وزىنە دەيىنگىلەردىڭ اتىن ناقتى اتاماسا دا ول جاريالاعان تۆيتتەرىندە: «ءبىز كوپ جىلدار بويى قىتايمەن اقىلسىز ساۋدا جۇرگىزىپ, جىلىنا 500 ملرد دوللار جوعالتىپ كەلدىك» دەپ ايىپتادى. بۇل بۇرىنعى ارىپتەستەرىن سىناپ, ال ءوزىن اقىلدى كورسەتۋدىڭ ءتاسىلى سياقتى. ترامپتىڭ تۇسىنىگىنە قاراعاندا وزىنە دەيىنگى پرەزيدەنتتەر ساۋدانىڭ تەگىن تۇسىنبەي, تەك ۇتىلۋمەن كەلگەن.
وتكەن اپتانىڭ سوڭىندا ۆاشينگتوندا اقش پەن قىتايدىڭ وكىلدەرى ساۋدا تارتىسى بويىنشا كەزەكتى كەلىسسوزدەر راۋندىن وتكىزىپ, كەلىسىمگە كەلە المادى. اقش پرەزيدەنتىنىڭ ەكونوميكالىق ماسەلەلەر جونىندەگى كەڭەسشىسى لاري كودلاۋ ءوزىنىڭ Fox News-كە بەرگەن سۇحباتىندا «ساۋدا تارتىسىنان ەكى جاق تا زارداپ شەگەدى» دەدى. بۇل, اسىرەسە قىتايدان سويا بۇرشاعىن, جۇگەرى مەن بيداي ساتىپ الاتىن فەرمەرلەردىڭ قالتاسىنا تۇسەتىن شىعىن ەكەنى بەلگىلى. ال ترامپ بولسا فەرمەرلەرگە سۋبسيديا بەرگىزەتىنىن, بۇل ءۇشىن كونگرەستەن تاعى دا 15 ملرد دوللار سۇرايتىنىن ءوزىنىڭ تۆيتىندە جاريالاپ ۇلگەردى. بۇرىن 12 ملرد سۋبسيديا بەرىلگەن بولاتىن.
ءسويتىپ, وتكەن جۇما كۇنى ۆاشينگتون قىتايدان ەنگىزىلەتىن 200 ملرد دوللاردىڭ تاۋارلارىنا سالىناتىن باج سالىعىن 10 پايىزدان 25 پايىزعا دەيىن ارتتىراتىنىن جاريالادى. سونىمەن بىرگە تاعى دا 300 ملرد دوللاردىڭ تاۋارىنا سالىناتىن سالىقتى دا ارتتىرۋعا وكىم بەرىلەتىنىن مالىمدەدى. بۇعان دەيىن قىتاي تارابى دا 110 ملرد اقش يمپورتىنا باج سالىعىن كوتەرگەن بولاتىن. ال اقش-تىڭ جاڭا تاريفتەرىنەن كەيىن قىتاي 13 مامىردا 60 ملرد كولەمىندەگى امەريكالىق تاۋارلارعا ماۋسىم ايىنان باستاپ باج سالىعىن كوتەرەتىنىن جاريالادى. قىتايدىڭ قارجى مينيسترلىگى بۇل 5140 ءتۇرلى امەريكالىق تاۋاردى قامتيتىنىن اشىپ ايتتى. سالىق بۇلارعا 5-تەن 25 پايىزعا دەيىن ارتتىرىلماقشى. مينيسترلىك: «قىتاي ەشقاشان دا قىسىمعا كونبەيدى. ءبىز ءوزىمىزدىڭ زاڭدى قۇقىمىز بەن مۇددەمىزدى قورعاۋعا ءازىرمىز» دەپ جاريالادى.
ساۋدا سوعىسىنىڭ سالدارى الدىمەن امەريكانىڭ قارجى رىنوگىن شارپىپ ءوتتى. سول كۇنى Dow Jones ونەركاسىپ يندەكسى نيۋ-يوركتەگى ساۋداسىن اشقاندا 1,7 پايىزعا قۇلادى...
ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنە قاراعاندا, د.ترامپتىڭ نەگىزگى ماقساتى – قىتايدىڭ دامۋىن تەجەۋگە قول جەتكىزۋ. باسقا امالى جوق بولعان سوڭ ول باج سالىعىن ارتتىرىپ, قىتاي تاۋارلارىنىڭ اقش رىنوگىنداعى باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن تومەندەتۋدى كوزدەپ وتىرعان كورىنەدى. سونىمەن ءبىرگە كەيبىر ساراپشىلار ترامپ قىتاي ءوندىرۋشىلەرىنىڭ جوعارى تەحنولوگيالى ءونىمدەر ساتۋىنا «سوققى بەرۋدى» كوزدەيتىنىن ايتادى. وسىنداي تاۋارلار ساتۋدى ماقسات ەتكەن «Made in China 2025» باعدارلاماسىنا جاتاتىن 818 ءتۇرلى تاۋارلار كاتەگورياسىنا تاريفتەردىڭ ءوسىرىلۋىن سونىمەن بايلانىستىرادى.
د.ترامپ ساۋدا سوعىسىن جاريالاۋدى العاش رەت وتكەن جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا قولعا العان. وندا قىتايدان ەنگىزىلەتىن 1300 ءتۇرلى تاۋارعا باج سالىعى 25 پايىزعا كوتەرىلىپ, 50 ملرد دوللار تۇسىرەمىز دەپ جاريالانعان. وعان قىتاي تارابى قايىسقان جوق, ءدال سول كولەمدە ءبىز دە ءتاريفتى كوتەرەمىز دەپ جاۋاپ بەرگەن ەدى. بىراق ول جولى قحر مەملەكەتتىك كەڭەسىنىڭ ۆيتسە-پرەمەرى ليۋ حە مەن اقش-تىڭ قارجى ءمينيسترى ستيۆەن منۋچين ەكىجاقتى كەلىسسوزدەر جۇرگىزىپ, ساۋدا تالاستارىن شەشۋدىڭ تەتىكتەرىن تابۋعا كەلىسكەن. ءتىپتى قىتاي جاعى اقش يمپورتى مەن ەكسپورتى اراسىنداعى ديسبالانستى دا تومەندەتىپ, اقش تاۋارلارىن مولىراق ساتىپ الۋعا كونگەن.
ساۋدا سوعىسى ماۋسىم ايىندا قايتادان جالعاسىپ, جاڭا قارقىنمەن ورىستەدى. ترامپ بۇرىنعى تالابىن ىسكە اسىرىپ, قىتايدىڭ اقش-قا ەنگىزگەن يمپورتىنا سالىناتىن باج سالىعىن 25 پايىزعا دەيىن كوتەرىپ, بيۋدجەتكە شامامەن 50 ملرد دوللار ءتۇسىرۋدى كوزدەدى. بۇل ءىسىن ول قىتايدىڭ زياتكەرلىك مەنشىكتەر مەن تەحنولوگيالاردى ۇرلاپ قولدانعانىنا قارسى شارا دەپ ءتۇسىندىردى. مۇنداعى سالىق ءوسىمى قىتايدىڭ اەروعارىش, اقپاراتتىق جانە كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيا, روبوت جاساۋ تەحنيكاسى, ونەركاسىپتىك جاراقتار جانە اۆتوموبيل جاساۋ ونەركاسىبى سالالارىنىڭ ءبىر مىڭنان ارتىق ونىمدەرىن قامتىعان. بۇل تاريفتەر وتكەن جىلدىڭ 6 شىلدەسىنەن ەنگىزىلدى. ءبىر قىزىعى, الدىن-الا جاسالعان تىزىمدەگى جازىق تەلەديدارلار, مەديتسينالىق دەم الۋ اپپاراتتارى, كونديتسيونەرلەردىڭ بولشەكتەرى, ۇيالى تەلەفوندار سياقتى تاۋارلارعا تاريف بۇرىنعى كۇيىندە قالدىرىلدى.
«ەرۋلىگە قارۋلى» دەگەندەي ءوز تاراپىنان قىتاي دا امەريكانىڭ ءوز ەلىندە ساتىلاتىن 659 تاۋارىنا باج سالىعىن 25 پايىزعا كوتەردى. مۇنىڭ دا بيۋدجەتكە تۇسىرگەن جالپى سوماسى 50 ملرد دوللارعا تەڭ. قىتاي تاراپىنىڭ باعاسىن وسىرگەن تاۋارلارى نەگىزىنەن اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرى, ازىق-ت ۇلىك, تەڭىز ازىقتارى, كولىك قۇرالدارى جانە ت.ب.
سايىپ كەلگەندە مۇنداعى ۇتقان ەكى ەلدىڭ بيۋدجەتى دە, ۇتىلعان تاۋار وندىرۋشىلەر مەن تۇتىنۋشى حالىق بولىپ وتىر. ويتكەنى تاريف وسكەن سوڭ باعا دا وسەتىنى بەلگىلى. الايدا اقش حالقى بۇل شارالارعا قارسى ورە تۇرەگەلە قارسىلىق بىلدىرگەن جوق. قىتاي جاعى, ارينە, ءوز حالقىنا ءبىز جاۋاپ شارا قولدانۋعا ءماجبۇرمىز دەپ تۇسىندىرۋگە تىرىسۋدا.
حالىق نارازىلىعى بولماعان سوڭ د.ترامپ باج سالىعىن ودان ءارى كوتەرۋگە كىرىستى. وتكەن جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا ول باج سالىعىن تاعى دا 10 پايىزعا دەيىن ارتتىرىپ, قىتايدان كەلەتىن تاۋارلاردان تۇسەتىن سالىقتى 200 ملرد دوللارعا دەيىن ارتتىردى. ءتىپتى قىتاي جاعى جاۋاپتى شارا قولداناتىن بولسا سالىقتى قوسىمشا 267 ملرد دوللارعا دەيىن وسىرەتىنىن جاريالادى.
ءوز كەزەگىندە قىتاي جاعى 24 قىركۇيەكتە اقش-تان كەلەتىن 60 ملرد دوللار كولەمىندەگى يمپورتتىق تاۋارلارعا باج سالىعىن 5-تەن 10 پايىزعا دەيىن كوتەرگەن. قحر-دىڭ مەملەكەتتىك كەڭەسى مۇنى ءماجبۇرلى شارا دەۋمەن قاتار, ساۋدا داعدارىسى كەلىسسوزدەر ارقىلى شەشىلەتىنىنە ءۇمىت ارتاتىنىن ءمالىمدەگەن بولاتىن.
اقش-تىڭ بەلدى باسىلىمدارىنىڭ ءبىرى «New York Times» گازەتى د.ترامپ باستاعان ساۋدا سوعىسى بۇكىل الەمدىك ەكونوميكاعا قاۋىپ توندىرەتىنىن جازدى. «الەمدىك ساۋدا تارتىپتەرى بۇزىلۋىنان قىسىمشىلىق كورىنىستەرى ورىن الىپ, بۇلار ەكونوميكالىق دامۋدى تەجەيدى. دۇنيەجۇزىنىڭ پورتتارى مەن اۋەجاي تەرمينالدارىندا ورىنسىز قاربالاستار تۋىپ, تاۋاردىڭ جەتكىزىلۋ جىلدامدىعى تومەندەيدى», دەپ جازدى باسىلىم.
Bloomberg اگەنتتىگىنىڭ حابارلاۋىنا قاراعاندا, قازىردىڭ وزىندە اقش-تىڭ قىتاي نارىعىنا تامىرىن جايعان Boeing, Apple, Tesla, Ford, GM سياقتى ءىرى كورپوراتسيالارى ساۋدا سوعىسىنىڭ سالدارىنان زارداپ شەگىپ جاتقان كورىنەدى. سونداي-اق قاراپايىم تۇتىنۋشىلار دا باعانىڭ وسۋىنەن قيىنشىلىقتارعا تاپ بولۋدا. بۇل بىزگە دە قاتىستى. امەريكالىق قىمباتتاعان تاۋارلاردىڭ ارالاسۋىمەن دايىندالعان تاۋارلارى مەن ءونىمدەرىن قىتاي جاعى بىزگە دە قىمباتىراق باعاعا ساتاتىنى انىق. ال بۇل ەلمەن ساۋدامىز تىعىز بايلانىسقان سوڭ ءبىز دە ارتىق اقشا تولەۋگە ءماجبۇر بولامىز. امەريكامەن ساۋدادا ولاردىڭ قىتاي شيكىزاتى مەن ونىمدەرىن قولدانىپ جاساعان زاتتارى بىزگە كەلگەندە تاريفتەردىڭ كوتەرىلۋىنە سايكەس قىمباتتايدى. جالعىز ءبىز ەمەس, وسى ەكى الىپپەن ساۋدا جاسايتىن بارلىق الەمنىڭ حالقى زارداپ شەگەدى. ءسويتىپ الەمدىك قاتىناستاردى كوزگە ىلمەگەن ساياساتتىڭ الىستى بولجاي المايتىنىنىڭ زاردابى بارلىق الەمگە ءتيىپ وتىر.
