قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» اتتى ماقالاسى اياسىندا وتكەن فەستيۆال تۋعان جەرگە, ەلگە دەگەن اركىمنىڭ جۇرەك تۇكپىرىندەگى ماحابباتتى قىردىڭ قىزىل قىزعالداعىنداي الاۋلاتتى. «قازاق توپىراعىنداعى وسىناۋ قاراپايىم, سونداي-اق ەرەكشە گۇلدەر ءوز ادەمىلىگىمەن كوپتەگەن حالىقتىڭ جۇرەگىن جاۋلاپ, بىرتىندەپ بۇكىل الەمگە تارادى» دەپ جازدى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» اتتى ماقالاسىندا. قازاقستاندا وسى اسەم گۇلدىڭ 35 ءتۇرى كەزدەسسە, سونىڭ ءبىرى, گوللاندياداعى سۇلۋلىعىنا الەم سۇقتانا قارايتىن قىزعالداقتاردىڭ ارعى تەگى بولىپ سانالاتىن, ەلىمىزدىڭ «قىزىل كىتابىنا» كىرگەن شرەنك قىزعالداعى كوكتەمدە توبىل-تورعاي دالاسىنا كىلەم توسەگەندەي, قىرلاردى جاۋىپ قالادى. مامىر ايى – ۇلى دالا ءۇشىن قىزعالداق ايى.
– وسى امانگەلدى كەنتىنەن 8-9 شاقىرىم جەردە س ۇلىكتى دەگەن جەر بار. سول جەرلەردە قىزعالداق قالىڭ شىعادى, كورپە بولىپ جاتىر. كوزدىڭ جاۋىن الاتىن نازىك گۇلدى جۇلۋعا قيمايسىڭ. دالاما وسىنداي ادەمىلىكتى, بايلىقتى بەرگەن اللاعا ءشۇكىرلىك ايتامىن! – دەيدى امانگەلدى اۋدانىنىڭ تۇرعىنى ساپار تولەباەۆ اقساقال.
س ۇلىكتىدەن كەم ەمەس ورىننىڭ ءبىرى ستەپنياك اۋىلىنىڭ سىرتى ەكەن. قىزعالداق فەستيۆالىنە اسىققان قوناقتار مەن تۋريستەر الدىمەن وسى دالادا جىلقى ءوسىرىپ, قىمىز ساۋىپ وتىرعان سارسەنبەك دوسماعامبەتوۆتىڭ جايلاۋىنا بۇرىلدى.
– اتتەڭ-اي, ءۇش كۇن بۇرىن قار جاۋىپ, كىلەمدەي تۇرلەنىپ جاتقان قىزعالداقتارىمىزدى سۋىق ۇرىپ كەتتى! ەندى كۇن قىزا قايتا كوتەرىلەدى عوي, – دەيدى س.دوسماعامبەتوۆ. دەگەنمەن, ءالجۋاز بولسا دا قىزعالداقتار ءار جەردە ءبىر قياق ءشوپتىڭ اراسىنان كوزگە وتتاي باسىلادى. جۋساننىڭ قىشقىلتىم ءيىسى مۇرىندى قىتىقتايدى. ونىڭ وتباسى مامىردىڭ باسىنان, بيە بايلاي باستاپتى. اقشاڭقان ءۇيدى اينالا شاۋىپ, ق ۇلىندار قۇلدىراڭدايدى. قوناقتار مەن تۋريستەرگە بيە ساۋىپ, قىمىز دايىنداۋ ءىسى كورسەتىلدى. ىستالعان كۇبىدەن قۇيىلعان مامىردىڭ بال قىمىزىنىڭ ءدامى قوناقتاردىڭ تاڭدايىن ج ۇلىپ بارادى-اۋ!
حالقىمىزدىڭ, جەرىمىزدىڭ تاريحى دا, ءداستۇرى دە, ونەرى دە قىزعالداقتاي سۇلۋ ەكەنىن امانگەلدى كەنتىنەن اۋدەم جەرگە تىگىلگەن اقشاڭقان ۇيلەردەگى كورمەلەر ايتا جونەلگەندەي. قولونەرشىلەردىڭ قولىنان شىققان بۇيىمداردىڭ ارقايسىسى حالقىمىزدىڭ تاريحىمەن ءورىلىپ جاتىر. قولونەرشى ايدىن ديقانباەۆ تەرىمەن جۇمىس ىستەۋدى اكەسىنەن ۇيرەنگەن ەكەن.
– مەن بۇيىمنىڭ بارلىعىن دا كادەسىي دەڭگەيىندە ەمەس, كۇندەلىكتى تۇتىنۋعا جارايتىنداي ەتىپ جاسايمىن. ولار تۇرمىسىمىزدا قولدانىلسا ۇمىتىلمايدى. مىنا قىمىز تورسىقتى سيىردىڭ تەرىسىنەن جاسادىم. ەندى شامالى جۇمىسى قالدى. اۋزىنا قايىڭنان تىعىن جاساپ, ءىشىن قايماقپەن سىلاپ, توبىلعىمەن ىستايمىن. سوندا قىمىز قۇيۋعا دايىن بولادى. بۇل جولعا الىپ جۇرۋگە سونداي ىڭعايلى, سىنىپ قالادى دەمەيسىڭ, ىشىندەگى قىمىز اينىمايدى, – دەيدى ول. ا.ديقانباەۆ سونىمەن قاتار قامشىنىڭ نەشە ءتۇرىن پايدالانۋ ءۇشىن ورەدى. قامشىنىڭ سابىن توبىلعىدان جاسايدى. تورعاي بويىنىڭ توبىلعىسى قاتتى بولادى, قاسيەتتى اعاش سانالادى.
– وسى ەكى بۇيىمنىڭ وزىندە حالقىمىزدىڭ قانشاما سالت-ءداستۇرى جاتىر؟ ءوزىم قوستاناي قالاسىنداعى نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبىندە قولونەر ۇيىرمەسىن ءجۇرگىزەمىن. بالالارعا وسىنىڭ بارلىعىن جىرداي ەتىپ اڭگىمەلەيمىن, ۇيرەتەمىن. ولاردىڭ بويىندا ۇلتقا, جەرگە, ەلگە دەگەن ءسۇيىسپەنشىلىكتىڭ ءدانىن ەگۋگە تىرىسامىن, – دەيدى ول. فەستيۆالدە اتالارىمىزبەن ءبىرگە جاساسقان ۇستالىق, زەرگەرلىك, كيىز باسۋ, كىلەم توقۋ, توقىماشىلىق – ءبارى-ءبارى كورسەتىلدى.
مەرەكەنىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا وبلىستىق مادەنيەت باسقارماسىنىڭ باسشىسى ەرلان قالماقوۆ جينالعانداردى وبلىس اكىمى ارحيمەد مۇحامبەتوۆتىڭ اتىنان قىزعالداق فەستيۆالىمەن قۇتتىقتادى. امانگەلدى اۋدانىنىڭ اكىمى ءامىرحان اسانوۆ جاس ۇرپاققا اتامەكەننىڭ, ۇلى دالانىڭ تاعىلىمدى تاريحى تانىمدىق رۋحاني كۇش, تاۋەلسىز ەلدىڭ بۇگىنگى جەتىستىگى ماقتانىش ەكەنىن جەتكىزدى.
مەرەكە ءسانىن قاشاندا ۇلتتىق سپورتتىق ويىندار, ءان مەن كۇي كەلتىرەدى. ۇلتتىق ات سپورتىنىڭ بارلىق ءتۇرىن قامتىعان جارىستار مەرەكەگە جينالعان جۇرتتىڭ دەلەبەسىن قوزدىردى. بوزكىلەمدە ءجۇز بالۋان بەلدەسىپ, توي قىزىعىن قىزدىرا ءتۇستى. ال توعىزقۇمالاق ويىنى كىشكەنتاي سپورتشىلار اراسىندا تارتىستى ءوتتى. ۇلى دالانىڭ اسپانىندا ءان قالىقتادى. 500 امانگەلدىلىك دومبىراشى قۇرمانعازىنىڭ «بالبىراۋىنى» مەن حالىق كۇيى «كەلىنشەكتى» ورىندادى.
– ەندى وسى جازدىڭ شىلدە ايىندا وتەتىن ۇلتتىق دومبىرا كۇنى مەرەكەسىندە امانگەلدى اۋدانىنان مىڭ دومبىراشى كۇي تارتاتىن بولامىز. وندا دا استانادان ارنايى كەلىپ ءوزىم دايىندايمىن, – دەيدى 73 جاستاعى ديريجەر, مادەنيەت سالاسىنىڭ ۇزدىگى, امانگەلدى اۋدانىنىڭ پەرزەنتى, پاتريوتى ساپارعالي احمەتجانوۆ. فەستيۆالعا باتىس قازاقستان, سولتۇستىك قازاقستان, پاۆلودار وبلىستارىنان, شىمكەنت قالاسىنان, رەسەيدىڭ قورعان وبلىسىنان تۋريستەر دە قاتىستى.
– قىزعالداق پەن جۋساننىڭ ءيىسى, تازا اۋا قانداي كەرەمەت دەسەڭشى! ادامداردىڭ پەيىلى, قوناقجايلىلىعى جاسىل كىلەم توسەپ تاستاعانداي دالانىڭ كەڭدىگىمەن پارا-پار دەگىم كەلەدى. قازاق حالقىنىڭ قولونەرىنەن, ءانى مەن كۇيىنەن, اتجارىس قىزىعىنان ءلاززات الدىق, جاقسى دەمالدىم, – دەيدى شىمكەنتتىك ۆالەنتينا حاراحوردينا.
امانگەلدى اۋدانىنداعى تۇڭعىش وبلىستىق قىزعالداق فەستيۆالى وسىنداي كوركىمەن, مازمۇنىمەن وعان كۋا بولعان جاننىڭ ءبارىن دە رۋحاني بايىتىپ جىبەرگەندەي ەدى. اتامەكەننىڭ قۇدىرەتى بۇل.
قوستاناي وبلىسى,
امانگەلدى اۋدانى
