ساياسات • 03 ماۋسىم, 2019

قازاقستان مەن ەۋروپانىڭ بايلانىسى بەرىك

1361 رەت
كورسەتىلدى
6 مين
وقۋ ءۇشىن

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلىمىزگە ساپارمەن كەلگەن ەۋروپالىق كەڭەس ءتور­اعاسى دونالد تۋسكپەن كەلىس­سوز جۇرگىزدى. اقوردا رەزيدەنتسيا­سىندا ەۋرو­پالىق كەڭەس باسشى­سى­نا بارىنشا سالتاناتتى قۇر­مەت كورسەتىلدى. بۇل ساپار جۋىر­دا ەۋروپانىڭ ساياسي باعدارىن, ۇيىمنىڭ ءارى قارايعى تاعدىرىن انىقتايتىن سايلاۋدىڭ وتۋىمەن جانە ءبىزدىڭ ەلىمىزدەگى پرەزيدەنتتىك سايلاۋمەن تۇسپا-تۇس كەلۋىمەن دە ماڭىزدى بولىپ وتىر.

قازاقستان مەن ەۋروپانىڭ بايلانىسى بەرىك
تاراپتار مۇددەلەستىك تانىتتى

كەلىسسوز بارىسىندا مەملەكەت باسشىسى ەۋروپالىق كەڭەس توراعاسىنىڭ ساپارى قازاقستان مەن ەۋروپالىق وداق اراسىنداعى بايلانىستاردىڭ دامۋىنا تىڭ سەرپىن بەرەتىنىن ايتتى.

– ءسىزدىڭ بۇل ساپارىڭىزدىڭ ءمانى زور. ءبىزدىڭ ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىعى­مىز تەك كەڭەيە بەرەتىنىنە سەنىمدىمىن. ەكى تاراپ تا كوزدەگەن ماقساتقا جەتۋگە مۇددەلى بولعاندىقتان, ءبىزدىڭ قارىم-قاتىناسىمىزدىڭ بولاشاعى جارقىن, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

دونالد تۋسك قازاقستانعا ساپارمەن كەلۋگە شاقىرعانى ءۇشىن مەملەكەت باسشىسىنا ريزاشىلىق ءبىلدىردى.

– قوناقجايلىق تانىتقاندارىڭىز ءۇشىن كوپ راحمەت. ءبىزدىڭ سىزدەرمەن ءتاجى­ريبەمىز بەن ءوزارا قارىم-قاتى­ناس­تارىمىزدىڭ تاريحى ورتاق. گەوگرافيالىق اراقاشىق­تىقتىڭ ۇلكەن بولعانىنا قاراماستان, قازاقستان ءبىز ءۇشىن وڭىرلىك تۇرعىدان عانا ەمەس, سونداي-اق جاھاندىق دەڭگەيدە دە ماڭىزدى ءارى تۇراقتى سەرىكتەس سانالادى, – دەدى ەۋروپالىق كەڭەس باسشىسى.

اڭگىمەلەسۋ بارىسىندا تاراپتار ءارتۇرلى سالاداعى قازاقستان مەن ەۋرو­پالىق وداق ىنتىماقتاستىعىنىڭ پەرسپەكتيۆالارىن تالقىلادى. ارينە, بۇل كەلىسىمدەر الدىمەن ءوزارا سەنىمگە نەگىزدەلگەن دوستىق قارىم-قاتىناستاردى قامتيدى. ورتالىق ازيا وڭىرىندەگى كوش­باسشى رەتىندە قازاقستان تاراپى تاۋەل­سىز­دىك جىلدارىندا ەۋروپانىڭ اۋقىم­دى جوبا­لارىن ابىرويمەن جۇزەگە اسىر­عان بولسا, ەكىنشى تاراپ تا قاشاننان قازاق­ستاننىڭ وتىنىشتەرىن جەردە قال­دىر­عان ەمەس. ايتالىق, ەۋروپاداعى قاۋىپ­­سىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيى­مىنا ەلىمىزدىڭ تا­بىستى جەتەكشىلىك ەتۋى – وسىنىڭ جار­قىن كورىنىستەرىنىڭ ءبىرى. 

كەدەرگىسىز كەلىسسوزدەر

الەمگە بەلگىلى ساياساتكەر د.تۋسكتىڭ ءومىربايانىندا ونىڭ ءۇش ءتىلدى – اعىلشىن, ورىس جانە پولياك تىلدەرىن ەركىن بىلە­تىن­دىگى كورسەتىلگەن. ال قازاقستان پرە­زي­دەنتى­نىڭ كەمى بەس ءتىلدى بىلەتىندىگى انىق. سون­­دىقتان دا تۋمىسىنان ديپلومات ق.تو­­قاەۆتىڭ ءاربىر كەلىسسوزى ۇستەلدىڭ ار­عى بەتىندەگى قوناعىمەن وڭاي ءوربيتىنى راس. مىنە, كەزەكتى تابىستى كە­لىسسوزدەردەن كە­يىن مەملەكەت باسشىسى مەن ەۋروپالىق كە­ڭەس توراعاسى ەكەۋارا ايتىل­عان اڭگىمە­لەردىڭ ءمان-مازمۇنى­نا بايلانىستى بۇ­قارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرى الدىنا شىعىپ مالىمدەمە دە جاسادى.

قاسىم-جومارت توقاەۆ ءما­لىم­دەمەسىن تولىق مەملەكەت­تىك تىلدە جاساپ, سوڭعى تۇجى­رىم­دارىن اعىلشىنشا قورىتتى. 

مەملەكەت باسشىسى اۋەلى قازاق­ستانعا رەسمي ساپارمەن كەلگەنى ءۇشىن ەۋروپالىق كەڭەس توراعاسىنا ريزاشىلىق ءبىل­دى­رىپ, ساپاردىڭ ساياسي قۋعىن-ءسۇر­گىن جانە اشارشىلىق قۇر­بان­دارىن ەسكە الۋ كۇنىمەن تۇسپا-تۇس كەلگەنىنىڭ سيمۆولدىق ءمانى بارىن ايتتى.

– ەۋروپالىق كەڭەستىڭ قا­بىلداعان جاڭا ستراتەگياسى مەن ءسىزدىڭ ساپارىڭىز ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ ساياسي-ەكونوميكا­لىق ورنىقتى جانە قاۋىپسىز دامۋى ءۇشىن ەۋروپالىق تاراپتىڭ مۇددەلى ەكەنىنىڭ دالەلى, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.

قاسىم-جومارت توقاەۆ دو­نالد تۋسكتىڭ ساپارى نۇر-سۇلتان مەن بريۋسسەل ارا­سىنداعى ديالوگقا تىڭ سەرپىن بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى.

– قازاقستان ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ ىشىندە ەۋرو­پا­لىق وداقپەن «ەكىنشى بۋىن» كەلىسىمىنە قول قويعان ءبى­رىنشى ەل بولدى. بۇل ءبىزدىڭ باي­لا­نىس­تارىمىزدىڭ بە­رىك ەك­ەنىن كورسەتەدى. ءبىز ەۋ­روپا ەل­دەرىنىڭ بارىمەن سترا­تەگيالىق, سەرىك­تەستىك قاتىناس­تارىمىز­دى نى­عاي­تۋعا بەلسەندى اتسالىسامىز. قازاق­ستان­نىڭ «ەۋرو­پاعا جول» باعدارلا­ماسى مەن ەۋرو­­پا­لىق وداقتىڭ ورتالىق ازيا­­عا ارنالعان ستراتەگياسى ءارت­ۇرلى سالاداعى تابىس­تى ءىس-قي­مىلد­ارىمىزدىڭ ۇلگ­ىسى بو­لىپ تابىلادى. وسى جەتى­س­تىك­­تەردى ەسكەرە وتىرىپ, ەۋرو­پا­لىق وداق­پەن ىنتىماق­تاس­تىعى­مىز­دىڭ كە­ل­ە­­شەگى جاقسى بولاتىنىنا سەنىم­­دىمىز, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

ءداستۇرلى ديپلوماتياعا ءتان ۇدەرىس بويىنشا دونالد تۋسك تە قازاقستان پرەزيدەنتىنە قو­ناقجايلىقپەن قابىلداعانى جانە نۇر-سۇلتانعا رەسمي ساپارمەن العاش كەلۋگە ءمۇم­كىن­دىك تۋعىزعانى ءۇشىن تاعى دا ري­زاشىلىق ءبىلدىردى.

– ەۋروپالىق وداق ورتالىق ازيامەن سەرىكتەستىكتى تەرەڭ­دەتۋ ءۇشىن ءوز ستراتەگياسىن اي­قىن­­دادى. قازاقستان – وڭىردەگى ەۋ­رو­­پالىق وداقتىڭ نەگىزگى سەرىك­­­تەسى. ەلدەرىڭىز باتىس پەن شى­­عىس­تىڭ, رەسەي مەن وڭتۇستىك ازيا­ن­ىڭ اراسىنداعى كوپىر بولىپ سا­نالادى. ەۋروپالىق وداق – قازاق­­ستاننىڭ نەگىزگى ساۋدا جانە ينۆەس­­تيتسيالىق سەرىكتەسى, – دەدى د.تۋسك. 

مارتەبەلى مەيمان ەڭ باس­تىسى, ەۋروپالىق وداق ەل­دەرى قازاقستانمەن سەرىكتەستىك­تى جانە ىنتىماقتاستىقتى كە­ڭەي­تۋ تۋرالى كەلىسىمدى جۋىردا راتيفيكاتسيالايتىنىن جەتكىزدى. 
بريفينگ بارىسىندا قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن دونالد تۋسك جۋرناليستەرگە كەلىسسوز بارىسىندا جاھاندىق جانە وڭىرلىك ماسەلەلەر جونىندە, سونداي-اق ەنەرگەتيكا, كولىك جانە تسيفرلى كوممۋنيكاتسيا سالالارى بويىنشا ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭدەتۋ تۋرالى كەڭ كولەمدە جەمىستى پىكىر الماسقاندارىن ايتتى.

جالپى, بۇل ساپاردىڭ ما­ڭىز­دىلىعى ەۋروپالىق وداق­تىڭ الەۋەتىمەن دە انىق­تالا­تىنى راس جانە ول الەمدەگى ەڭ ءىرى ەكونوميكاسى بار الەمنىڭ 80 ەل ءۇشىن باستى ساۋدا سەرىكتەسى ەكەنى دە بەل­گىلى. ايتالىق, بىلتىر تاۋار اينالىمى 37 ملرد اقش دول­لارىن, سونىڭ ىشىندە قا­زاق­ستاننان ەكسپورت كولەمى 31 ملرد دوللاردى قۇراسا, يم­پورت 6,7 ملرد دوللارعا جەت­كەن.  بۇل 2017 جىلعى دەڭ­گەيدەن 23 پايىزعا جوعارى جانە ەلىمىزدىڭ سىرتقى ساۋدا­سى­ن­ىڭ جالپى كولەمىنىڭ 40,3 پايىزىنا سايكەس كەلەدى.

قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن ەۋرو­پالىق كەڭەستىڭ توراعاسى دونالد تۋسك, سونداي-اق «الجير» مەموريالدى-مۋزەي كەشەنىنە باردى. مەم­لە­كەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن ەۋروپالىق كەڭەستىڭ توراعاسى دونالد تۋسك قاسى­رەت قاقپاسىنىڭ الدىندا باس ءيىپ, ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇربان­دارىنىڭ رۋحىنا تاعزىم ەتتى. 

قازاقستان پرەزيدەنتى مەن ەۋروپالىق كەڭەس باسشىسى «الجير» مەموريالدى-مۋزەي كەشەنىندەگى ەسكەرتكىش تاقتاعا گۇل شوعىن قويىپ, ساياسي قۇربانداردىڭ ءومىرى جايلى مالىمەتتەر جيناقتالعان مۋزەي كەشەنىن ارالاپ كوردى.

سوڭعى جاڭالىقتار