سەگىزساي القابىنىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى – مۇندا سارماتتار تاريحىنىڭ مىڭجىلدىق كەزەڭىن قامتيتىن وبالار ساقتالعان. جالپى, عالىمداردىڭ پىكىرىنشە سارماتتار تاريحى ءتورت كەزەڭگە بولىنەدى. ءبىرىنشى ساۆروماتتار كەزەڭى – ب.د.د. VI-IV عع. ەكىنشى ەرتە سارمات كەزەڭى – ب.د.د. IV عاسىردان شامامەن ب.د.د. I عاسىردىڭ ورتاسىنا دەيىن سوزىلادى. ءۇشىنشى ورتا سارمات كەزەڭى – ب.د.د. I عاسىردىڭ ورتاسىنان ب.د. II عاسىردىڭ ورتاسىنا سايكەس كەلەدى. ءتورتىنشى, كەيىنگى سارمات كەزەڭى – ب.د. II عاسىردىڭ ورتاسىنان IV عاسىردىڭ ورتاسىنا دەيىن كەلەدى. مىنە, وسى مىڭ جىل بويىنا سەگىزساي القابىنا سارمات پاتشالارى, بيلەۋشىلەرى, باقسىلارى جەرلەنىپ كەلگەن.
قازاق دالاسىنداعى كونە قورىمدار التىن ءىزدەۋشى قاراقشىلار تاراپىنان دا, پاتشالى رەسەي كەزىندەگى ارنايى «ەكسپەديتسيالاردىڭ» ءىس-ارەكەتىمەن دە تالاي عاسىر توناۋعا تۇسكەن. ءتىپتى كەڭەس وكىمەتى تۇسىنداعى ارحەولوگيالىق قازبا جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسى دە وسىعان ۇقسايدى. سەگىزساي (لەبەدوۆكا) قورىمى 1966 جىلدان باستاپ جىل سايىن قازىلسا دا, بۇگىندە شىڭعىرلاۋ اۋداندىق مۋزەيىندە بۇل وبالاردان تابىلعان بىردە-ءبىر جادىگەر جوق! ماسكەۋدەن, وداقتىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن, ورال قالاسىنان كەلگەن ارحەولوگتار قۇندى بۇيىمداردى, تاريحي جادىگەرلەردى ورتالىققا الىپ كەتىپ وتىرعان. بۇل جونىندە «سارماتتار سارقىتىنداي سەگىزساي» اتتى ماقالامىزدا كەڭىرەك ايتقان بولاتىنبىز.
وسى كۇندەرى شىڭعىرلاۋ اۋداندىق مادەنيەت ءۇيىنىڭ دالىزىندە «ەسەنامانتاۋ» ۇستىرتىندە جانە «ەلەكشار» قورىمىنداعى ارحەولوگيالىق قازبا جۇمىستارى ناتيجەسىندە تابىلعان, باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيى قورىنداعى ءجادىگەرلەر كورمەسى قويىلادى. بۇل وسى وڭىردەن تابىلعان تاريحي جادىگەرلەردىڭ قازىپ الىنعاننان كەيىن تۇڭعىش رەت قايتا ورالۋى دەسەك تە بولادى.
بۇدان كەيىن «كونە سەگىزساي» اتتى سيمپوزيۋمنىڭ پلەنارلىق وتىرىسى ءوتىپ, سيمپوزيۋمعا قاتىسۋشىلار شىڭعىرلاۋ اۋىلىنان «ەلەكشار» قورىمى ارقىلى «ەسەنامانتاۋ» قورىمىنا بارادى. سول جەردە «ارحەولوگيا ەسكەرتكىشتەرىن ساقتاۋ جانە زەرتتەۋ. رەسەي فەدەراتسياسى جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ەسكەرتكىشتەردى زەرتتەۋدىڭ زاماناۋي ادىستەرى, ولاردى ساقتاۋ پروبلەمالارى جانە شەشىلۋ جولدارىن تالقىلاۋ ماسەلەلەرى» تاقىرىبىندا دالالىق سەمينار ۇيىمداستىرىلادى.
سيمپوزيۋمعا كەڭەس وكىمەتى جىلدارى وسى وڭىردەگى قازبا جۇمىستارىنا قاتىسقان عالىمدار شاقىرىلدى دەدىك. ولاردىڭ اراسىندا ورىنبور قالاسىنان تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, «سەگىزساي» كەشەنىن قازعان ارحەولوگ سەرگەي گۋتسالوۆ, چەليابىدەگى ءوڭتۇستىك ورال مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تاريح جانە ارحەولوگيا ينستيتۋتىنىڭ پروفەسسورى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, «سەگىزساي» كەشەنىن قازعان ارحەولوگ سەرگەي بوتالوۆ, رەسەي عا ەتنولوگيا جانە انتروپولوگيا ينستيتۋتى فيزيكالىق انتروپولوگيا ورتالىعىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, سەگىزساي كەشەنىنەن تابىلعان بۇيىمداردى زەرتتەگەن انتروپولوگ ەگور كيتوۆ, ۆولگوگراد مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دوتسەنتى, «درەۆنوستي لەبەدەۆكي» (ەجەلگى سەگىزساي) مونوگرافياسى اۆتورلارىنىڭ ءبىرى, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى ۆالەري كلەپيكوۆ, ورىس گەوگرافيالىق قوعامى ورىنبور ايماقتىق ءبولىمىنىڭ ساراپشىسى, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, ۇلگىلى جانە ەلەكشار كەشەندەرىن قازۋعا قاتىسقان سەرگەي بوگدانوۆ, رەسەي عا شىعىستانۋ ينستيتۋتىنىڭ قىزمەتكەرى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, قازاقستاننىڭ باتىس وڭىرىندەگى ەسكەرتكىشتەر سالاسىنىڭ مامانى ارچيل بالاحۆانتسەۆ, ەدىل-جايىق دالاسىنىڭ قولا جانە ەرتە تەمىر ءداۋىرى كەزەڭىن زەرتتەۋشى عالىم, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى الەكساندر حوحلوۆ, ءا.مارعۇلان اتىنداعى ارحەولوگيا ينستيتۋتى باتىس قازاقستان ايماعىنىڭ باس ساراپشىسى, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى ارمان بيسەمباەۆ, «سەگىزساي» كەشەنىن قازعان تانىمال قازاقستاندىق ارحەولوگ, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى راحيم بەكنازاروۆ, باتىسقازاقستاندىق ارحەولوگتار يانا لۇقپانوۆا مەن تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى مۇرات قالمەنوۆ جانە باسقالارى بار. شىن مانىندە كونە سەگىزساي ءوڭىرىن ءار جىلدارى زەرتتەگەن ارحەولوگ عالىمدار بۇرىن-سوڭدى بۇلايشا ءبىر جەرگە جينالعان ەمەس.
– ءبىز وسى شارا ارقىلى تۋعان ولكەمىزدىڭ تاريحىن تۇگەندەپ, عىلىم ءۇشىن اسا ماڭىزدى سەگىزساي وبالار كەشەنىن ودان ءارى زەرتتەۋدىڭ كەلەشەگىن جۇيەگە ءتۇسىرگىمىز كەلەدى, – دەيدى تىلەگەن قاليەۆ.
