الايدا بۇل سەنىم وڭاي ىسكە اسپاسى ءمالىم. الدىمەن ەو مەن انگليانىڭ اجىراسۋى تۋرالى برەكسيت جوسپارىن پارلامەنت قولداعان جوق. سول ءۇشىن پرەمەر-مينيستر تەرەزا مەي ءوزىنىڭ وتستاۆكاعا كەتەتىنىن دە جاريالاعان. ال ترامپتىڭ ساپارىنا لوندون جۇرتشىلىعى بەلسەندى قارسىلىق كورسەتىپ, 200 مىڭداي ادام كوشەگە شىقتى. اقش پرەزيدەنتىن مازاق ەتكەن پلاكاتتار مەن ۇرلەنگەن شارلاردىڭ اراسىندا ونى تۆيتتەر جازىپ وتىرعان بالاقاي بەينەسىندە كورسەتكەن مازاقتار دا بولدى. بىراق قالاي دەسەك تە, ونى بريتانيانىڭ حانشايىمى ەليزاۆەتا ءىى قابىلداپ, لايىقتى قۇرمەت كورسەتتى.
دونالد ترامپ انگليادان كەيىن يرلانديانىڭ پرەمەر-ءمينيسترى لەو ۆارادكارمەن دە كەزدەسىپ, كەلىسسوز ءجۇرگىزگەن ەدى. وسى كەزدەسۋدە دە ول ۇلىبريتانيا مەن ەو-دا قالا بەرەتىن يرلانديا اراسىنداعى بولاشاق شەكارالىق كەدەرگىلەردىڭ تەز ەنگىزىلۋىنەن ءۇمىتتى ەكەنىن ايتىپ, ونى اقش پەن مەكسيكا اراسىنداعى پروبلەمالارعا تەڭەپ, شالىس باستى. وعان يرلانديانىڭ پرەمەر-ءمينيسترى لەو ۆارادكار ىلە جاۋاپ بەرىپ, «ەكىجاقتى شەكارا – ءبىزدىڭ باس تارتقىمىز كەلەتىن دۇنيە سول» دەگەن. ءسويتىپ اڭداماي سويلەگەن ترامپ ديپلوماتيالىق تۇرعىدان تويتارىس الىپ قالدى.
دونالد ترامپتىڭ ساۋدا سوعىسىن باستاعان ساياساتى قىتايدىڭ دا رەسەيمەن جاقىنداسا تۇسۋىنە وڭ ىقپالىن تيگىزىپ, سايىپ كەلگەندە, ول اقش-تىڭ ءوز ەكونوميكاسىنا سوققى بولىپ تيگەلى جاتىر. ويتكەنى بۇرىن اقش-تان الىپ كەلگەن كەيبىر اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن, ءتۇرلى شيكىزاتتاردى قىتاي ەندى رەسەيدەن الۋعا بەت بۇرىپ, ءوز رىنوگىن اشۋدى كوزدەپ وتىر.
رەسەي عىلىم اكادەمياسى قيىر شىعىس ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى سەرگەي ءلۋزيانيننىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, «اقش-تىڭ قىتايعا قارسى جاساپ وتىرعان ساۋدا سوعىسى رەسەي-قىتاي قارىم-قاتىناسىنىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلىن دامىتۋدا جاڭا ءمۇمكىندىكتەر اشادى». ونىڭ پىكىرىنشە, بۇل مۇمكىندىكتەر اگروتەحنيكالىق كووپەراتسيا, ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىق, ءوزارا ساۋدانى دامىتۋ سالالارىن جانە ۇلكەن ەۋرازيالىق كەڭىستىكتى ەاەو شارتتارى جانە قىتايدىڭ «ءبىر بەلدەۋ, ءبىر جول» باستامالارى شەڭبەرىندە بىرلەسە يگەرۋگە جول اشادى. «ءبىزدىڭ بولجامدارىمىز بويىنشا بۇل مۇمكىندىكتەر رەسەي مەن قىتاي اراسىنداعى تاۋار اينالىمىن 27-30 پايىزعا دەيىن ارتتىرىپ, 135-137 ملرد دوللارعا جەتكىزەدى», دەيدى س.لۋزيانين.
الايدا وسىنداي وپتيميستىك بولجامدارمەن قاتار پەسسيميستىك ساۋەگەيلىك بىلدىرۋشىلەر دە رەسەي قوعامىندا از ەمەس. ماسەلەن, ەكونوميكا مينيسترلىگى اقش پەن قىتايدىڭ ساۋدا سوعىسى كەسىرىنەن سۇرانىس تومەندەپ, رەسەيدىڭ شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورتى ازايۋى مۇمكىن دەگەن بولجامدار ايتقان. «فريدوم فينانس» زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ساراپشىسى الەكساندر وۆچيننيكوۆ ساۋدا سوعىسىنىڭ سالدارىنان قىتايدىڭ سۇرانىسى تومەندەسە, رەسەيدىڭ مۇناي, كومىر, تەمىر, نيكەل سياقتى شيكىزاتتار ەكسپورتىنىڭ پوزيتسيالارى ازاياتىنىن ايتادى. «رەسەيدىڭ قىتايعا ەكسپورتتايتىن اۋىل شارۋاشىلىعى مەن ورمان شارۋاشىلىعى تاۋارلارى جانە ءوڭدەيتىن شيكىزاتتارى دا ازايادى», دەيدى تاعى ءبىر ساراپشى انتون پوكاتوۆيچ.
ەكى ەلدىڭ اراسىندا اقش ىقپالىمەن قالىپتاسىپ وتىرعان وسىنداي ەكونوميكالىق جاعدايدا قحر توراعاسى سي تسزينپين بيىلعى 5 ماۋسىمدا رەسەي فەدەراتسياسىنا رەسمي ساپارمەن كەلدى. قىتايدىڭ «سينحۋا» اگەنتتىگىنىڭ حابارىنا قاراعاندا, ول «ساۋداداعى پروتەكتسيونيزمگە قارسىلىعىن كورسەتىپ, كوپجاقتى ەركىن ساۋدانىڭ دامۋىن قولداپ, اشىق تۇردەگى الەمدىك ەكونوميكا قۇرۋدى جاقتايتىنىن ءبىلدىرىپ, رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى ۆلاديمير ءپۋتيننىڭ شاقىرۋىمەن سانكت-پەتەربۋرگتەگى حالىقارالىق ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ جۇمىسىنا قاتىسادى». اگەنتتىك پەتەربۋرگ فورۋمىن وسى زامانعى قاۋىپ-قاتەرلەر مەن وزەكتى ماسەلەلەرگە قارسى حالىقارالىق ديالوگ قۇرۋعا ءمۇمكىندىك بەرەتىن الەمدەگى جەتەكشى الاڭداردىڭ ءبىرى دەپ جوعارى باعا بەرگەن.
وسى ارادا سوناۋ, ەلتسين زامانىنان, ياعني 1997 جىلدان بەرى ۇزبەي وتكىزىلىپ كەلە جاتقان پەتەربۋرگتىڭ حالىقارالىق ەكونوميكالىق فورۋمى جونىندە ايتا كەتۋگە تۋرا كەلىپ تۇر. جىل سايىن شامامەن 120 ەلدەن 10 مىڭعا جۋىق ادام قاتىساتىن بۇل شارا رەسەيدەگى ەڭ ءۇلكەن ەكونوميكالىق فورۋم بولىپ ەسەپتەلەدى. 2005 جىلدان بەرى مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءوزى ءۇزبەي قاتىسىپ كەلە جاتقان فورۋمعا رەسەيلىك جانە شەتەلدىك ءىرى كومپانيالار باسشىلارى, پرەزيدەنتتەر مەن ساياسي كوشباسشىلار, ۇكىمەت باسشىلارى مەن مينيسترلەر, گۋبەرناتورلار كەلەدى. فورۋمنىڭ نەگىزگى ماقساتى – رەسەي جانە باسقا ەلدەردىڭ اراسىندا بيزنەستىڭ دامۋىنا قارسى كەدەرگىلەردى قالاي ەڭسەرۋدىڭ جولدارىن انىقتاۋ. وندا قاتىسۋشى ەلدەردىڭ ۇكىمەت, قوعامدىق ۇيىمدار مەن بيزنەس قاۋىمداستىعىنىڭ وكىلدەرى ەكونوميكانىڭ دامۋى مەن كوپجاقتى ءتيىمدى ءوزارا ىنتىماقتاستىقتاردى نىعايتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا پىكىر الماسىپ, جاھاندىق ەكونوميكالىق تارتىپتەر پاراديگمالارىنىڭ وزگەرۋىن, الەمدىك ساۋدانىڭ تۇراقتىلىعىن, جاھاندانۋدىڭ بولاشاعىن جانە ت.ب. وزەكتى ماسەلەلەردى تالقىلايدى.
بۇل فورۋمعا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ 2007, 2008, 2011 جانە 2016 جىلدارى ءتورت رەت قاتىسقان ەدى. باسقا دا تمد مەملەكەتتەرىنىڭ باسشىلارى 2-3 رەتتەن تۇگەل قاتىستى, ال قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ توراعاسى بۇعان دەيىن ءبىر-اق رەت, 2011 جىلى عانا كەلگەن بولاتىن. ول كەزدەگى توراعا حۋ تسزينتاو ەدى. ال اقش پرەزيدەنتتەرى بۇل فورۋمعا بىردە-ءبىر رەت كەلگەن ەمەس. الەمدەگى ءۇشىنشى ەكونوميكا سانالاتىن جاپونيانىڭ كوشباسشىسى سيندزو ابە بىلتىر ءبىرىنشى رەت قاتىستى.
سي تسزينپين مەن ۆلاديمير پۋتين الدىمەن كرەملدە كەزدەسىپ, ەكىجاقتى كەلىسسوزدەر جۇرگىزدى. كەزدەسۋدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جاساعان مالىمدەمەدە سي تسزينپين «قىتاي مەن رەسەي قاتىناسى قازىر ءوز دامۋىنىڭ ۇزدىك كەزەڭىن باستان كەشىپ وتىرعانىن» ايتتى. رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين اقش پەن قىتاي اراسىنداعى كيكىلجىڭنىڭ ۇدەي ءتۇسۋى اياسىندا ماسكەۋ مەن بەيجىڭنىڭ ءارىپتەستىگى «وتە جوعارى دەڭگەيگە جەتىپ وتىر» دەپ جاريالادى. سونىمەن بىرگە ول بارلىق الەمدىك ماسەلەلەر بويىنشا رەسەي مەن قىتايدىڭ ۇستانىمدارى جاقىن ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
ەكى كوشباسشىنىڭ كەزدەسۋى تۋرالى اقپارات جازعان رەسەي پرەزيدەنتىنىڭ رەسمي سايتى «كرەملين رۋ» دا بۇل كەزدەسۋ تۋرالى ەڭ جاقسى, ەڭ جىلى سوزدەرىن دە اياپ قالماپتى. ەكى الىپ ەلدىڭ دە ورتاق قارسىلاسى ءۇشىنشى الىپ بولىپ وتىرعاندا ءوزارا جاقىنداسۋ جولىندا ەكى جاق ايانىپ قالمايتىن سەكىلدى.
ال قىتايدىڭ «سينحۋا» اگەنتتىگى سي تسزينپين ساپارى الدىندا جازعان دەرەكتەرىندە د.ترامپتىڭ كيكىلجىڭى سالدارىنان 2019 جىلعى ساۋدا كولەمى 2,7 پايىزعا تومەندەۋ بولجامى بار ەكەنىن ايتقان. سونىمەن بىرگە ونىڭ ۋنيلاتەراليزم (بىرجاقتى دوكترينا) مەن پروتەكتسيونيزمىنىڭ كەسىرىنەن اقش بۇكىل الەمدە كيكىلجىڭدەر تۋدىرۋعا سەبەپ بولىپ وتىرعانى ايىپتالعان.
