كۇنى كەشە ەرەسەك ادامداردىڭ كوز الدىندا «حان شاتىر» ساۋدا ورتالىعىنىڭ جوعارعى قاباتىنداعى باسسەيندە 9 جاسار قىز بالا سۋعا باتىپ كەتتى. «جازمىشتان وزمىش جوق» ەكەنىن بىلسەك تە, ايدىڭ-كۇننىڭ امانىندا جەلكىلدەپ ءوسىپ كەلە جاتقان بالالاردىڭ وپات بولۋىن ەشقانداي سىلتاۋمەن اقتاۋ مۇمكىن ەمەس. قايعىلى ستاتيستيكانى ءورت وقيعالارىنان قازا تاپقاندار تۋرالى دەرەكتەر دە قويۋلاتا تۇسەدى. ماسەلەن, وتكەن بەس ايدىڭ ىشىندە ەل اۋماعىندا تىركەلگەن ءورت وقيعالارىنان 15 بالا كوز جۇمىپتى.
ارينە, مۇندايدا كىنالىنى ىزدەپ, بىرەۋدى ايىپتاۋعا, جاۋاپكەرشىلىكتى ىسىرا سالۋعا دايەك كوپ. الايدا, بالانىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعى ءۇشىن الدىمەن اتا-انا جاۋاپتى ەكەنىن ۇمىتپاعانىمىز ءجون. ويتكەنى سوڭعى جىلدارى كوپ قاباتتى ۇيلەردىڭ تەرەزەلەرىنەن قۇلاپ مەرت بولىپ نەمەسە مايىپ بولىپ جاتقان بالدىرعاندار سانى كوبەيمەسە ازايار ەمەس. ەڭ باستىسى, مۇنداي سۇمدىق وقيعالار تۋرالى حابار ەل ىشىندە تەز تارالادى. الايدا, وسىنداي جاعداياتتاردى كورگەن نە ەستىگەن بويدا ءبىز نەگە ساقتىق شارالارىن كۇشەيتىپ, قاۋىپ-قاتەردىڭ الدىن المايمىز؟ تەرەزەڭە تەمىر تور سالماساڭ دا, ونىڭ اشىلۋىن شەكتەيتىن الاقانداي تەمىردىڭ باعاسى ساۋدا ورىندارىندا 2 مىڭ تەڭگەدەن اسپايدى...
مەملەكەتتىك مەكەمەلەر, ءتۇرلى تاربيە ورىندارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ ءوز جاۋاپكەرشىلىكتەرىنە سالعىرتتىعى وقىس وقيعالاردى ورشىتە ءتۇسىپ وتىر. وسى ورايدا, ون ەكىدە ءبىر گ ۇلى اشىلماعان بالالاردىڭ ءومىرى مەن قاۋىپسىزدىگىن قورعاۋ ماسەلەلەرىن ءماجىلىس دەپۋتاتى باقىتگۇل حامەنوۆانىڭ الدىنا كولدەنەڭ تارتتىق.
– قاتەلىكتەرگە كوپە-كورىنەۋ جول بەرەتىندەر جازاسىز قالماۋى كەرەك. مىسالى, توڭكەرىلگەن باتۋتتار نەگە دۇرىس بەكىتىلمەدى, ونى جەلدىڭ وتىنە ورنالاستىرۋعا كىم رۇقسات بەردى؟
ال بالالاردىڭ تەرەزەدەن قۇلاۋىنا كىم كىنالى؟ اللانىڭ الدىنداعى اماناتىڭ – ىشىڭنەن شىققان بالاڭ. ونىڭ قاۋىپسىزدىگىنە دە ءوزىڭ جاۋاپ بەرەسىڭ. ال جۇرت جاپپاي دەمالاتىن جەرلەردەگى قاۋىپسىزدىك شارالارىنا اكىمدىكتەر مەن كاسىپكەرلەر دە جاۋاپتى. دەسەك تە ۇيدە دە, تۇزدە دە بالانىڭ اماندىعىنا الدىمەن اتا-اناسى جاۋاپ بەرەدى. وعان قوسا, ءاربىر وتباسىندا قاۋىپ-قاتەرلەر تۋرالى ءجيى ايتىلىپ, بالانىڭ دا قۇلاعىنا قۇيىپ وتىرۋ كەرەك. ال اكىمدىكتەر وسى قايعىلى وقيعالاردان ساباق الا وتىرىپ, بالالاردىڭ دەمالىس ورتالىقتارىن تۇرعىن ۇيلەردىڭ جانىندا كوبەيتىپ, قولجەتىمدى ەتە تۇسسە ارتىقتىق ەتپەس ەدى, – دەيدى ءماجىلىس دەپۋتاتى.
ءوز كەزەگىندە ىشكى ىستەر ءمينيسترى ەرلان تۇرعىمباەۆ 4 ماۋسىم كۇنى ۇكىمەت وتىرىسىنان كەيىن جۋرناليستەر الدىنا شىعىپ, «حان شاتىرداعى» وقيعاعا بايلانىستى تۇسىنىك بەرە كەلە: «ءدال سول ۋاقىتتا قۇتقارۋشى قايدا بولعانىن, نەلىكتەن ول دەر كەزىندە شارا قابىلداماعانىن قازىر انىقتاپ جاتىرمىز. ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ دا جاۋاپكەرشىلىگى ماسەلەسى كوتەرىلۋدە. «نەلىكتەن ولار سول جەردە بالالار لاگەرىن ۇيىمداستىردى, نەگە قاۋىپسىزدىك شارالارىن قامتاماسىز ەتپەدى؟» دەگەن ءماسەلەلەر دە قاراستىرىلىپ جاتىر», – دەدى. ءدال وسى ارادا بالالار جانىندا بولعان 24 ەرەسەك ادام قايدا قاراپ وتىردى دەگەن ساۋال تۋىندايتىنى دا زاڭدىلىق.
ال ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ وكىلدەرى بالالاردىڭ جازعى دەمالىسى كەزىندە لاگەرلەر مەن مەكتەپ جانىنداعى لاگەرلەردەگى قاۋىپسىزدىكتى قاپەردەن شىعارمايتىندىقتارىن ايتادى. رەسمي دەرەكتەرگە قاراعاندا, بيىل ەلىمىز بويىنشا جازعى لاگەرلەرمەن 2 ملن-نان اسا بالا قامتىلادى ەكەن.
– قازاقستاننىڭ «ءبىلىم تۋرالى» زاڭىنا سايكەس وقۋشىلار جانە تاربيەلەنۋشىلەردىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعى ءۇشىن ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىنىڭ باسشىسى جاۋاپ بەرەدى, – دەدى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى ەرجان ەرسايىنوۆ.
لاگەرلەردەگى قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىنە كەڭىرەك توقتالار بولساق, «قازاقپارات» اگەنتتىگىنە تۇسىنىك بەرگەن دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترىنىڭ ورىنباسارى ك.نادىروۆ جازعى لاگەرلەردى ۇيىمداستىراتىن ۇيىمدار دەمالىس ماۋسىمى اشىلار الدىندا سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق قورىتىندى الۋعا مىندەتتى ەكەنىن جەتكىزدى.
– وتكەن جىلعى جوسپارلى تەكسەرۋلەر ناتيجەسىندە ساۋىقتىرۋ لاگەرلەرىندە كوبىنە-كوپ ازىق-ت ۇلىككە زەرتحانالىق تالداۋلار جاسالماۋى, اس ءپىسىرۋدىڭ تەحنولوگيالىق ءتارتىبىنىڭ بۇزىلۋى, ازىق ساقتاۋ قاعيداسىنىڭ ورىندالماۋى مەن لاس ىدىستاردى تازالاۋ رەجىمى بۇزىلعاندىعى انىقتالدى. وسىعان بايلانىستى 259 حاتتاما تولتىرىلدى, – دەدى كامالجان نادىروۆ.
تاقىرىپتان ءسال اۋىتقىعانىمىزبەن, ءبىر ماۋسىمدا 2 ملن بالانىڭ ساۋىقتىرۋ لاگەرلەرىندە دەمالاتىنىن ەسكەرسەك, بۇل دا قاپەردەن شىعارمايتىن ماسەلە.
ال ىشكى ىستەر مينيسترلىگى توتەنشە جاعدايلار كوميتەتىنىڭ توراعاسى ۆلاديمير بەككەردىڭ ايتۋىنشا, قازىر ەلىمىزدە بالالار اتتراكتسيوندارىنىڭ جۇمىسىن رەتتەۋ ەرەجەسى ازىرلەنىپ جاتىر ەكەن. ال اتتراكتسيونداردى پايدالانۋعا باقىلاۋ جاساۋ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا جۇكتەلەتىن بولادى.
– اتا-انا دەگەن بالاسىن قايدا اپارا جاتقانىن ويلاۋى كەرەك قوي. «بالامىزدى كىمگە سەنىپ تاپسىرىپ جاتىرمىز؟», «وندا قاۋىپسىزدىك ەرەجەلەرى ساقتالا ما؟» دەگەن سۇراقتارعا جاۋاپ ىزدەۋىمىز كەرەك. ءار بالانىڭ قازاسى – ورنى تولمايتىن وكىنىش. قارالى مالىمەتتەردى قاراپ, جاعامدى ۇستايمىن. 2016, 2017, 2018 جىلدارى تۋعان سابيلەر تەرەزەدەن قۇلاپ, مەرت بولىپ جاتىر. اپتاسىنا 4-5 رەت سونداي وقيعا تىركەلەدى. بالالارعا اتا-انالارى قاراماعاندا كىم قاراۋى كەرەك؟ – دەدى ۆ.بەككەر ءبىزدىڭ سۇراعىمىزعا بەرگەن جاۋابىندا.
مىنە, قۇزىرلى ورىنداردىڭ لاۋازىمدى قىزمەتكەرلەرىنىڭ ءوزى قورقىنىشتى تسيفرلاردان تىكسىنىپ وتىر. سوندىقتان ادەتتە «باۋىر ەتىمىز» دەپ اسپەتتەيتىن بالالارىمىزدىڭ تاعدىرىنا بەيجاي قارامايىق! بالانى باعۋ – ونىڭ قارنىن تويدىرۋمەن استە دە شەكتەلمەسە كەرەك.
