رۋحانيات • 03 ماۋسىم, 2019

ءان مەن كۇيگە بولەنگەن توبىل-تورعاي

1443 رەت
كورسەتىلدى
7 مين
وقۋ ءۇشىن

تورعاي دالاسى مەن توبىل جاعاسى عافۋ اقىن ايتقان «تاريحتىڭ قويىپ كەتكەن ارباسىنداي», حالقىمىز باسىنان كەشكەن تالاي تاريح­تىڭ كۋاسى عانا ەمەس, ونەردىڭ دە ورداسى بولعان جەر. تورعاي وڭىرىندەگى ءارى جىراۋ, ءارى كۇيشى, ءانشى ونەرپازدار ۋاق جۇماباي, قارپىق شولاق ۇلى, ودان بەرى احمەتبەك ابىقاەۆ, جۇسىپبەك سالىقوۆ, قاشقىنباي قاز ۇلى, نۇرحان احمەتبەكوۆ, كومپوزيتورلار باقىتجان بايقاداموۆ, بولات حامزين, قوبىزشى قاجىبەك ابەنوۆ, اباي بايتوعاەۆ, ولاردىڭ ءىزى كومپوزيتور, انشىلەر قاليبەك دەربىسالدين, باقىتجان ساۋەكەنوۆ, گۇلنار ۇسەنوۆا, جىراۋ ناعاشىباي الپىسوۆ, تاعى باسقالار بولىپ كەزەڭ-كەزەڭىمەن جالعاسا بەرەدى. ال توبىل وڭىرىندە وتكەن باسىقارانىڭ قاناپياسىنىڭ ءوزى نەگە تۇرادى؟ اقىندىعىمەن قاتار بىرنەشە ءانى قالعان نۇرجان ناۋشاباەۆتىڭ, ءان اتاسى ءابىلاحات ەسپاەۆتىڭ, ەحسان ەسەتوۆتىڭ, انشىلەر مۇحامەدجان مەن ونىڭ بالاسى بايعونىس مۇحامەدجانوۆتىڭ قازاق ءان ونەرىنە قوس­قان ۇلەسى از ەمەس. قازاق تەاتر ونەرىنىڭ پايعامبارلارى تۋرالى ءسوز بولەك.

توبىل-تورعاي وڭىرىندە وتكەن اسپانداعى اققۋعا ءۇن قوسقان ءانشى­لەر مەن دومبىرانىڭ قۇلاعىندا ويناعان كۇيشىلەردى, ارعى-بەرگى ونەرپازداردى تىزبەلەپ وتىر­عا­نىمىز, ۋاقىتتىڭ قانداي زۇل­ماتىن كورسە دە, رۋحاني اشىق­پا­عان اتا-بابانىڭ ىشكى رۋحى دا مىقتى بولعانىن, سىنباعانىن ايتقىمىز كەلگەن ەدى. قازاقتىڭ كوڭىلىن ۇلى دالانىڭ سامال جە­لىن­دەي جەلپىگەن, ادامگەرشىلىك پەن يماننىڭ, زيالىلىقتىڭ قازى­عىنا اينالعان رۋحاني­ ءدۇ­نيە­نى بۇگىن جالعاپ, وعان قىزمەت ەتىپ جۇرگەن مادەنيەت پەن ونەر­ سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ ەڭبە­گى قالاي ۇلىقتاسا دا لايىق. ەلى­­مىزدە بيىل سەگىزىنشى رەت اتا­­لىپ وتىرعان مادەنيەت ءجا­نە ونەر قىزمەتكەرلەرىنىڭ كۇ­نى­نە وراي «ونەرىمىز ساعان, قا­زاق­ستان!» اتتى حححIII وب­لىس­تىق كوركەمونەرپازدار فەستي­ۆالى جانە «رۋحاني قازىنا» رەسپۋبليكالىق فورۋمىنىڭ وبلىستىق دەڭگەيى وتكەن قوستاناي قالاسىنداعى مىڭ ادام سىياتىن, ءزاۋلىم جاستار سارايىندا ينە شانشار ورىن بولعان جوق. بۇل فەستيۆال وبلىس قالالارى مەن اۋداندارىنىڭ بارلىعىندا وتك­ىزىلىپ, 4000-نان اسا ونەرپازدى قامتىعان دۋمان مارەسىنە جەت­تى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازار­باەۆ­ت­ىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ» باع­دارلاماسىن ىسكە اسىرۋ شەڭ­بەرىندە وبلىستا دا ۇلتتىق ونەر مەن مادەنيەتتى دامىتۋعا ۇلكەن ءمۇم­كىندىكتەر جاسالدى. جىلداعى ءداس­تۇر بويىنشا «جاس تۇلپار» مەك­تەپ وقۋشىلارى ايتىسى, «عا­سىرلار پەرنەسى» انسامبلدەر فەستيۆالى, «التىن ميكروفون» حالىقارالىق ءان بايقاۋى, «دجاز-بوموند» حالىقارالىق دجاز فەستيۆالى ءوتىپ, جاڭا ەسىم­دەردى تانىتتى. قوستانايدا ءوت­كەن رەسپۋبليكالىق اقىندار اي­تىسى ەلدىڭ رۋحىن كوتەردى. قوس­تاناي جەرىندە حالىقارالىق دي­ريجەرلەر فورۋمى, العاش رەت «ناۋرىز دوس­تارىن شاقىرادى» حالىقارالىق بي ونەرىنىڭ فەستيۆالى وتكىزىلدى. ادەتتە, ونەر دە, مادەنيەت تە قولداۋدى سۇيەدى, سونىڭ ارقاسىندا وركەنىن جايادى. مۇنداي قولداۋدى ونەرپازدار جەر­گىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار, اكىم­دىكتەر تاراپىنان ىلعي دا سەزىنىپ كەلەدى.

– ومىرشەڭ جوبالار ارقىلى ءبىز وسكەلەڭ ۇرپاق جادىنا ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى سىڭىرە وتىرىپ, الەمدىك دەڭگەيدە ونەر كورسەتۋگە قابىلەتتى جاس­تاردى تاربيەلەيمىز. ونەر ادامدارىنا, سونىڭ ىشىندە شىعارماشىل جاستارعا قولداۋ كورسەتۋ ماقساتىندا بۇگىنگى شا­را ءوتىپ وتىرعان جاستار سارايى بوي كوتەردى. دەمەۋشىلەر قارا­جا­تىنا سالىنعان بۇل عيمارات سوڭعى ۇلگىدەگى دىبىس جانە جا­رىق قۇرالدارىمەن, وركەستر قا­­زاندىعىمەن جابدىقتالعان. ەن­دى ءبىزدىڭ ونەرپازدارىمىز حا­لىق­ارالىق تالاپتارعا سايكەس جاب­دىقتالعان ساحنادا ونەر كورسەتەتىن بولادى. وتكەن جى­لى وبلىستاعى مادەنيەت نىساندارى­نىڭ جوندەۋ جۇمىستارىنا وب­لىستىق جانە جەرگىلىكتى بيۋد­جەت­تەردەن 545 ميلليون تەڭگە جۇم­­سالدى. ال جالپى مادەنيەت وشاق­­تارىنىڭ ماتەريالدىق بازاسىن نى­عايتۋ ءۇشىن 1,3 ميلليارد تەڭ­­گە باعىتتالدى, بۇل بۇرناعى جىل­­دارمەن سالىستىرعاندا 3 ەسە كوپ, – دەدى وبلىس اكىمى ارحيمەد مۇ­حام­بەتوۆ. 

وسىعان سايكەس مادەنيەت ورىن­­­­دارى «رۋحاني جاڭ­عى­­رۋ»­ باعدارلاماسى قويعان تاپ­­سىر­مالار ۇدەسىنەن شىعۋ ءۇشىن ىزدە­نىسپەن جۇمىس ىستەيدى. جاقىن­دا نۇر-سۇلتان قالاسىندا وتكەن II رەسپۋبليكالىق «رۋحاني قازىنا» فورۋمىندا ليساكوۆ قا­لالىق تاريحي جانە جوعارى تو­بىل مادە­نيەتى مۋزەيى قالالىق مۋزەيلەر ارا­سىندا ۇزدىك اتاندى. 

حالىق كوركەمونەرپازدار شى­عار­ماشىلىعى اۋىل-قالانىڭ ءما­دەني ءومىرى قازىعىنىڭ بىرەگەيى دەسەك ارتىق ەمەس. قازىر وبلىس ءوڭى­­رىندە 277 مادەني-دەمالىس ۇيى­مى جۇمىس ىستەيدى. 1632 شى­عارماشىلىق قۇرىلىمدا 22 مىڭ ادام سۇيىكتى ىسىمەن اينا­لىسادى, ونەرىن ۇشتايدى. 63 ونەر ۇجىمى «حالىقتىق» دەگەن جو­عارى اتاق­قا يە بولعان. ءوت­كەن جىلى 19 شىعارماشىلىق ۇيىم, 62 قوستانايلىق تالانتتى ونەر­پاز قازاقستانداعى, الىس-جا­قىن شەتەلدەردەگى فەستيۆالدار مەن بايقاۋلارعا قاتىسىپ, 80 ءجۇل­­­دەلى ورىندى قانجىعالادى. سونىڭ ىشىندە 8 گران-پري سىي­لىعى بار. مىسالى, بيىل گاۋحار رۇستەمقىزى الماتىدا وتكەن ۇلت­تىق اندەر بايقاۋىندا جەڭىم­پاز بولسا, كىشكەنتاي ايالان مۇ­قا­نوۆ فران­تسياداعى فرانتسۋز ءتىل­دى اندەر باي­قاۋىنان ءبىرىنشى ءجۇل­دەمەن ورالدى. 

جىل بويى جۇرگىزىلگەن جۇ­مىس­تاردى سارالاي كەلگەندە, ءاۋ­ليە­كول اۋدانىنىڭ مادەني وشاق­تارى مەن شىعارماشىلىق ۇيىمدارى حححIII فەستيۆالدىڭ گران-پري جۇلدەسىن الدى. ءبىرىن­شى ورىنعا رۋدنىي قالاسى مەن قوستاناي اۋدانى, ەكىنشى ورىنعا ارقالىق قالاسى مەن جىتىقارا اۋدانى, ءۇشىنشى ورىنعا فەدوروۆ جانە قارابالىق اۋداندارى لايىق دەپ تابىلدى. 

– ءبىز اۋداندا كلۋبتار مەن كى­تاپ­حانا جۇمىسىنا ەرەكشە كوڭىل بولەمىز. بۇل ورايدا اۋىل شارۋا­شىلىعى سالاسىنداعى كا­سىپ­كەرلەر – ءبىزدىڭ ارقا سۇيە­رىمىز. مىسالى, موسكالەۆ اۋى­لىن­­­داعى كلۋبقا وسى اتتاس شا­رۋا­شى­لىقتىڭ باسشىسى زەي­نوللا جاڭبىرشينوۆ اعامىز بار­لىق جاعدايدى جاسايدى, كومەك بە­رەدى. وسى اۋىلداعى «اديەلتا» بي ءانسامبلى اۋداندىق بي باي­قاۋىنان ءبىرىنشى ورىن الدى. وتكەن جىلى «ەڭ ۇزدىك كلۋب» وبلىستىق بايقاۋىندا قۇسمۇرىن پوسەلكەسىندەگى كلۋب ەكىنشى ورىندى العان ەدى. ەندى بايقاۋعا موس­كالەۆتىكتەر قاتىسقىسى كەلىپ وتىر, – دەيدى اۋليەكول اۋداندىق مادەنيەت جانە تىلدەردى دامىتۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى جىبەك توقاەۆا. 

– اۋىل بالالارى, جاستارى ءۇشىن كلۋب, كىتاپحانا ناعىز تاربيە وشاعى. وندا بالالارعا ارنالعان ءتۇرلى ۇيىرمەلەر جۇمىس ىستەيدى. كانىگى مۋزىكا, بي ماماندارى بار. مەنىڭ ءبىر بايقاعانىم, اۋىل بالالارى تەلەديدارعا, كومپيۋتەرگە تاڭىلماي كلۋبقا جۇگىرەدى. ۇيىرمەلەردە جان-جاقتى جۇمىس­تار جۇرەدى, قالانىڭ بالاسى, جاس­تا­رى شىققان دەڭگەيدەن اۋىل­دا­عىلار دا قالىسپايدى, سوعان قۋا­­نامىز, – دەيدى موسكالەۆ اۋى­لى­نىڭ تۇرعىنى كۇنسۇلۋ قۇداي­بەر­گەنوۆا. 

وبلىستىق حححIII حالىق شىعار­ماشىلىعى فەستيۆالى ءوڭىردىڭ جىل تاۋلىگىندەگى مادە­نيەت پەن ونەر ءورىسىن وسى­لاي با­­عامداپ, باعالادى. ە.ءومىرزا­قوۆ اتىنداعى وبلىستىق فيلار­مو­­نيا­نىڭ ءداستۇرلى ءانشىسى ما­ناپ­بەك قادىروۆ پەن وبلىس­تىق تاريحي جانە ولكەتانۋ مۋ­زەيى­نىڭ­ عىلىمي قىزمەتكەرى گا­لي­نا ساتال­كينا مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ

«ءما­­دەنيەت سالا­سىنىڭ ۇزدىگى»  توسبەلگىسىمەن ما­را­پاتتالدى. سون­داي-اق وبلىس اكىمى ارحيمەد مۇحامبەتوۆ سالا­عا ەڭبەگى سىڭگەن قىزمەتكەرلەر مەن ونەرپازدارعا, ۇجىمدارعا مي­نيستر­دىڭ, وبلىس اكىمىنىڭ ماقتاۋ قاعاز­دارىن, سىيلىقتار تاپسىردى. مەرەكە ءان مەن كۇيگە بولەندى. 


قوستاناي
سوڭعى جاڭالىقتار