– «ەگەمەن قازاقستاندا» جاريالانعان ارىستانبەك مۇحامەدي ۇلىنىڭ ماقالاسىن وقىدىڭىز با؟
– نە جايلى؟
– قاشان جاريالاندى ول ماقالا؟
– ءساۋىر ايىنىڭ توعىزىنشى جۇلدىزىندا.
– جول ءجۇرىپ كەتىپ وقي المادىم, ەندى وقيمىن.
مادەنيەت جانە سپورت مينيسترى ارىستانبەك مۇحامەدي ۇلىنىڭ ەل گازەتى «ەگەمەندە» «مينيستر مىنبەرى» ايدارىمەن جاريالانعان «قارىز تاۋەلدىلىگى رۋحاني تاۋەلدىلىككە اپارادى» اتتى كولەمدى ماقالاسىن وقي باستادىم.
ءار ۇلتتىڭ قاي كەزەڭدە بولسىن الدىندا تۇراتىن ۇلى ءمىندەتتەرىنىڭ ەڭ باستىسى – ءوزىنىڭ ءىسىن, ءومىرىن جالعاستىراتىن سالاماتتى سانالى ۇرپاق تاربيەلەۋ. بولاشاق قوعام يەلەرىن جان-جاقتى جەتىلگەن, اقىل-پاراساتى مول, ءمادەني, عىلىمي ءورىسى وزىق ەتىپ جەتىلدىرۋ – اعا بۋىننىڭ قوعام الدىنداعى زور بورىشى. دەمەك, بىزدەر ۇرپاق الدىنداعى بورىشىمىزدى وتەي وتىرىپ, ولاردىڭ بولاشاعىن ب ۇلىڭعىر ەمەس, جارقىن ەتۋ ءۇشىن, كەلەسى ءبىر قادام – مويىندارىنا ەشقانداي قارىز قالدىرماۋعا ءتيىستىمىز! – دەپ باستالعان ماقالا كوپتىڭ كوكەيىندە جۇرگەن ويدى تاپ باسىپ, انىق تا قانىق ايتقان. اتالعان ماقالا بۇگىنگى كۇننىڭ كەلەلى پروبلەمالارىن كەڭىنەن تولعاپ, تولىمدى وي ايتۋمەن, وقىرماندى ويلاندىرۋمەن, ويلانتىپ قانا قويماي قوعامنىڭ قاتەرلى دەرتى – «قارىز» دەيتىن قامىتتان ۇلت كەلەشەگى جاس ۇرپاقتى ساقتاۋ جايلى وردالى وي, ورالىمدى ۇسىنىستارىمەن دە قۇندى.
«وسى كۇنى قارىز ماسەلەسى ەلىمىزدەگى كۇردەلى ماسەلەلەردىڭ ءبىرىنە اينالدى. راسىندا, قارىزدىڭ قاي ءتۇرى دە وڭاي ەمەس. ۇلتتىق بانك دەرەكتەرىنە ءسايكەس, قازاقستاندىقتار ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەرگە 6 تريلليون تەڭگە قارىز ەكەن. سوندا جان باسىنا شاققاندا ءار قازاقستاندىق ورتا ەسەپپەن 900 مىڭ تەڭگەدەن اسا (!) بەرەشەك دەگەن ءسوز. مەيلى اۆتوكولىك الۋعا, مەيلى كاسىپ اشۋعا بولسىن, ايتەۋىر بانك قىزمەتىنە جۇگىنىپ, وسىماقىمەن نەسيە الماعان ازاماتتى تابۋ قيىن بۇگىندە... ەڭ سوراقىسى, ءبىز «قارىزعا» ءومىر سۇرۋگە ابدەن بوي الدىردىق – سوڭعى ءبىر جىلدا حالىقتىڭ قارىز الۋ قارقىنى 15 پايىزعا ارتقان», دەپ جازىپتى اۆتور.
تاۋەلدى بولاتىنى ءبىر بولەك, ادام ءوز تالاپ-تىلەگىنىڭ ق ۇلى دەگەن ءسوز. ياعني, ءبىر ساتتىك تىلەكتىڭ جەتەگىمەن ۇزاق ۋاقىتقا, كەيدە ءتىپتى ومىرلىك بورىشكەرلىك قامىتىن موينىنا كيگەنىن سەزبەي قالادى. مۇنداي ادام ءوز ارمان-ماقساتتارى ءۇشىن ەمەس, موينىنداعى قارىزىن وتەۋ ءۇشىن جانتالاسىپ جۇمىس ىستەيدى. سوندا قارجىلىق-ماتەريالدىق تاۋەلدىلىك ادامدى مورالدىق-پسيحولوگيالىق تاۋەلدىلىككە ۇرىندىرادى.
بىزدە يپوتەكالىق قانا ەمەس, تۇتىنۋشىلىق نەسيەنىڭ ءوزى «كەشىرىلمەيتىنىن», اكەدەن بالاعا نەمەسە مارقۇمنىڭ وتباسىنا قالدىرىلاتىنىن كورىپ ءجۇرمىز. سوندا ءبىزدىڭ بۇگىن تۇتىنۋشىلىق نەسيە الۋ تۋرالى شەشىمىمىز كۇنى ەرتەڭ بالامىزدىڭ ومىرىنە تىكەلەي اسەر ەتۋى مۇمكىن ەكەنىن نەگە ويلامايمىز؟» دەگەن ءسوز دە كوپتى ويلاندىراتىن وتە ورىندى ساۋال! ارىستانبەك مۇحامەدي ۇلىنىڭ ماقالاسى تەرەڭ وي, تەبىرەنگەن سەزىم, وزەكتى دە وتكىر ماسەلەلەرگە وراي ايتىلعان وردالى وي, ۇتىمدى, ۇشقىر ۇسىنىس.
ءىس اشۋ, بيزنەس ءۇشىن ەمەس, ءبىر رەت جايىلاتىن داستارقان ءۇشىن, ءتىپتى شەتەلدىك كولىك الۋ, شەتەلگە دەمالىسقا بارۋ ءۇشىن قارىز الۋ – بارىپ تۇرعان داڭعازا داڭعويلىق, ماقتانشاقتىق. ماقالادا بۇل جايلى دا وتە جاقسى ايتىلعان.
«ەڭ باستىسى – قارىز تاۋەلدىلىگى رۋحاني پسيحولوگيالىق تاۋەلدىلىككە الىپ بارادى. ءبىز وسىنى ەسكەرۋدەن قالىپ بارامىز!
ەگەر بۇل ماسەلەنى جەتە ويلانىپ, ءجىتى زەرتتەمەسەك, قوعامدى ىشىنەن ىرىتەتىن الەۋمەتتىك دەرتكە اينالۋ قاۋپى وتە زور», دەيدى اۆتور. كەلىسپەسكە ءادىڭىز جوق. اۆتور ءوز ويىن ۇلى اباي سوزىمەن كومكەرىپ, دايەكتى دەرەكتەرمەن كەستەلەگەن ماقالانىڭ تاعى ءبىر تارتىمدى تۇسى – اۆتور «قارىز» پروبلەماسىنا وراي ۇلىلار ايتقان ويلارمەن ءوز ءسوزىنىڭ وتىمدىلىگىن ارتتىرا تۇسكەن. ءبىر عانا مىسال:
«ۆيكتور گيۋگو بۇل ماسەلەنى جەتە تالداپ, بىلاي دەگەن: «قارىز – قۇلدىقتىڭ باسى, ءتىپتى قۇلدىقتان دا جامان, سەبەبى قارىز بەرۋشى قۇليەلەنۋشىدەن دە سوراقى: ول ءسىزدىڭ تانىڭىزگە عانا ەمەس, ءسىزدىڭ ابىروي-بەدەلىڭىزگە دە يەلىك ەتەدى جانە ورايى كەلگەندە ابىرويىڭىزدى ايرانداي توگە سالادى». راس قوي. كوپتىڭ كوكەيىندە جۇرگەن ويدى ءوتىمدى ەتىپ كەلىستىرىپ كەرەمەت كەرميىق, كوركەم ايتقان ماقالانىڭ توبىقتاي ءتۇيىنى.
پسيحولوگتار ۇنەمى قارىزعا بەلشەسىنەن باتىپ جۇرەتىن ادامداردى اراققا نە ەسىرتكىگە تاۋەلدى ادامدارمەن تەڭەستىرەدى. ياعني, ءوز قارجىلىق الەۋەتىن ەسەپكە الماي, نەسيەگە ءومىر سۇرەتىن ادام ءوزىنىڭ شىن جاعدايىن كورمەيدى, قيالىنداعى يلليۋزيا الەمىندە ءومىر سۇرەدى. بۇل ورايدا «نەسيەگە تاۋەلدىلىك» دەگەن تەرمين شىعارساق تا بولادى. كوبىنە مۇنداي ادامدار ءدال قازىر «قالاپ تۇرعان» زاتىنا قول جەتكىزبەسە, ءومىرى توقتاپ قالاتىنداي نە بار قىزىعىنان ايرىلاتىنداي كۇي كەشەدى. ولار ءۇشىن ءدال قازىرگى ساتتەگى قالاۋىن جۇزەگە اسىرۋ ماڭىزدى. ال ونىڭ سالدارىن ويلاۋعا قابىلەتى جەتپەيدى. ەڭ سوراقىسى, «نەسيەگە تاۋەلدى» ادامدار وزگەلەر بۇلارعا الدەنە ءتيىس سياقتى سەزىنەدى, ياعني وتباسى, تۋىستارى, كورشىسى, مەملەكەت... بۇلارعا كومەك قولىن سوزىپ, قارىز بەرە تۇرسا دەگەن تىلەك. ولار قارىز الۋدان قورىقپايتىنى سياقتى, ءۇستى-ۇستىنە قارىز سۇراۋدان ۇيالمايدى.
بىراق مۇنداي كۇرەس جولىنا ءتۇسۋ ءۇشىن ادامعا اۋەلى پسيحولوگيالىق جانە رۋحاني بوستاندىق قاجەت. باسقانىڭ قاجەتتىلىگىن وتەۋ ءۇشىن كۇندىز-ءتۇنى جۇمىس ىستەيتىن, وزگەگە تاۋەلدىلىكتەن ءتۇنى بويى ۇيىقتامايتىن ادامدا اقىل-وي, سانا بوستاندىعى قايدان بولسىن؟ قاراپ تۇرساق, ادام بولۋ – ەركىن بولۋ – باقىتتى بولۋ ءبىر-بىرىنە تىعىز بايلانىستى قۇبىلىستار ەكەن. ەندەشە, پەندەشىلىك وسالدىقتان, نەسيەدەن, تۇتىنۋشىلىق قۇلدىقتان قۇتىلايىق!
ءسابيت دوسانوۆ,
جازۋشى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى
