قوعام • 04 ماۋسىم، 2019

كۇرت جيىلەپ كەتكەن اجىراسۋلاردىڭ ار جاعىندا نە جاتىر؟

883 رەت كورسەتىلدى

تاياۋدا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ twitter-دەگى پاراقشاسىندا الەۋمەتتىك قولداۋ شارالارى توڭىرەگىندە كەلەڭسىز جايتتاردىڭ دا بەلەڭ العانىنا نازار اۋدارىپ، اقشا ءۇشىن اجىراسۋلاردىڭ كوبەيگەنىن جازدى. بۇل تاقىرىپ «ەگەمەننىڭ» بەتىندە دە كوتەرىلىپ، اجىراسۋلاردىڭ سەبەپ-سالدارىنا ۇڭىلگەن ساراپتامالىق ماقالالار جاريالانعانى بەلگىلى. ءبىز وسى ماسەلەگە قايىرا ۇڭىلگەندى ءجون كوردىك.

مەملەكەت باسشىسى سول جازباسىندا ۇكىمەت پەن پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنە الاياقتىققا توسقاۋىل قويۋ ءۇشىن تسيفرلاندىرۋ جۇيەسىن ەنگىزۋدى جەدەلدەتۋدى تاپسىرىپ، «ااك – بۇل مۇقتاج ازاماتتارعا بەرىلەتىن مەملەكەتتىڭ جاردەماقىسى» ەكەنىن اتاپ كورسەتكەن ەدى.

«ادام نيەتىنەن تابادى» دەگەن ءسوز اقيقات بولسا كەرەك. وسىدان ءبىراز جىل بۇرىن سى­­رال­­­عى كىسىلەر الەۋمەتتىك جەڭىل­­­دىك­پەن جىلدامداتىپ ءپا­تەر ال­ماقشى بولىپ، جال­عان اجى­­راس­قان بولاتىن. شىن­داپ كەلگەندە، ولاردىڭ ستۋدەنت كەزىندە اكەلەرى ساتىپ اپەر­گەن ۇيلەرى بولدى. بىراق ءوز ات­تارىنا رەسىمدەل­مەگەن سوڭ، اي­لاعا سالىپ تەزدەتىپ تاعى ءبىر پاتەر الىپ، جالعا بە­رىپ قويىپ قوسىمشا تابىس تاپپاقشى بولدى. الدىمەن ولار ارينە، اجىراستى. ايەلى «جال­عىزباستى انا» رەتىندە پاتەر­لى بولۋعا جاقىنداعان كەزدە ولار­دىڭ وسى قۋلىقتارىنىڭ «ستسە­ناريىن» جازىسىپ، ءتيىستى مەكەمەلەر اراسىنا دەلدال بولىپ ءجۇر­گەندەر ەكەۋىنىڭ ءبىراز جىلدان بەرى تۇ­رىپ جاتقان ۇيلەرىن كۇر­دەلى ءجون­دەۋدەن وتكىزەمىز دەپ جي­ناعان بۇكىل قاراجاتىن الىپ، زىم-زيا جوعالدى. ال بۇل كەز­دە ولار زاڭدى تۇردە اجىرا­سىپ ءۇل­گەرگەن-ءدى. پايدا تابامىن دەپ جۇرگەندە، كەرىسىنشە، كىسىنىڭ قو­لىن­دا كەتكەن قوماق­تى اقشا، ۇرىس-كەرىس، ءبىرىن-ءبىرى ايىپ­تاۋلار اقى­رىندا ەكەۋىن شىنداپ اجىراتتى.

وسى ارادا مۇنداي ايلا كە­ڭەس وكىمەتى تۇسىندا كەزدەسىپ وتىر­عانىن بىلەمىز. الايدا، ونسىز دا ءوزىنىڭ زاڭدى قۇجاتىنا، تيەسىلى نەسىبەسىنە سالاقتاۋ بولسا دا اردان اتتاماعان، پيعىلى بۇزىلماعان ءبىزدىڭ قانداستارىمىز كوپ بارعان جوق.

ارينە سانانى تۇرمىس بيلەي­تىنىن ەشقاشان جوققا شىعارۋعا بولماس. «دامەتپەستەن دامەتۋ – تو­رىققاننىڭ سالدارى...» دەگەن­دەي، سوڭعى كەزدە «21 مىڭ تەڭ­گەلىك اتاۋلى الەۋمەتتىك ءجار­دەم­اقى الۋ ءۇشىن اجىراسىپ جات­­قاندار كوبەيىپ كەتىپتى. كارى اتا-اناسىمەن دە ىرگەسىن اجىراتىپ، قاراۋسىز قالدىرىپ كەتىپ جات­قاندار دا بار ەكەن...» دەگەن اڭگىمە جەلدەي ەسىپ تۇر. بۇل كوپ بالالى وتباسىلار جاپپاي جالعان اجىراسۋعا كوشتى دە­گەندى بىلدىرمەسە دە، مۇنداي كەلەڭ­سىزدىكتەر ورىن الىپ تۇرعانىن جوق­قا شىعارۋعا بولمايدى.

كەيىن دە وسىعان ۇقساس وقيعالاردى ارا-تۇرا بولسا دا قۇلاق ەستيدى عوي. بىردە كەلەسى ءبىر تانىسىمىزدىڭ بالاسى مەن كەلىنى وسى ادىسپەن ءۇيلى بولساق قايتەدى دەگەندە، شاڭىراقتا وتىرعان شەشەلەرى قانداي قيىنشىلىق كورسە دە اشتان ولمەگەنىن، كوشتەن قالماعانىن ايتقان بولاتىن.

وسى ارادا مۇنداي ايلا كەڭەس وكىمەتى تۇسىندا كەزدەسىپ وتىرعانىن بىلەمىز. الايدا، ونسىز دا ءوزىنىڭ زاڭدى قۇجاتىنا، تيەسىلى نەسىبەسىنە سالاقتاۋ بولسا دا اردان اتتاماعان، پيعىلى بۇزىلماعان ءبىزدىڭ قانداستارىمىز كوپ بارعان جوق.

ارينە، سانانى تۇرمىس بيلەيتىنىن ەشقاشان جوققا شىعارۋعا بولماس. «دامەتپەستەن دامەتۋ – تورىققاننىڭ سالدارى...» دەگەندەي، سوڭعى كەزدە «21 مىڭ تەڭگەلىك اتاۋلى الەۋمەتتىك جاردەماقى الۋ ءۇشىن اجىراسىپ جات­قاندار كوبەيىپ كەتىپتى. كارى اتا-اناسىمەن دە ىرگەسىن اجىراتىپ، قاراۋسىز قالدىرىپ كەتىپ جاتقاندار دا بار ەكەن...» دەگەن اڭگىمە جەلدەي ەسىپ تۇر. بۇل كوپ بالالى وتباسىلار جاپپاي جالعان اجىراسۋعا كوشتى دەگەندى ءبىل­دىر­مەسە دە، مۇنداي كەلەڭسىزدىكتەر ورىن الىماسەلەن، وسى كۇندەرى stan.kz اق­پارات اگەنتتىگى قازاعى قالىڭ وڭتۇستىك وڭىردەگى Otyrar باسىلىمىنا سىلتەمە جاساي وتىرىپ، «شىمكەنتتىك سوتتارعا تۇسەتىن اجىراسۋ تۋرالى وتىنىشتەردىڭ لەگى تولاستار ەمەس. كوپتەگەن كوپ بالالى وتباسىنىڭ اجىراسۋعا بەل بۋىنىڭ سەبەبى – اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەكتى الۋ دەگەن اقپارات تاراتتى.

«شىمكەنتتە كوپ بالالى انالار سوت عيماراتتارىنا اعىلىپ، اجى­راسۋعا ءوتىنىش بەرۋدە. ال اكە­لەر مەملەكەتتەن كومەككە قول جەتكىزۋ ءۇشىن بالالارىنان باس تارتىپ جاتىر. قالاداعى ەڭ­بەكشى اۋداندىق سوتىنىڭ سۋدياسى ولاردىڭ مۇنداي ارەكەتىنىڭ سە­بەبىن ءتۇسىندىرىپ بەردى.

«ادامدار اجىراسىپ، اكەلىك­تەن باس تارتۋدا. اپتاسىنا 10-15 ءوتىنىش تۇسەدى. ءبىز ولارمەن ءسوي­لەسىپ، كوبىسىنىڭ ماقساتى اتاۋ­­لى الەۋمەتتىك كومەككە قول جەتكىزۋ ەكەنىن انىقتادىق. اكەلىك­تەن باس تارتۋ پروتسەسى قايتىمسىز ەكەنىن تۇسىندىرەمىز. سوندا عانا جارتىسىنان كوبى ءوتىنىشىن قايتارىپ الادى»، دەيدى سۋديا قايرات ءىز­باساروۆ» دەلىنگەن بۇل حاباردا.

سونداي-اق الەۋمەتتىك كومەك ءۇشىن الاياقتىققا جول بەرمەۋ ءما­سە­لەلەرىنە وراي ەڭبەك جانە حا­لىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مي­نيسترى بەردىبەك ساپارباەۆ تا كەڭەس وتكىزگەنىنەن ەل حاباردار بولىپ وتىر. بۇل جيىندا ااك راسىمدەۋ كەزىندە الاياقتىق ارە­كەتتەردى بولدىرماۋعا باعىت­تالعان بىرقاتار ناقتى ۇسىنىس ازىرلەنگەن. راسىندا دا، ءار با­لانىڭ ءوز نەسىبەسى بار ەكەنىن ەس­كەرسەك، ءالى دە بۇل اتاۋلى ءجار­دەم­اقىنى تاعايىنداۋدا پىسىق­تايتىن، ويلاساتىن تۇستار تابىلادى.

قىسقاسى، كەڭەس بارىسىندا مينيستر بەردىبەك ساپارباەۆ «ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت تو­قاەۆ ۇكىمەت پەن پرەزيدەنت اكىم­شىلىگىنە الاياقتىقتى توق­تاتۋ ءۇشىن تسيفرلاندىرۋدى جە­دەل­دەتۋدى تاپسىردى. ءبىزدىڭ ءمىن­دەتىمىز – اتاۋلى الەۋمەتتىك كو­مەك تاعايىنداۋ كەزىندە تو­لىق زاڭدىلىقتى ساقتاۋ ءۇشىن بار­لىق مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگان­داردىڭ ۇيلەسىمدى جۇمىسىن قىس­قا مەرزىمدە ۇيىمداستىرۋ»، دەپ اتاپ ءوتتى، دەيدى مينيسترلىكتىڭ باس­پاسوز قىزمەتى.

ارنايى كەڭەستە از قامتىلعان ازاماتتارعا ااك تاعايىنداۋ جانە تولەۋ، ونىڭ ىشىندە ءوتىنىش بەرۋ­شىلەردىڭ جاردەماقىعا بەرگەن مالىمەتتەرىنىڭ دۇرىستىعىن قامتاماسىز ەتۋ، مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ دەرەكتەر قورىن وزەكتەندىرۋ جانە ودان ءارى ينتەگراتسيالاۋ، اۋىلدىق جەرلەردەگى بايلانىس كانالدارىن كەڭەيتۋ، سونداي-اق جالعان اجىراسۋعا جول بەرمەۋ سەكىلدى وزەكتى ماسەلەلەر تالقىلانعان.

سونداي-اق ءمينيستردىڭ ورىن­باسار­لا­رىنىڭ جەتەكشىلىگىمەن ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى ورتالىق اپ­پاراتىنىڭ قىزمەتكەرلەرى جەر­گىلىكتى جەرلەردەگى بارلىق رە­سىمدەردىڭ زاڭدىلىعىن با­قىلاۋ ءۇشىن وڭىرلەرگە باراتىن بولىپ وتىر. ال ءبىز ءوز تاراپىمىزدان ۇكى­مەت كوپ بالالى وتباسىلاردى دەمەۋدە تەك وڭ­دى، ادامگەرشىلىككە قۇرىلعان قا­دامدارعا باراتىنىنا سەنەمىز. ويتكەنى ەل – بىرەۋ، ءوسىپ كەلە جاتقان ۇرپاق – ۇلتتىڭ ورت­اق بايلىعى، ورتاق بالاسى.

ال جالعان اجىراسۋلارعا كەلەتىن بولساق، بەلگىلى ءدىنتا­نۋشى يمام نۇرلان قاجى باي­جىگىت ۇلى: «...دىنىمىزدە قالجىڭ مەن ويىننىڭ ارالاسۋىنا قاتاڭ تىيىم سالىنعان تۇستار بار. ولار – اۋەلى ادام تاعدىرىن ءتال­كەك ەتەتىن امالدار. سولاردىڭ ال­دىڭعى تىزبەگىندە نەكە، اجىراسۋ جانە ۋادە تۇر. نەكەلىلەردىڭ قان­داي ماقساتتا بولسىن اجىراسۋدى ويعا الىپ، اۋىزعا ءتۇسىرۋى جارات­قاننىڭ اشۋىن كەلتىرىپ، اسپان الەمىن دۇرلىكتىرەدى، شايتاندى قۋانتادى. جاسىرىن نەكە قيۋ كۇنا بولعانى سياقتى، سىرت كوز ءۇشىن اجىراسۋ دا حارام ءىس. وينايمىن دەپ وت باسىپ، جارى جانىندا بول­سا دا ءوزىن جالعىزباستىلىققا بۇ­عاتتاعان ادام تۇبىندە سوعان ۇرىنادى. نيەت پەن تىلەك اۋىزدان شىققاننان كەيىن اتىلعان وق­تاي، دۇعا بولىپ وزىنە قايتادى. «پەرىشتەلەر ءاۋمين دەدى» دەگەن وسى! وسىنداي كوزبوياۋشىلىقپەن ادامنىڭ باسىنا دۇنيە بىتسە دە وعان ول باقىت اكەلمەيدى، ءۇرىم-بۇتاعىنا دارىمايدى. سوندىقتان بولار، جەڭىلدىڭ استى، اۋىردىڭ ۇستىنە جايلانعان كەيبىرەۋلەر بەلگىلى ءبىر مۇددەسىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن زاڭدى بەلدەن باسىپ، باسقا دا ادامداردىڭ اقىسىن موينىنا جۇكتەپ جاتقاندىعىنان وزدەرى بەيحابار. وسى جولمەن كەلگەن دۇنيە مەن مال-م ۇلىك كىمگە دە بولسىن قاسىرەت. سەبەبى ايلاكەر الدانعان ادامعا زورلىق-زومبىلىق كورسەتىپ، اقىسىن جەگەن بولادى. ال ول اقىنىڭ سۇراۋى بار»، دەيدى.

ءسوز سوڭىندا ايتارىمىز، بۇل ماقالا الەۋمەتتىك كومەك الۋ ءۇشىن جۇرت­تىڭ ءبارى جالعان اجىرا­سىپ جاتىر دەگەندى بىلدىرمەسە دە، مۇقتاجدىقتان ورىن الىپ وتىر­عان وقيعالاردىڭ بار ەكەنىنە كوز­دى جۇمىپ قاراۋعا بولمايتىنىن اڭعارتادى. دەگەنمەن جاردەماقى تاعايىنداۋعا كەتكەن تۇيتكىلدەر ساراپقا سالىنىپ، تارقاتىلىپ، تاۋەلسىز ەلدىڭ بەسىگىندە تەربەتىلگەن ءاربىر با­لا نەسىبەسىز قالمايتىنداي شە­شىمدەر قابىلداناتىنىنا سە­نەيىك.

تۋعان بالا دا وسەر، جە­تىمدەر دە جەتىلەدى. ال ۋاقىتشا يگىلىك ءۇشىن يماندى ساتىپ، وتباسىن ويىنشىققا اينالدىرمايىق. شاڭىراقتان قاستەرلى، بوساعادان بيىك، اۋىزبىرشىلىكتەن جوعارى نە بار، اعايىن؟!

 

الماتى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

شەرحان مۇرتازانىڭ ءۇيى

ادەبيەت • كەشە

«جاسىل» ايماقتا ەكى ءوڭىر

كوروناۆيرۋس • كەشە

بۇگىن - انالار كۇنى

قازاقستان • كەشە

الماتىدا تەگىن ءدارى-دارمەك قاتارى ارتتى

مەديتسينا • 18 قىركۇيەك، 2021

الەمدە ەپيداحۋال قانداي؟

الەم • 18 قىركۇيەك، 2021

توكيو مارافونى 2022 جىلعا شەگەرىلدى

سپورت • 18 قىركۇيەك، 2021

الماتىدا تاۋ بوكتەرى ورتەنىپ جاتىر

ايماقتار • 18 قىركۇيەك، 2021

ۇقساس جاڭالىقتار