆيچ شىعارماشىلىعىن نەگىزگە الا وتىرىپ، بۇگىنگى ءان مەن اۋەننىڭ دامۋ باعىتى توڭىرەگىندە پىكىر تالاستىرىپ، قىزىقتى ويلارىن ورتاعا سالدى. 

بەلگىلى تۇركولوگ-لينگۆيست ەۆا چاكي (ۆەنگريا)، مۋزىكاتانۋدا جۇيەلى ەتنوفوندىق ءادىس­تەردىڭ نەگىزىن قالاۋشى يگور ماتسيەۆسكي، جەتەكشى مۋ­زى­كالىق شىعىستانۋشىلار ۆيو­لەتتا يۋنۋسوۆا، اننا اليا­بەۆا، مارينا دۋبروۆسكايا (رە­سەي)، مۋزىكاتانۋشى ەميليا كولاروۆا (بولگاريا)، تانىمال وزبەك مۋزىكاتانۋشىلارىنىڭ وكىلدەرى توقتاسىن گافۋر­بەكوۆ، الەكساندر دجۋماەۆ، دي­لوروم كارو­مات جانە زۋل­فيا مۋرا­دوۆا، سونداي-اق جانە سوپىلىق مۋزىكالىق ءداس­تۇرىن تاراتۋشى ازەرباي­جاندىق ەتنومۋزىكاتانۋشى فاحراددين باحشاليەۆ، قازاقستاندىق عىلىم دوكتورلارى سارا كۇزەمباي مەن ساۋلە وتەعاليەۆا سەكتسيا وتىرىستارىن عىلىمي پايىمى تەرەڭ دارىستەرىمەن بايىتا ءتۇستى. كون­فەرەنتسيا سوڭى قازاق، قىر­عىز، وزبەك، ازەربايجان حالىق­تارىنىڭ ءداستۇرلى اندەرىن ورىنداعان «تۇران» جانە «حاس­ساق» فولكلورلىق-توبىنىڭ ونەرى مەن وزگە دە ءداستۇرلى ءان­شىلەردىڭ كون­تسەرتىنە ۇلاستى.

الماتى
سوڭعى جاڭالىقتار

ەسەنتاي وزەنى سۋالا باستادى

ەكولوگيا • بۇگىن، 00:11

«سارى» ءتۇتىننىڭ سالدارى

ەكولوگيا • بۇگىن، 00:04

ەينشتەينمەن ەرەگىسۋ

رۋحانيات • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار