رۋحانيات • 07 ماۋسىم، 2019

اق پەن قارا

1197 رەت كورسەتىلدى

اباي بالاسى ءابدىراحماندى توعىز جاسىنان باستاپ سەمەيگە ورىس مەكتەبىنە وقۋعا بەرگەنى بەلگىلى. قىس وقىپ، جاز دەمالىسقا ۇيگە كەلگەنىندە دانا اكە ۇلى­­نىڭ وقۋدى جاقسى وقىعانىن، ويى تولىسا باستاعانىن بايقايدى.

بىردە بالاسىنىڭ اقىلىن سىناپ بىلمەك ويمەن، اڭگىمەلەسىپ وتىرعان ساتتە: «قالقام، ءابىش، وسى جاراتىلىستا اق زاتتى نارسە اسىل ما، قارا زاتتى نارسە اسىل ما؟»، دەپ سۇراپتى. ءابىش: «اق زاتتى نارسە اسىل عوي» دەيدى. اباي: «ولاي ەمەس، قارا زاتتى ءنار­سە اسىل» دەگەنىندە، اكەسىنىڭ بەتىنە قاراپ كۇلگەن وقۋداعى ۇل «قارانى قالاي اسىل دەيسىز؟» دەيدى. حاكىم «ادام بالاسى بارلىق دۇنيەدەگى جاراتىلىستى كوزبەن كورەدى. كوزدىڭ اعى كورمەيدى، ورتاسىنداعى كىشكەنە قاراشىعى كورەدى. قارانىڭ اسىلدىعىنا وسى دالەل. قاعاز اق، ودان ادام وقىپ ءبىلىم المايدى، ۇستىنە جازعان قارا سيادان ونەر، ءبىلىم الادى. جاس شاقتا ادامنىڭ ساقال، شاشى قارا بولادى. قارتايسا اعارادى، جاس كۇندە اقىل، ءبىلىم، قايرات كوپ بولادى. شاش، ساقال اعارىپ قارتايعاندا اقىل، ءبىلىم، قايرات ازايا­دى. مۇحاممەد پايعامبار قۇدايدىڭ ديدارىن كورۋگە قاراڭعى تۇندە بارىپتى دەيدى، كۇندىز اق، جارىقتا بارماپتى. ءتۇن قارا ەمەس پە؟ سوندىقتان اقتان قارانى اسىل ما دەپ ويلايمىن» دەگەن ەكەن. سوندا ءابىش «ونىڭ ءبارىن نەمەن ويلاپ ءبىلدىڭىز؟» دەسە كەرەك. اباي «اقىلمەن ويلاپ ءبىلدىم» دەگەندە، «ولاي بولسا، اقىل ميدا بولماي ما، مي اق ەمەس پە. ەكىنشى اقىل – نۇر جارىق زات. ول دا اققا ۇقساماي ما» دەپ جاۋاپ بەرگەن كورىنەدى. تاۋىپ ايتقان سوزىنە ىرزا بولعان اباي بالاسىنىڭ ماڭدايىنان يىسكەپتى.

ابايدىڭ اۋىلداسى ناۋشاباي ەسىمدى ادام­نىڭ ايتقان ەستەلىگىندە اكە مەن بالانىڭ عاجاپ ديالوگى وسىلاي ورىلەدى. «اكە – بالاعا سىن­شى» دەگەندى قازاق وسىندايدا ايتقان شىعار. ارينە قازىر قايتالانا بەرمەيتىن قالىپ. ونىڭ ۇستىنە  ەلدىڭ ءبارى اباي ەمەس، ەكىنىڭ ءبىرى ابىشتەي زەردەلى ورەن بولماس. دەسە دە وسى ءتارىزدى وي وشاعىن ۇرلەيتىن وت­با­سىنداعى اڭگىمەلەرگە اڭسارىمىز اۋادى. سە­بەبى رياسىز سۇحباتتان تۇنىقتان قانىپ ءىش­كەندەي تۇلا بويىڭىز تازارىپ، وي-ساناڭىز سەرگىپ قالادى. 

بىراق بۇگىندە قىم-قۋىت تىرشىلىكتىڭ قا­مىتى قاتتى قاجاعانى ما، اكە مەن بالا ارا­سىنداعى تەرەڭ پايىمعا تولى اڭگىمە تۇرماق، قاراپايىم وتباسىلىق، تۋىستىق، ادامي قارىم-قاتىناس قاعيداتتارىن ەسكەرۋ، ورىنداۋ قيىنداپ بارادى. ءبىر عانا مىسال، اتا-انا بالا تاربيەسىنەن ءوزىن تۇبەگەيلى الىستاتىپ العانداي. تاڭ سىبىرلەي بەرە باستالاتىن قى­بىرلاعان قالىڭ قوزعالىستىڭ ءبىر-ءبىر اتوم ءبول­شەكتەرىندەي ساپىرىلىسقان دۇنيەگە ءسىڭىپ كەتەتىن اتا-انا قايدان بالاعا قاراسىن؟! اسەرلى اڭگىمە، عيبراتتى ءتامسىل شەرتۋدى ايتاسىز. بالاقايدىڭ تاڭعى اسىن ۇيدە بولسا اپكەسى نە اجەسى بەرەر، بولماسا بالاباقشادان ءبىر شاعىن تاباق بىلامىق بۇيىرار. كەش ورالاتىن اتا-انا دا الدەقاشان ۇيقىعا شومعان بالانىڭ ماڭ­دايىنان يىسكەگەننەن باسقاعا شاراسى قالماس. ال ارا-تۇرا ءبىر بولاتىن بايىرقا مەزەت تىرشىلىكتىڭ باسقا دا قاجەتتىلىكتەرىنەن ارتىلمايدى. ءتىپتى، بالاعا ۋاقىت بولگەننىڭ وزىندە جە­تەلەپ اپارىپ قالىڭ ادام قاپتاعان ساۋدا ورتالىقتارىنداعى اتتراكتسيونداردىڭ اۋلاسىنا اسىرىپ جىبەرەسىز. ءيا، ۋاقىت جەتپەيدى، ۋا­قىت جەتسە، كوڭىل جەتپەيدى. كوڭىل جەتپەگەن سوڭ تاربيە جەتپەيدى. ايتەۋىر ءبىر كەم دۇنيە. وسى ورتادا جەتىم كۇي كەشكەن جاس بۋىننان جاقسىلىق كۇتۋ دە جەتەسىزدىگىمىز سياقتى. «تاربيەلى ادام تاعالانعان اتپەن تەڭ» دەيدى. قازىر قاي جاعىڭىزعا قاراساڭىز دا، تاعاسىز تۇيا­عى مۇجىلگەندەي جورتاقتاپ جانباعىسپەن ءجۇر­­گەن پەندەنى كورەسىز... ءتىپتى، ەل الدىندا ءجۇر­­گەنىمەن دە ەرگە لايىق ەمەس، پوپۋليزمنەن اسپايتىن ۇساقتىققا بوي الدىردىق. ويى ورتالار وزىپ تۇر. بۇل – ۋرباندالۋدىڭ ۋىسىندا كەتىپ بارا جاتقانىمىزدى عانا ەمەس، قاساڭ­دانۋ­دىڭ قۋىسىندا قالىپ بارا جات­قانى­مىزدى دا اڭعارتادى. ىرەپ سالاتىن ىرىلىكتى ىزدەيسىز سوسىن...

ات ۇستىندە ايران ىشەتىن اسىعىستىقتى ازىرگە اقتاي المايمىز. ەگەر بار ۋاقىتتىڭ ەسەسىن شىن مانىندە ەڭبەك ەنشىلەسە، قازاق ەلى تاۋلىك بويى تىنىم تاپپايتىن، بىراق سونىسىنا قاراي باقۋاتتى جۇرتتار قاتارىنان كورىنبەس پە ەدى؟! ويدان وي بوتالايدى. باراقاتتى تۇرمىسقا بۇل دۇنيەدە جەتۋگە بولا ما؟ بۇل ءبىزدىڭ تانىمىمىزدا اباي مەن ءابىشتىڭ داستارقان باسىنداعى اسەرلى اڭگىمەسىندەي كورىنسە، باسقاعا دا سولاي ما؟ البەتتە اركىمنىڭ باسىنا لايىق بوركى بار. ءبىر ەلدەردىڭ بايىز تاپپايتىن ونەركاسىپ توڭكەرىسشىلەرى بارشا ادامزاتقا باقىت سىيلايتىن جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن جانتالاسىپ جاتسا، ءبىز نە ءۇشىن جانتالاسامىز؟ ۋاقىتىمىزدى ۇرلاعان دۇنيە سوعان تاتي ما، ءۇي ىشىڭە، بالاڭا نازار اۋدارا الماعان ۋاقىت تىرشىلىگىڭنىڭ تۇتقاسىنا جەتەعابىل ما؟ الدە كۇنكورىستىڭ قانا قۇلاقكەستى ق ۇلىنا اينالدىق پا؟ بالالارىمىزدىڭ ءبىر ءسات نە ويلايتىنىنا، قانداي وي تۇيەتىنىنە، قورشاعان ورتانى قالاي تانيتىنىنا وي جۇگىرتىپ كوردىك پە؟ مىنە، وسى سۇراقتاردىڭ شەشىمىن تاپساق، سوعان وراي باتىل شەشىم قابىلداي الساق قانا ءبىز اباي مەن ءابىش وي تالاستىرعانداي، دۇنيەدەگى اسىل مۇراتىمىزدىڭ ءمانىن تابا الساق كەرەك. 

سوڭعى جاڭالىقتار

رۋحاني قازىنانىڭ قاينارى

قازاقستان • كەشە

بالا ءسۇيۋ – باقىت

قوعام • كەشە

اعا-دوستى اڭساۋ

ونەر • كەشە

اتىراۋشا اقشا «اساۋ»

ايماقتار • كەشە

ميزامشۋاق

فوتوگالەرەيا • كەشە

استىق ءتۇسىمى تومەن - اشم

قازاقستان • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار