زەينەت جاسىن ۇزارتۋ – زەينەت ىرىسىن ۇلعايتۋ
بەيسەنبى, 18 ءساۋىر 2013 1:54
جۇيەنى جاڭعىرتۋدىڭ جۇرتشىلىققا جاقسىلىعى مول
بۇل كۇندەردە ەلدى ەلەڭدەتىپ وتىرعان ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – زەينەتاقى جۇيەسىن جاڭعىرتۋدىڭ جايى. ۇكىمەت پارلامەنتكە ۇسىنعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى زەينەتاقىمەن قامسىزداندىرۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى قوعامدا قىزۋ تالقىلاۋعا تۇسۋدە.
بەيسەنبى, 18 ءساۋىر 2013 1:54
جۇيەنى جاڭعىرتۋدىڭ جۇرتشىلىققا جاقسىلىعى مول
بۇل كۇندەردە ەلدى ەلەڭدەتىپ وتىرعان ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – زەينەتاقى جۇيەسىن جاڭعىرتۋدىڭ جايى. ۇكىمەت پارلامەنتكە ۇسىنعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى زەينەتاقىمەن قامسىزداندىرۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى قوعامدا قىزۋ تالقىلاۋعا تۇسۋدە.
كەشە اتالعان جوبا پارلامەنت ماجىلىسىندە قارالدى. وسى وقيعانىڭ قارساڭىندا ءبىز جۇرتشىلىق پىكىرىن جيناقتاۋ ماقساتىمەن وڭىرلەردەگى تىلشىلەرىمىزگە تىعىز تاپسىرما بەرگەن بولاتىنبىز. تومەندە سول پىكىرلەر توپتاماسى جاريالانىپ وتىر.
جاڭا زاڭ – زامان تالابى
ءماجىلىستىڭ كەشەگى وتكەن جالپى وتىرىسىندا ون ماسەلە قارالدى. دەپۋتاتتار كۇن تارتىبىندە جەتىم بالالاردىڭ تۇرعىن ۇيگە قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋ جانە كەدەن وداعىندا تاريفتىك ەمەس رەتتەۋ شارالارىن قولدانۋ ماسەلەلەرىن تالقىعا سالدى. سونداي-اق, زەينەتاقىمەن قامسىزداندىرۋ ماسەلەسىنە قاتىستى زاڭ جوباسى قارالدى.
ءبىرىنشى كەزەكتە كۇن تارتىبىندە قارالعان ماڭىزدى ماسەلەگە توقتالايىق. ول – «قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا زەينەتاقىمەن قامسىزداندىرۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى. بۇل ەلىمىزدەگى زەينەتاقى جۇيەسىن جاڭعىرتۋدى ماقسات ەتكەن زاڭ جوباسى بولىپ تابىلادى. جوبا بويىنشا بايانداما جاساعان ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى سەرىك ابدەنوۆ ول ءۇشىن:
1. بىرىڭعاي زەينەتاقى قورىن قۇرۋ;
2. ەرلەر مەن ايەلدەردىڭ زەينەتاقى الۋ جاسىن تەڭەستىرۋ;
3. مىندەتتى كاسىپتىك زەينەتاقى جارنالارىن ەنگىزۋ – سياقتى وزگەرىستەر ەنگىزۋ ۇسىنىلاتىنىن اتاپ ءوتتى. بۇلار حالىقتىڭ زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ ساقتالۋىنا جانە وسۋىنە جاعداي تۋعىزاتىن وزگەرتۋلەر بولماق. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, 2012 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ورتاشا زەينەتاقى 41 مىڭ تەڭگەنى قۇرادى. سونىڭ مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن الىناتىن مىندەتتى ەڭبەك زەينەتاقىسى 32 پايىزدى (30 045 تەڭگەنى), ال جيناقتاۋشى قوردان تولەنگەنى 3,1 پايىزدى (2539 تەڭگەنى) عانا قۇرادى. وسى جاعداي ساقتالا بەرەتىن بولسا, 2050 جىلعا تامان زەينەتاقى كولەمى 4 ەسە تومەندەيتىن بولادى. ويتكەنى, ەڭبەك وتىلىنە سايكەس بەرىلەتىن ىنتىماقتى زەينەتاقى ازايادى (سەبەبى, 1998 جىلدىڭ باسىنا دەيىنگى ەرلەر ءۇشىن قاجەتتى – 25, ايەلدەر ءۇشىن قاجەتتى 20 جىل ەڭبەك ءوتىلى كەيىنگى جاستاعىلاردا جىل ساناپ تومەندەي تۇسەدى), ال جيناقتاۋشى قورداعى قاراجات مۇلدە ازدىق ەتەدى. ەگەر 2006 جىلعا دەيىن 1998 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنا دەيىنگى تولىق ەڭبەك ءوتىلى جوق ادامدار سانى بارلىق زەينەتكەرلەردىڭ 4 پايىزىن عانا قۇراسا, 2012 جىلى بۇل ۇلەس 17 پايىزعا جەتكەن. سونىمەن بىرگە, بۇل ۇلەس جىل ساناپ وسە تۇسەتىن ۇردىسكە يە. سوندىقتان, دەدى مينيستر, الدىمەن زاڭ جوباسىندا ءبىرتۇتاس زەينەتاقى جيناقتاۋ قورىن (بزجق) قۇرۋدى ۇسىنىپ وتىرمىز. ونىڭ قۇرىلتايشىسى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى, ال اكتيۆىن باسقاراتىن ۇلتتىق بانك بولماقشى. ودان ءارى س.ابدەنوۆ بزجق-نىڭ ارتىقشىلىقتارىن, جۇمىسىنىڭ مولدىرلىگىن, ينۆەستيتسيالىق تابىسىنىڭ قوماقتى بولماعىن ايتىپ بەردى.
زەينەتاقى جۇيەسىن جاڭعىرتۋ باعىتىنداعى كىناراتتى ماسەلە – ايەلدەردىڭ زەينەت جاسىن ەرلەرگە تەڭەستىرۋ, ياعني 63 جاسقا جەتكىزۋ بولاتىن. بۇل امال ايەلدەرگە زەينەتاقى قورىنداعى جيناق قاراجاتىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. جيناقتاۋعا قوسىمشا 5 جىل قاتىسۋ – ايەلدەردىڭ قاراجاتىن 15 پايىزعا ارتتىراتىنىن ەسەپتەپ شىعاردىق, دەدى مينيستر. بىراق زەينەتاقى الۋ جاسى بىردەن ارتتىرىلماي, 2014 جىلدان باستالىپ, ءاربىر جىل سايىن 6 ايدان قوسىلىپ وتىرادى. ماسەلەن, 1956 جىلى تۋعان ايەل زەينەتاقىعا 58,5 جاسىندا, 1957 جىلى تۋعان ايەل 59 جاسىندا, ت.س.س. زەينەتكە شىعاتىن بولادى. بىراق, ايەلدەردىڭ جينالعان قاراجاتى جەتكىلىكتى جاعدايدا 50 جاسىندا زەينەتكە شىعۋ قۇقى ساقتالادى. سونداي-اق, 1998 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنا دەيىنگى ەڭبەك ءوتىلى 20 جىل بولىپ, 5 جانە ودان كوپ بالا وسىرگەن ايەلدەردىڭ 53 جاستان, رادياتسيالىق تاۋەكەلى جوعارى ايماقتاردا تۇرعان ايەلدەردىڭ جۇمىس ءوتىلى 20 جىل بولسا, جاستارى 45-كە تولسا زەينەتكە ەرتە شىعۋ قۇقى وزگەرتىلمەيدى.
جاڭا زاڭ جوباسىندا ءۇشىنشى وزگەرىس زياندى جانە اۋىر جاعدايدا جۇمىس ىستەيتىندەرگە قاتىستى بولىپ وتىر. ۇكىمەت انىقتايتىن مۇنداي تىزىمگە ەنگىزىلگەن ءوندىرىستەگىلەر ەڭبەكاقى قورىنىڭ 15 پايىزى كولەمىندە زەينەتاقى قورىنا قوسىمشا جارنا تولەيدى. اتاۋى «مىندەتتى كاسىبي زەينەتاقى جارناسى» دەپ قويىلعان بۇل تولەمنىڭ 5 پايىزىن جۇمىس بەرۋشى, 10 پايىزىن جۇمىسكەردىڭ ءوزى تولەيدى. بۇل وزگەرىس اۋىر جاعدايدا ەڭبەك ەتەتىندەر تاۋەكەلىنىڭ ەسەسىن تولتىرماق. سونىمەن بىرگە, جۇمىس بەرۋشى ءۇشىن ول قوسىمشا سالماق بولمايدى, ويتكەنى, بۇل سوما سالىق الىناتىن ءتۇسىم كولەمىنەن شەگەرىلەدى.
زاڭ جوباسىنىڭ تۇپكى ماقساتى – ازاماتتارىمىزدى باياعى كۇنگىدەي وكىمەتكە يەك ارتىپ, زەينەتاقىنى سول تولەر, ولتىرمەس دەپ ويلايتىن ماسىل پيعىلدان ارىلتىپ, ءوز ومىرىڭە قاجەتتى قاراجاتتى ءوزىڭ جيناقتا, ال وكىمەت جيناقتالعان سوماڭنىڭ قۇرىپ كەتپەۋىنە كەپىلدىك بەرەدى دەگەندى كوزدەيدى. دەپۋتاتتاردىڭ تولىپ جاتقان سۇراقتارىنان دا سول سارىن سەزىلدى. العاشقى سۇراقتى بەرگەن ج.دۇيسەباەۆ زاڭ جوباسىنداعى ايەلدەردىڭ زەينەتاقى جيناقتاۋ قورىنداعى قاراجاتى جەتكىلىكتى بولسا, 50 جاستان زەينەتكە شىعا الادى دەگەن تارتىبىنە ريزا ەمەستىگىن سەزدىرىپ, ونداي قاراجاتتى تەك قالالىقتار عانا جيناقتاۋى مۇمكىن, ال اۋىل ايەلدەرىنىڭ قورداعى سوماسى بۇعان جەتپەيدى. سوندا الەۋمەتتىك ادىلەتسىزدىك بولماي ما دەگەن سۇراق قويدى. وعان ناقتى جاۋاپ بەرىلگەن جوق. مينيستر تەك اۋىل ايەلدەرىنىڭ مۇنداي كەمىستىكتى ءۇي شارۋاشىلىعىنداعى تابىستارىمەن تولتىراتىنىن اتاپ ءوتتى.
بۇدان كەيىن دەپۋتاتتار گ.سەيىتماعامبەتوۆا, ۆ.كوسارەۆ, ا.پەرۋاشەۆ, ج.اليەۆ جانە ت.ب. سۇراقتار بەرىپ, زاڭ جوباسى بويىنشا وزدەرىن قىزىقتىرعان ماسەلەلەرگە جاۋاپتار الدى. سونىمەن بىرگە, زاڭ جوباسىن تالقىلاۋعا كوپتەگەن دەپۋتاتتار قاتىستى. سونىڭ ىشىندە دەپۋتات ا.ساماقوۆا زاڭ جوباسىنىڭ حالقىمىز ءۇشىن وتە ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتىپ, ونى ءوزى قولدايتىنىن جەتكىزدى. بولاشاق ۇرپاق ءۇشىن وسىنداي زاڭ كەرەك بولىپ وتىر. الايدا, زاڭدا زەينەتاقى ماسەلەلەرى جان-جاقتى قامتىلۋى كەرەك. سوندا ول ءبىزدىڭ ۇرپاقتارىمىزعا لايىقتى قىزمەت ەتەتىن بولادى. سونىمەن بىرگە, ول زەينەتاقى قورلارىن بىرىكتىرۋدى ءبىرشاما سىناپ ءوتتى. ايماقتارعا بارعان ساپارىندا وزدەرىنە حالىقتىڭ وسى ماسەلەگە بايلانىستى وتكىر سۇراقتار قويعانىن دا جەتكىزدى.
دەپۋتات ز.باليەۆا ايەلدەردىڭ زەينەتاقى جاسىن ءوسىرۋ وڭاي شارۋا ەمەس ەكەنىن ايتا كەلىپ, بىراق ول بولاشاق ۇرپاقتىڭ مۇددەسى ءۇشىن قاجەت ءىس, دەدى. سوندىقتان دا مەن بۇل ءىستى قولدايمىن. بىراق ۇكىمەتتىڭ حالىقتى الەۋمەتتىك جاعىنان قولداۋ باعدارلامالارىن ورىنداۋداعى جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ كەرەك, دەدى ول. ءسوز كەزەگىن العان قازاقستان حالىقتىق كوممۋنيستىك پارتياسىنىڭ كوشباسشىسى ۆ.كوسارەۆ زاڭ جوباسى بويىنشا بىرقاتار وتكىر سىندار ايتتى. سونىڭ ىشىندە ۇكىمەت پەن جەرگىلىكتى اتقارۋ ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ ونى حالىققا تۇسىندىرمەگەنىن سىنادى. ۇكىمەتكە دە, جەرگىلىكتى بيلىك ورگاندارىنا دا ەڭبەكشىلەردىڭ مۇددەسى ءۇشىن ەنگىزىلىپ جاتقان وزگەرىستەردى حالىققا جەتكىزۋ كەرەك ەدى. بۇل جۇمىستار ىستەلمەدى. سوندىقتان دا مەن زاڭ جوباسىنا قارسىمىن, دەدى ول. دەپۋتات ا.پەرۋاشەۆ جۇمىس ورىندارىنىڭ ساقتالۋى ءۇشىن ۇكىمەت كوپتەگەن وندىرىستەردى قولداۋى قاجەتتىگىن ايتتى. ال مىنا زاڭ جوباسى ۇكىمەتتىڭ حالىقتى الەۋمەتتىڭ قولداۋ ماسەلەسىندەگى جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرار دەگەن ۇمىتتەمىن, دەدى.
دەپۋتات ش.مىرزاحمەتوۆ زاڭ جوباسى بۇگىنگى جانە بولاشاق زەينەتكەرلەرىمىزدىڭ لايىقتى ءومىر ءسۇرۋىن كوزدەيدى, دەي كەلىپ, بزجق جۇمىسىنىڭ قاتاڭ باقىلاۋدا جانە بارىنشا اشىق, ءمولدىر قىزمەت ەتۋىن قالايتىنىن جەتكىزدى. سونداي-اق ايەلدەردىڭ زەينەتكە شىعۋ جاسىن ۇلعايتۋ جونىندەگى ۇكىمەت دالەلىن دۇرىس دەپ سانايتىنىن ايتتى. زەينەتاقى جاسىن ءوسىرۋدى جالعىز ءبىزدىڭ مەملەكەت ىسكە اسىرىپ جاتقان جوق, ونىڭ قاجەتتىلىگىن باسقالار دا كورىپ وتىر. ال, كەرىسىنشە, جاستارىن ۇلعايتۋدى كەزىندە قولعا الماي, كەيىن وسى جۇمىستى جۇرگىزبەگەندەرىنە وكىنەتىن ەلدەر دە بار, دەدى ول. دەپۋتاتتار ۆ.روگالەۆ, س.رومانوۆسكايا, و.اسانعازى, ر.حالمۇرادوۆ تا زاڭ جوباسىن ازدى-كوپ ەسكەرتپەلەرىمەن قولدايتىندارىن ايتتى. ءسويتىپ, زاڭ جوباسى ءبىرىنشى وقىلىمدا قاتىسقان 105 دەپۋتاتتىڭ 95-ءىنىڭ قولداۋى, 2-ءۋىنىڭ قارسى جانە 8-ءىنىڭ قالىس قالۋىمەن تۇتاستاي ماقۇلداندى.
«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە جەتىم بالالار مەن اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالاردىڭ تۇرعىن ۇيگە قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن دەپۋتاتتارعا ءبىلىم جانە عىلىم ۆيتسە-ءمينيسترى مۇرات ابەنوۆ بايانداپ بەردى. ونىڭ ايتۋىنشا, مونيتورينگ جۇرگىزۋدىڭ ناتيجەسىندە زاڭنامادا جەتىم بالالاردىڭ تۇرعىن ۇيگە دەگەن قۇقىقتارىنىڭ بۇزىلۋىنا جول بەرىلىپ كەلگەندىگى انىقتالعان. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا جەتىم جانە اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالاردى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ مىندەتتەلگەنىمەن, وسى ساناتقا جاتاتىن 34 مىڭ بالانىڭ 27 مىڭىنان استامى (80 پايىزدايى) باسپاناعا مۇقتاج كۇيىندە قالىپ كەلگەن. وسى ورايدا سوڭعى جەتى جىلدا بالالار ۇيلەرىنىڭ 14 مىڭ بىتىرۋشىسىنەن تەك 849-ى عانا (6 پايىزى) باسپانامەن قامتاماسىز ەتىلىپتى. ۆيتسە-مينيستر نەگىزگى سەبەپتەر جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ ءتيىستى دەڭگەيدە جۇمىس ىستەمەۋىمەن جانە دە جاۋاپكەرشىلىكتىڭ زاڭنامالىق نورمالاردا قاراستىرىلماعاندىعىمەن بايلانىستى ەكەندىگىن ەرەكشە اتاپ كەتتى. سوندىقتان دا زاڭ جوباسىندا جاۋاپتى تۇلعالاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن كۇشەيتۋ كوزدەلىپ وتىر.
ستاتيستيكا اگەنتتىگىنىڭ دەرەكتەرى كورسەتكەندەي, 2006 جىلدان بەرى 384 مىڭنان استام پاتەر پايدالانۋعا بەرىلسە, سونىڭ تەك 49-ى عانا (0,2 پايىز) جەتىم بالالار ەنشىسىنە ءتيىپتى. جەتىم بالالار حالىقتىڭ الەۋمەتتىك قورعالاتىن توبىنا كىرەتىن جالپى تىزىمدە تۇرعاندىقتان, پاتەر الۋعا ەشقانداي باسىم قۇقىقتارى بولماعانى دا انىقتالعان. بۇل رەتتە تۇرعىن ءۇي الۋ ءۇشىن وسى ساناتتاعى بالالارعا باسىم قۇقىق بەرۋ, سونداي-اق مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي قورىنان باسپاناعا مۇقتاج جەتىم بالالاردى جەكە ەسەپكە الۋ زاڭ جوباسىندا كورىنىس تاپقاندىعىن ايتا كەتكەن ءجون. قولجەتىمدى تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسىنا سايكەس 2017-2020 جىلداردا قۇنى 2 تريلليونعا جۋىق تەڭگەنى قۇرايتىن 69 ميلليون 50 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي سالۋ جوسپارلانسا, تۇرعىن ۇيگە مۇقتاج بالالار ۇيلەرىن بىتىرۋشىلەردىڭ بولجالدى سانى 21 408 ادامدى قۇرايدى, ولاردى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن 856 مىڭ 320 شارشى مەتر ءۇي قاجەت كورىنەدى. بۇل – جالپى جوسپارلانعان قۇرىلىستىڭ 1,2 پايىزى.
وسىلايشا مينيسترلىك ءبىر بولمەلى 40 شارشى مەترلىك پاتەر بەرۋ ارقىلى جەتىم بالالاردى 2020 جىلعا قاراي تولىق قامتاماسىز ەتۋگە بولارىن ايتادى. سونداي-اق ۆيتسە-مينيستر جەتىم بالالارعا تيەسىلى باسپانالارىن الىپ قويۋ فاكتىلەرى ورىن الىپ جاتقاندىعىن العا تارتا وتىرىپ, زاڭ جوباسىندا 14 جاسقا تولماعان جەتىم بالالاردان تۇرعىن ءۇيدى الىپ قويۋعا جول بەرىلمەيتىن نورما ەنگىزىلگەندىگىمەن دە ءبولىستى. بۇل بالالارعا بەكىتىلگەن تۇرعىن ءۇيدىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتىپ, جەتىم بالالار قۇقىقتارىنىڭ بۇزىلۋىن بولدىرمايدى. سونىمەن قاتار, قامقورشىلار جاۋاپكەرشىلىكتەرىن ارتتىرۋ دا نازاردان تىس قالمايدى. زاڭ جوباسى ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلداندى.
سونىمەن بىرگە, كەشەگى وتىرىستا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە كەدەن وداعىندا تاريفتىك ەمەس رەتتەۋ شارالارىن قولدانۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى دا دەپۋتاتتار تاراپىنان قولداۋ تاۋىپ, ماقۇلداندى. زاڭ جوباسى كەدەن وداعىنا قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ ۇلتتىق زاڭناماسىن بىرىزدەندىرۋگە جول سالادى. سونىمەن قاتار, كەلىسىمدەرگە قاتىسۋشى بولىپ تابىلمايتىن مەملەكەتتەرگە قاتىستى بىرىڭعاي تاريفتىك ەمەس رەتتەۋ شارالارىن قولدانۋعا ىقپال ەتەدى جانە تۋىنداۋى مۇمكىن قولدانىستاعى زاڭناماداعى قۇقىقتىق ولقىلىقتار مەن كولليزيالاردى جويۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
پالاتا سالالىق كوميتەتتەرگە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي قورىنان تۇرعىن ءۇي بەرۋدى ۇيىمداستىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى», «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن ۇلىبريتانيا جانە سولتۇستىك يرلانديا قۇراما كورولدىگىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى ۇلىبريتانيا جانە سولتۇستىك يرلانديا قۇراما كورولدىگىنىڭ اۋعانستان يسلام رەسپۋبليكاسىن تۇراقتاندىرۋ مەن قالپىنا كەلتىرۋ جونىندەگى حالىقارالىق ءىس-قيمىلدارعا قاتىسۋىنا بايلانىستى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعى ارقىلى اسكەري م ۇلىك پەن پەرسونالدىڭ ءترانزيتىن قامتاماسىز ەتۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى», «قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن حالىقارالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكi اراسىنداعى №7681-KZ قارىز تۋرالى كەلiسiمگە («وڭتۇستىك-باتىس» اۆتوموبيل جولدارىن دامىتۋ جوباسى: باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي حالىقارالىق ترانزيت ءدالىزى (واوەى 1b جانە 6b)) تۇزەتۋلەرگە قاتىستى قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن حالىقارالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكi اراسىنداعى كەلىسىم حاتتى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى», «قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن حالىقارالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكi اراسىنداعى قارىز تۋرالى كەلiسiمدى («شىعىس-باتىس» اۆتوموبيل جولدارىن دامىتۋ جوباسى (الماتى-قورعاس ۋچاسكەسى): باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي حالىقارالىق ترانزيت ءدالىزى (واوەى 1b)) راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى», «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋدى دامىتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە مەملەكەتتىك باسقارۋ ورگاندارى اراسىنداعى وكىلەتتىكتەردىڭ اراجىگىن اجىراتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوبالارىنا قورىتىندى ازىرلەۋ مەرزىمدەرىن ناقتىلاپ بەردى.
جاقسىباي سامرات,
اسقار تۇراپباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان».
