تۋىرىلىپ تۇسكەن قازى-قارتا بولماسا, وزدەرىنىڭ ءتىلىمەن ايتقاندا «ءشوپ-شالامدى» اس دەپ باعالاي قويمايتىن ارقا قازاعىنىڭ ەنجارلىعى باسىم. جارتى كۇن بويى ەكى باعىتتاعى مىڭداعان ساياجايدىڭ ماسەلەلەرىن جەتە تۇسىنبەك بولىپ ءسۇزىپ شىقساق تا, جەرمەن اينالىسىپ جاتقان جەرگىلىكتى جۇرتتى كورە المادىق. ساياجايلارداعى تۇنىپ تۇرعان قيىندىقپەن الىسىپ جاتقانداردىڭ دەنى, بالكىم تۇگەلگە جۋىعى وزگە ۇلت وكىلدەرى. قاي تاراپقا قاراساڭ دا عاراسات مايدانى وسى جەردە بولعان سياقتى. اسىرەسە, زەرەندى تاس جولىنىڭ وڭ جاق قاپتالىنداعى تۇسى وڭباي ويسىراي قيراعان. شاتىرى جۇلىنعان, قابىرعاسى قاۋساعان ساياجايلاردىڭ ءتۇرىن كورىپ, تىرشىلىگىنەن تۇڭىلەسىڭ.
– سەبەبى, – دەيدى كوكشەتاۋ قالاسىنىڭ تۇرعىنى پەتر الەكسەەۆ, – كەڭەس وداعى ىدىراعاننان كەيىن ساياجايلار قاراۋسىز قالدى. ايتپەسە بۇرىن ءتاپ-ءتاۋىر ەدى. جاز بويى جەر تىرمالاپ ءجۇرىپ, كۇزدىڭ كۇنى توسابىمىزدى قايناتىپ, جەمىس-جيدەگىمىزدى جيناپ, ازىن-اۋلاق كارتوبىمىزدى دايىنداپ الۋشى ەدىك. جالعىز داستارقاننىڭ ىرىسى عانا ەمەس, ساياجاي دەگەنىمىز دەنساۋلىققا دا پايدالى عوي. ءبىر ۋاقىت تابيعاتتىڭ اياسىندا دەم الىپ ءجۇرىپ جۇمىس ىستەسەڭ, قۇر اتقا مىنگەندەي قۋناپ قالاسىڭ.
ءار جىل سايىن كوكتەمدە قالا ىرگەسىندەگى اۋىلداردان كوڭ اكەلىپ ساتادى. بولار-بولماس كاسىپ. ونىڭ ءوزىندە دە كوسەگەلەرى كوگەرىپ تۇرعاندارى شامالى ەكەن.
الۋشى قايدان بولسىن, ساياجاي اتاۋلى قاڭىراپ بوس جاتسا. سەبەبىن سارالادىق.
– كەشە بيىلعى ماۋسىمدا ءبىرىنشى رەت سۋ بەردى, – دەيدى ساياجايشى سەرگەي ستەپانوۆ, – بىلتىر سۋ اقىسى دەپ ءاربىر ساياجاي يەسىنەن 16 مىڭ تەڭگە قارجى جيناعان. بيىل قىمباتتاپتى, 20 مىڭ تەڭگە دەپ وتىر. سۋ قۇبىرلارى ابدەن توزىپ, تەسىك-تەسىك بولىپ جاتىر. قانشاما سۋ دالاعا اعادى. سوندا ونىڭ اقىسىن ءبىز تولەپ وتىرمىز. ەگەر وسى جەردەگى ساياجايلاردىڭ ءبارى ءبىردەي پايدالانسا, سۋ اقىسى دا تومەندەر ەدى.
ايتۋلارىنا قاراعاندا, قالعان ساياجايلاردىڭ وزىندە ۇرلىق ءورشىپ تۇر. ماسەلەن, وسى سەرگەي ستەپانوۆتىڭ ساياجايىن قىستىڭ كۇنى قاراۋسىز جاتقاندا بىرنەشە ءمارتە توناعان. العاشىندا تەمىر قورشاۋىن مەتالل قالدىقتارىن جيناپ كاسىپ ەتەتىندەر بۇزىپ اكەتسە, ەندىگى ءبىر جولى سۋ قۇياتىن بوشكەسىن دە ارتىپ الىپ كەتكەن. قانشاما شىعىن. تاستاندى ساياجايلاردىڭ ماڭىندا بەرەكەسىزدىكتىڭ بەلگىسىندەي قۋراي وسەدى. وتكەن كۇزدە الدەكىمدەردىڭ قىرسىعىنان قۋراعان قۋرايعا وت ءتيىپ, ورتتەن 4-5 ساياجاي ءۇيى تۇگى قالماي جانىپ كەتىپتى. تىربانىپ تىرشىلىك ەتەمىز دەگەندەردىڭ جولىن ءابدەن بەل الىپ كەتكەن ۇرلىق كەسىپ تۇر.
– قازىر, – دەيدى سەرگەي ستەپانوۆ, – كارتوپ قانا ەگەمىن. قيار, قىزاناق, ءسابىز ەگۋ قورقىنىشتى. تالاي رەت كۇزدىڭ كۇنى ءپىسىپ-جەتىلىپ تۇرعاندا, قازىپ الىپ كەتتى. ءسويتىپ التى اي جاز الا شاپقىن بولعان ەڭبەگىم زايا كەتتى. ءتىپتى, كارتوپتى دا قازىپ الىپ كەتەتىندەر بار. ءوزىمىزدىڭ «ريابينۋشكا» ساياجاي كووپەراتيۆىنىڭ باسشىلارىنا تالاي رەت ءوتىنىش ايتتىق. كۇزەتشىنى جالداۋ ءۇشىن ءاربىر ساياجايدىڭ يەسىنەن قاراجات جيناۋ كەرەك ەكەن. بىراق وعان ەلدىڭ ءبارى قوسىلا بەرمەيدى. سالت اتتى پوليتسيا كۇزەتەدى دەيدى. بىراق ءوزىم كورگەن ەمەسپىن.
«داچنيك» كووپەراتيۆىنىڭ توراعاسى الەكسەي شۋمەيكونىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ءبىر كەزدە بارلىق كووپەراتيۆتەر يەسىز قالعان. سول كەزدەن باستاپ بارلىق ساياجايلارعا وسى كووپەراتيۆ قوجالىق ەتىپ كەلەدى. يەسىز قالعان ساياجايلاردى نيەت بىلدىرۋشىلەر بولسا, الۋدىڭ ەشبىر قيىندىعى جوق. ەڭ الدىمەن ساياجايدىڭ يەسى جوق ەكەندىگى تۋرالى انىقتاما الادى. ەرەجەگە ءسايكەس 15 مىڭ تەڭگە اقشاسىن تولەگەن سوڭ قالالىق كوميسسيا قاراپ, زاڭ اياسىنا سياتىن بولسا, جاڭا قوجايىننىڭ يەلىگىنە وتەدى. توراعانىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, مىڭداعان ساياجايلاردىڭ بوس قالۋىنىڭ كەسىرى, شىن مانىندە قالعاندارىنا ءتيىپ تۇر ەكەن. ءويتكەنى بىرلەسىپ ەلەكتر جەلىسىن, سۋ قۇبىرىن تارتۋ كەرەك. ءبارى بىردەي قوسىلسا, ارينە ارزانعا تۇسەر ەدى. بىراق قانشاما حابارلاندىرۋ بەرىپ, ەلدى قۇلاقتاندىرعانىمەن, ساياجايمەن اينالىسۋعا ءتىلەك ءبىلدىرۋشىلەر مۇلدەم جوقتىڭ قاسى. قازىر زەرەندى باعىتىنداعى ساياجايلاردا 10 كووپەراتيۆتىڭ قۇزىرىنا جاتاتىن ساياجايلارعا سۋ بەرىلىپ تۇر ەكەن. 18 كووپەراتيۆ سۋدى ۇڭعىما قۇدىعى ارقىلى الادى. ال ساياجاي ىشىندەگى جولدى جوندەۋ ازىرگە مۇمكىن ەمەس. وعان كوپ قاراجات قاجەت. قالا اكىمشىلىگى بىرنەشە باعىتتا اۆتوبۋس جۇرگىزۋگە ىقپال ەتىپ وتىر. كۇزەت ماسەلەسىن ءار كووپەراتيۆ وزدەرى شەشسە, جەرگىلىكتى پوليتسيا تاراپىنان قويىلعان سالت اتتى پوليتسيا كۇزەتى ماۋسىمدا عانا جۇمىس ىستەيدى.
– ساياجاي ءۇشىن ەڭ باستى ماسەلە – سۋ, – دەيدى قالا تۇرعىنى كەنجەباي پىشەنباەۆ, – سۋ جاز بويى اپتاسىنا ءبىر-اق رەت بەرىلەدى. كەيدە ءتىپتى ول دا بولماي قالادى. قارا قارعانىڭ ميى قاينايتىن ىستىقتا اپتالاپ سۋارىلماعان سوڭ ازىن-اۋلاق كوكونىس كۇيىپ كەتەدى. تالاي رەت سولاي بولدى دا. كىمگە بارىپ مۇڭىڭدى ايتارسىڭ؟ سوسىن دا قورقىپ, ەگە الماي وتىرمىز.
قوڭىر كۇزدە كول-كوسىر بولماعانىمەن, قوڭتورعاي كۇيدى كوپ-كورىم جاقسارتىپ, بالا-شاعانىڭ ەرىنىن كوكونىسكە تيگىزەتىن ساياجاي ماسەلەسى قوردالانىپ قالعان. ەڭ باستىسى سۋ جانە ەلەكتر قۋاتىمەن قامتاماسىز ەتىپ, بوس قالعان ساياجايلاردىڭ جاڭا يەلەرىن تاپسا, بۇل باعىتتاعى جۇمىس تا جونگە كەلىپ قالار ەدى. كوكونىسى قات كوكشەتاۋ ءتارىزدى وڭىردە بازارداعى باعا قاي كەزدە بولسىن كۇيىپ تۇرعاندا, از دا بولسا ىرىس, ناپاقا ەمەس پە؟!
ءسوز سوڭىندا بۇل ىسكە قالا اكىمدىگىنىڭ ارالاسۋى كەرەك دەگەن پىكىردەمىز. ايتپەسە ءار كووپەراتيۆ ءوز بەتىنشە اۋا جايىلىپ, بەرەكەگە باستايتىن ءىستى قوجىراتىپ وتىر.
