مەملەكەت باسشىسى سول جازباسىندا ۇكىمەت پەن پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنە الاياقتىققا توسقاۋىل قويۋ ءۇشىن تسيفرلاندىرۋ جۇيەسىن ەنگىزۋدى جەدەلدەتۋدى تاپسىرىپ, «ااك – بۇل مۇقتاج ازاماتتارعا بەرىلەتىن مەملەكەتتىڭ جاردەماقىسى» ەكەنىن اتاپ كورسەتكەن ەدى.
«ادام نيەتىنەن تابادى» دەگەن ءسوز اقيقات بولسا كەرەك. وسىدان ءبىراز جىل بۇرىن سىرالعى كىسىلەر الەۋمەتتىك جەڭىلدىكپەن جىلدامداتىپ ءپاتەر الماقشى بولىپ, جالعان اجىراسقان بولاتىن. شىنداپ كەلگەندە, ولاردىڭ ستۋدەنت كەزىندە اكەلەرى ساتىپ اپەرگەن ۇيلەرى بولدى. بىراق ءوز اتتارىنا رەسىمدەلمەگەن سوڭ, ايلاعا سالىپ تەزدەتىپ تاعى ءبىر پاتەر الىپ, جالعا بەرىپ قويىپ قوسىمشا تابىس تاپپاقشى بولدى. الدىمەن ولار ارينە, اجىراستى. ايەلى «جالعىزباستى انا» رەتىندە پاتەرلى بولۋعا جاقىنداعان كەزدە ولاردىڭ وسى قۋلىقتارىنىڭ «ستسەناريىن» جازىسىپ, ءتيىستى مەكەمەلەر اراسىنا دەلدال بولىپ ءجۇرگەندەر ەكەۋىنىڭ ءبىراز جىلدان بەرى تۇرىپ جاتقان ۇيلەرىن كۇردەلى ءجوندەۋدەن وتكىزەمىز دەپ جيناعان بۇكىل قاراجاتىن الىپ, زىم-زيا جوعالدى. ال بۇل كەزدە ولار زاڭدى تۇردە اجىراسىپ ءۇلگەرگەن-ءدى. پايدا تابامىن دەپ جۇرگەندە, كەرىسىنشە, كىسىنىڭ قولىندا كەتكەن قوماقتى اقشا, ۇرىس-كەرىس, ءبىرىن-ءبىرى ايىپتاۋلار اقىرىندا ەكەۋىن شىنداپ اجىراتتى.
وسى ارادا مۇنداي ايلا كەڭەس وكىمەتى تۇسىندا كەزدەسىپ وتىرعانىن بىلەمىز. الايدا, ونسىز دا ءوزىنىڭ زاڭدى قۇجاتىنا, تيەسىلى نەسىبەسىنە سالاقتاۋ بولسا دا اردان اتتاماعان, پيعىلى بۇزىلماعان ءبىزدىڭ قانداستارىمىز كوپ بارعان جوق.
ارينە سانانى تۇرمىس بيلەيتىنىن ەشقاشان جوققا شىعارۋعا بولماس. «دامەتپەستەن دامەتۋ – تورىققاننىڭ سالدارى...» دەگەندەي, سوڭعى كەزدە «21 مىڭ تەڭگەلىك اتاۋلى الەۋمەتتىك ءجاردەماقى الۋ ءۇشىن اجىراسىپ جاتقاندار كوبەيىپ كەتىپتى. كارى اتا-اناسىمەن دە ىرگەسىن اجىراتىپ, قاراۋسىز قالدىرىپ كەتىپ جاتقاندار دا بار ەكەن...» دەگەن اڭگىمە جەلدەي ەسىپ تۇر. بۇل كوپ بالالى وتباسىلار جاپپاي جالعان اجىراسۋعا كوشتى دەگەندى بىلدىرمەسە دە, مۇنداي كەلەڭسىزدىكتەر ورىن الىپ تۇرعانىن جوققا شىعارۋعا بولمايدى.
كەيىن دە وسىعان ۇقساس وقيعالاردى ارا-تۇرا بولسا دا قۇلاق ەستيدى عوي. بىردە كەلەسى ءبىر تانىسىمىزدىڭ بالاسى مەن كەلىنى وسى ادىسپەن ءۇيلى بولساق قايتەدى دەگەندە, شاڭىراقتا وتىرعان شەشەلەرى قانداي قيىنشىلىق كورسە دە اشتان ولمەگەنىن, كوشتەن قالماعانىن ايتقان بولاتىن.
وسى ارادا مۇنداي ايلا كەڭەس وكىمەتى تۇسىندا كەزدەسىپ وتىرعانىن بىلەمىز. الايدا, ونسىز دا ءوزىنىڭ زاڭدى قۇجاتىنا, تيەسىلى نەسىبەسىنە سالاقتاۋ بولسا دا اردان اتتاماعان, پيعىلى بۇزىلماعان ءبىزدىڭ قانداستارىمىز كوپ بارعان جوق.
ارينە, سانانى تۇرمىس بيلەيتىنىن ەشقاشان جوققا شىعارۋعا بولماس. «دامەتپەستەن دامەتۋ – تورىققاننىڭ سالدارى...» دەگەندەي, سوڭعى كەزدە «21 مىڭ تەڭگەلىك اتاۋلى الەۋمەتتىك جاردەماقى الۋ ءۇشىن اجىراسىپ جاتقاندار كوبەيىپ كەتىپتى. كارى اتا-اناسىمەن دە ىرگەسىن اجىراتىپ, قاراۋسىز قالدىرىپ كەتىپ جاتقاندار دا بار ەكەن...» دەگەن اڭگىمە جەلدەي ەسىپ تۇر. بۇل كوپ بالالى وتباسىلار جاپپاي جالعان اجىراسۋعا كوشتى دەگەندى ءبىلدىرمەسە دە, مۇنداي كەلەڭسىزدىكتەر ورىن الىماسەلەن, وسى كۇندەرى stan.kz اقپارات اگەنتتىگى قازاعى قالىڭ وڭتۇستىك وڭىردەگى Otyrar باسىلىمىنا سىلتەمە جاساي وتىرىپ, «شىمكەنتتىك سوتتارعا تۇسەتىن اجىراسۋ تۋرالى وتىنىشتەردىڭ لەگى تولاستار ەمەس. كوپتەگەن كوپ بالالى وتباسىنىڭ اجىراسۋعا بەل بۋىنىڭ سەبەبى – اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەكتى الۋ دەگەن اقپارات تاراتتى.
«شىمكەنتتە كوپ بالالى انالار سوت عيماراتتارىنا اعىلىپ, اجىراسۋعا ءوتىنىش بەرۋدە. ال اكەلەر مەملەكەتتەن كومەككە قول جەتكىزۋ ءۇشىن بالالارىنان باس تارتىپ جاتىر. قالاداعى ەڭبەكشى اۋداندىق سوتىنىڭ سۋدياسى ولاردىڭ مۇنداي ارەكەتىنىڭ سەبەبىن ءتۇسىندىرىپ بەردى.
«ادامدار اجىراسىپ, اكەلىكتەن باس تارتۋدا. اپتاسىنا 10-15 ءوتىنىش تۇسەدى. ءبىز ولارمەن ءسويلەسىپ, كوبىسىنىڭ ماقساتى اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەككە قول جەتكىزۋ ەكەنىن انىقتادىق. اكەلىكتەن باس تارتۋ پروتسەسى قايتىمسىز ەكەنىن تۇسىندىرەمىز. سوندا عانا جارتىسىنان كوبى ءوتىنىشىن قايتارىپ الادى», دەيدى سۋديا قايرات ءىزباساروۆ» دەلىنگەن بۇل حاباردا.
سونداي-اق الەۋمەتتىك كومەك ءۇشىن الاياقتىققا جول بەرمەۋ ءماسەلەلەرىنە وراي ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترى بەردىبەك ساپارباەۆ تا كەڭەس وتكىزگەنىنەن ەل حاباردار بولىپ وتىر. بۇل جيىندا ااك راسىمدەۋ كەزىندە الاياقتىق ارەكەتتەردى بولدىرماۋعا باعىتتالعان بىرقاتار ناقتى ۇسىنىس ازىرلەنگەن. راسىندا دا, ءار بالانىڭ ءوز نەسىبەسى بار ەكەنىن ەسكەرسەك, ءالى دە بۇل اتاۋلى ءجاردەماقىنى تاعايىنداۋدا پىسىقتايتىن, ويلاساتىن تۇستار تابىلادى.
قىسقاسى, كەڭەس بارىسىندا مينيستر بەردىبەك ساپارباەۆ «ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇكىمەت پەن پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنە الاياقتىقتى توقتاتۋ ءۇشىن تسيفرلاندىرۋدى جەدەلدەتۋدى تاپسىردى. ءبىزدىڭ ءمىندەتىمىز – اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك تاعايىنداۋ كەزىندە تولىق زاڭدىلىقتى ساقتاۋ ءۇشىن بارلىق مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ۇيلەسىمدى جۇمىسىن قىسقا مەرزىمدە ۇيىمداستىرۋ», دەپ اتاپ ءوتتى, دەيدى مينيسترلىكتىڭ باسپاسوز قىزمەتى.
ارنايى كەڭەستە از قامتىلعان ازاماتتارعا ااك تاعايىنداۋ جانە تولەۋ, ونىڭ ىشىندە ءوتىنىش بەرۋشىلەردىڭ جاردەماقىعا بەرگەن مالىمەتتەرىنىڭ دۇرىستىعىن قامتاماسىز ەتۋ, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ دەرەكتەر قورىن وزەكتەندىرۋ جانە ودان ءارى ينتەگراتسيالاۋ, اۋىلدىق جەرلەردەگى بايلانىس كانالدارىن كەڭەيتۋ, سونداي-اق جالعان اجىراسۋعا جول بەرمەۋ سەكىلدى وزەكتى ماسەلەلەر تالقىلانعان.
سونداي-اق ءمينيستردىڭ ورىنباسارلارىنىڭ جەتەكشىلىگىمەن ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى ورتالىق اپپاراتىنىڭ قىزمەتكەرلەرى جەرگىلىكتى جەرلەردەگى بارلىق رەسىمدەردىڭ زاڭدىلىعىن باقىلاۋ ءۇشىن وڭىرلەرگە باراتىن بولىپ وتىر. ال ءبىز ءوز تاراپىمىزدان ۇكىمەت كوپ بالالى وتباسىلاردى دەمەۋدە تەك وڭدى, ادامگەرشىلىككە قۇرىلعان قادامدارعا باراتىنىنا سەنەمىز. ويتكەنى ەل – بىرەۋ, ءوسىپ كەلە جاتقان ۇرپاق – ۇلتتىڭ ورتاق بايلىعى, ورتاق بالاسى.
ال جالعان اجىراسۋلارعا كەلەتىن بولساق, بەلگىلى ءدىنتانۋشى يمام نۇرلان قاجى بايجىگىت ۇلى: «...دىنىمىزدە قالجىڭ مەن ويىننىڭ ارالاسۋىنا قاتاڭ تىيىم سالىنعان تۇستار بار. ولار – اۋەلى ادام تاعدىرىن ءتالكەك ەتەتىن امالدار. سولاردىڭ الدىڭعى تىزبەگىندە نەكە, اجىراسۋ جانە ۋادە تۇر. نەكەلىلەردىڭ قانداي ماقساتتا بولسىن اجىراسۋدى ويعا الىپ, اۋىزعا ءتۇسىرۋى جاراتقاننىڭ اشۋىن كەلتىرىپ, اسپان الەمىن دۇرلىكتىرەدى, شايتاندى قۋانتادى. جاسىرىن نەكە قيۋ كۇنا بولعانى سياقتى, سىرت كوز ءۇشىن اجىراسۋ دا حارام ءىس. وينايمىن دەپ وت باسىپ, جارى جانىندا بولسا دا ءوزىن جالعىزباستىلىققا بۇعاتتاعان ادام تۇبىندە سوعان ۇرىنادى. نيەت پەن تىلەك اۋىزدان شىققاننان كەيىن اتىلعان وقتاي, دۇعا بولىپ وزىنە قايتادى. «پەرىشتەلەر ءاۋمين دەدى» دەگەن وسى! وسىنداي كوزبوياۋشىلىقپەن ادامنىڭ باسىنا دۇنيە بىتسە دە وعان ول باقىت اكەلمەيدى, ءۇرىم-بۇتاعىنا دارىمايدى. سوندىقتان بولار, جەڭىلدىڭ استى, اۋىردىڭ ۇستىنە جايلانعان كەيبىرەۋلەر بەلگىلى ءبىر مۇددەسىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن زاڭدى بەلدەن باسىپ, باسقا دا ادامداردىڭ اقىسىن موينىنا جۇكتەپ جاتقاندىعىنان وزدەرى بەيحابار. وسى جولمەن كەلگەن دۇنيە مەن مال-م ۇلىك كىمگە دە بولسىن قاسىرەت. سەبەبى ايلاكەر الدانعان ادامعا زورلىق-زومبىلىق كورسەتىپ, اقىسىن جەگەن بولادى. ال ول اقىنىڭ سۇراۋى بار», دەيدى.
ءسوز سوڭىندا ايتارىمىز, بۇل ماقالا الەۋمەتتىك كومەك الۋ ءۇشىن جۇرتتىڭ ءبارى جالعان اجىراسىپ جاتىر دەگەندى بىلدىرمەسە دە, مۇقتاجدىقتان ورىن الىپ وتىرعان وقيعالاردىڭ بار ەكەنىنە كوزدى جۇمىپ قاراۋعا بولمايتىنىن اڭعارتادى. دەگەنمەن جاردەماقى تاعايىنداۋعا كەتكەن تۇيتكىلدەر ساراپقا سالىنىپ, تارقاتىلىپ, تاۋەلسىز ەلدىڭ بەسىگىندە تەربەتىلگەن ءاربىر بالا نەسىبەسىز قالمايتىنداي شەشىمدەر قابىلداناتىنىنا سەنەيىك.
تۋعان بالا دا وسەر, جەتىمدەر دە جەتىلەدى. ال ۋاقىتشا يگىلىك ءۇشىن يماندى ساتىپ, وتباسىن ويىنشىققا اينالدىرمايىق. شاڭىراقتان قاستەرلى, بوساعادان بيىك, اۋىزبىرشىلىكتەن جوعارى نە بار, اعايىن؟!
الماتى
