رۋحانيات • 01 مامىر، 2019

«شوپەنيانا»، «باح شىعارماشىلىعىن تانۋ»، «بولەرو»بالەتتەرىنىڭ پرەمەراسى ءوتتى

902 رەت كورسەتىلدى

اباي اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق وپەرا جانە بالەت تەاترىندا بىردەن ءۇش بالەت قويىلىمىنىڭ پرەمەراسى ءوتىپ، كورەرمەنگە جول تارتتى. كلاسسيكالىق ونەردى باعالايتىندار تاراپىنان «شوپەنيانا» (رومانتيكالىق كلاسسيكا)، «باح شىعارماشىلىعىن تانۋ» (مودەرنيزم بالەتى) جانە «بولەرو» (اۋەسقوي كورسەتىلىم) بالەتتەرى بيىلعى ماۋسىمنىڭ عانا ەمەس، جالپى كلاسسيكالىق ونەر الەمىندەگى ۇلكەن جاڭالىق رەتىندە قابىلدانىپ وتىر.

كورەرمەندەر ماڭگى وشپەس جاۋھارلاردى ومىرگە اكەلگەن الەم كلاسسيكاسىنىڭ كومپوزيتورلارى – ف. شوپەن، ي.س. باح، م.راۆەل مۋزىكاسىمەن قاۋىشتى. پرەمەرا كۇندەرى Arteگالەرەياسىندا تەاتردىڭ بالەت ترۋپپاسىنىڭ فوتو-گالەرەياسى مەن پرەمەرالىق سپەكتاكلدەردىڭ ساحنالىق كوستيۋمدەرىنىڭ الدىن الا كورسەتىلىمى اشىلدى. كوستيۋمدەر بويىنشا سۋرەتشى پاۋلا روزا سانتانا جانە رەنە سالازار دەۆيد حورەوگراف دەۆيد دجوناتاننىڭ «باح شىعارماشىلىعىن تانۋ» جانە ريكاردو امارانتەنىڭ «بولەرو» بالەتتەرىنىڭ وبرازدارىن ازىرلەدى. جاڭا قويىلىمدارعا بايلانىستى ارنايى ءباسپاسوز ءماسليحاتى ءوتىپ، تەاتر اكىمشىلىگى مەن ساحناعا دايىنداعان اۆتورلار  سپەكتاكلدىڭ ەرەكشەلىگى، جاڭالىعى تۋرالى كەڭىنەن اڭگىمەلەدى.

«كوستيۋمدەر شەبەردىڭ قولىنان شىعۋى كەرەك، ال ونى كاسىبي شەبەرلىكپەن تىگۋ تەاترعا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى. سپەكتاكل وقيعاسى قاي ءداۋىردى بەينەلەسە، سول ۋاقىتتىڭ شىندىعىن تولىققاندى كورسەتە ءبىلۋى ءۇشىن كوستيۋم دە ءتيىستى ستيلگە، داۋىرگە، وبرازعا سايكەس كەلۋى كەرەك. تەاتر كوستيۋمى – ساحنالىق وبرازدىڭ قۇرامداس بولىگى، ءارتىستىڭ ەكىنشى بەينەسى،  كورەرمەنگە كوركەم اسەر ەتۋ قۇرالى. كوستيۋمدەردىڭ الدىن-الا كورسەتىلىمى كەيىنگى پرەمەرالار ءۇشىن ۇلگى بولارىنا سەنىمدىمىن» - دەيدى اباي اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ ديرەكتورى، قر ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى ايا قاليەۆا.  

 «شوپەنيانا» - فرەدەريك شوپەننىڭ مۋزىكاسىنا قويىلعان بالەتتىك سيۋيتا. سيۋجەتسىز سپەكتاكل – بۇل ارمان مەن شىندىق اراسىنداعى ماڭگىلىك قاقتىعىستارى كورىنبەيتىن رومانتيزم داۋىرىنە ەلىكتەپ جاسالعان جۇمىس.«شوپەنيانا» بالەتىن تەاتردىڭ باس بالەتمەيستەرى، قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى گۇلجان تۇتكىباەۆا قويدى. ول حورەوگرافيانى سۇيەتىندەرگە «اق بالەت»، «اۋە بالەتى» دەگەن اتاۋمەن دە تانىمال رومانتيكالىق ستيلدەگى بالەت. «كورەرمەندەرگە ۇسىنىلعان سپەكتاكل جاڭا ستسەنوگرافياسىمەن، كوستيۋمدەرىمەن، ورىنداۋداعى ازداعان وزگەشەلىگىمەن ەرەكشەلەنەدى. ءبىز م.فوكين قويعان حورەوگرافيا قيمىلدارىن ساقتاپ، تاماشا مۋزىكانىڭ ومىرشەڭدىگىن كورسەتۋگە تىرىستىق. اتالمىش تۋىندى تەاترىمىزدىڭ رەپەرتۋارىنان ورىن تاۋىپ، كورەرمەن كوزايىمىنا اينالادى دەپ سەنەمىز» - دەيدى تەاتردىڭ باس بالەتمەيستەرى گۇلجان تۇتكىباەۆا.

ال، نەوكلاسسيكالىق ستيلدەگى «باح شىعارماشىلىعىن تانۋ»بالەتى –رەۆوليۋتسياشىل، مودەرنيستىك باعىتتاعى قويىلىم. كوپتەن كۇتكەن ەموتسيانىڭ شىنايىلىعى مەن جاڭاشىلدىقتى باعالاماۋ مۇمكىن ەمەس.

«مۇنداي باعىتتاعى بالەتتى قويۋ ماعان زور جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەدى جانە  وزىم ءۇشىن تاجىريبە جيناقتاعانداي بولدىم. الدىمەن بۇرىننان قالىپتاسىپ قالعان تاپتاۋرىندىلىقتى بۇزۋعا ۇمتىلدىم. بالەتتى قويۋ يدەياسىنان باستاپ، بارلىق حورەوگرافيالىق قيمىلدى جۇزەگە اسىرعانعا دەيىنگى بالەت ترۋپپاسىنىڭ ارتىستەرىمەن جۇرگىزىلگەن شىعارماشىلىق ءۇردىس كوڭىلىمنەن شىقتى. ي.س باحتىڭ فورتەپيانولىق كونتسەرتىنىڭ ءۇش ءبولىمى، بۇل بالەتتىڭ ءۇش ءتۇرلى قالپى: العاشقى كلاسسيكالىق باستاۋ، ەكىنشى، سەزىم تولعانىسى مەن ىزدەنىس، ءۇشىنشىسى، بوستاندىق پەن سالتانات ءبيى» - دەيدى بەلگيادان ارنايى شاقىرىلعان قويۋشى-حورەوگراف دەۆيد دجوناتان.

«باح شىعارماشىلىعىن تانۋ»قويىلىمىندا وركەستر مەن ترۋپپانىڭ مىقتى دۋەتى قالىپتاستى. جەكە ورىنداۋدا سۇيەمەلدەگەن – الەمگە تانىمال پيانيست، قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى امير تەبەنيحين. «قويىلىمدى راسىندا دا ونەردەگى جاڭاشىلدىق دەپ قابىلداۋ كەرەك. وركەستر مەن ءسوليستىڭ ءبىر ساحنادا ونەر كورسەتۋى، الايدا ولاردى كورەرمەننىڭ بايقاماۋى وتە قىزىقتى ءادىس.  ايتا كەتەتىن جايت، سپەكتاكلدە مۋزىكانتتار ەلەۋلى قيىندىقتارعا تاپ بولماي قالعان جوق، سەبەبى دەكوراتسيا سانى ازايعان سايىن، دىبىستىق كارتينا دا ايتارلىقتاي وزگەرىسكە ۇشىرايدى. سونداي-اق، بالەت ارتىستەرىنىڭ قيمىلدارى مەن ءبىزدىڭ ورىنداۋىمىزدى ۇيلەستىرۋ دە وڭايعا سوقپادى. الايدا، وسىنداي قيىندىقتارمەن بەتپە-بەت كەلىپ، ونى جەڭۋ ءبىزدىڭ جۇمىسىمىزدى ودان  بەتەر قىزىقتى ەتە ءتۇستى» - دەپ ءبولىستى  امير تەبەنيحين (گەرمانيا). 

تانىمال ءبيشى، ورىس بالەتىنىڭ ءسوليستى يدا رۋبينشتەيننىڭ ىقپالىمەن يسپان ەلىنىڭ ونەرىن جاقسى بىلەتىن راۆەل ىلگەرىرەكتە بىرەگەي«بولەرو»شىعارماسىنجازۋدى قولعا العان. زامانىندا ول پاريجدەگى «گراند وپەرا» ساحناسىندا يسپان حالقىنىڭ رۋحىنداعى حورەوگرافيالىق كومپوزيتسيا ورىنداۋدى ۇيعارادى. «بولەرو» بالەتىن وسىدان 51 جىل بۇرىن بولات ايۋحانوۆ قويعان بولاتىن. ارادا جارتى عاسىردان استام ۋاقىت وتكەندە برازيليالىق حورەوگراف ريكاردو امارانتە بالەتتى قايتا جانداندىرىپ، قازاق ساحناسىندا قايتا جاڭعىرتىپ وتىر. بالەتمەيستەردىڭ ايتۋىنشا، ونىڭ «بولەرو» حيكاياسى ايەل زاتىنىڭ ءمىنسىز سۇلۋلىعى مەن سەزىمتالدىعىن جىرلايدى. «مەن «بولەرو» بالەتىن قويۋعا ۇسىنىس العان كەزدە ءبىر مەزەتتە ءارى جىگەرلەنگەن، ءارى تولقىعان كۇي كەشتىم. ويتكەنى الەمدىك حوروەگرافيادا بۇل بالەت بىرنەشە رەت ساحنالانعان بولاتىن. «بولەرو» بالەتىنىڭ پايدا بولۋىنا ىقپال ەتكەن يدا رۋبينشتەيننىڭ تانىمال كارتيناسى وسى تۇستا ماعان جىگەر بەرىپ، سەزىمتال، ەموتسيونالدى-قانىق بالەت قويۋدى قالادىم. شەكسىز قيال ءبىزدى ماحاببات، قىزعانىش پەن قۇشتارلىق الەمىنە جەتەلەيدى». 

ريكاردو امارانتەنىڭ قويىلىمى – بۇل ەسسىز قۇشتارلىق پەن ءبيدىڭ ىرعاقتىلىعى. كلاسسيكا مەن مودەرن ساحنادا بولىپ جاتقان بارلىق قيمىلدان كورىنىس تابادى – بيشىلەردىڭ ورىن اۋىستىرۋى، جارىقتىڭ كورەرمەن كوڭىل-كۇيىن وزگەرتۋى، ال ەكپىندى، ىرعاقتى مۋزىكا تولقىن-تولقىن اسەردى ودان بەتەر كۇشەيتە تۇسەدى. 

«باح شىعارماشىلىعىن تانۋ»، «بولەرو» قويىلىمدارى، ءسوز جوق، ترۋپپامىزدىڭ كاسىبي تۇرعىدا وسۋىنە اسەر ەتەدى، سەبەبى بۇل قويىلىمدار ءبىزدىڭ بالەت ارتىستەرىمىزدىڭ تالانتى مەن كاسىبي مۇمكىندىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ، ارنايى  قويىلعان. ەرەكشە ايتقىم كەلەتىنى، ءبىز كلاسسيكادان باس تارتپايمىز، اۋەلگى سپەكتاكلدەردىڭ بارلىعى رەپەرتۋارىمىزدا قالادى» - دەدى اۋقىمدى بالەت قويىلىمدارىنا بايلانىستى وتكەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا گ.تۇتكىباەۆا.

بارلىق ءۇش بالەتتىڭ دە قويۋشى-ديريجەرى – ەربولات احمەدياروۆ. «پرەمەرالىق بالەتتەردىڭ ۇشەۋى دە – ءتۇرلى داۋىرلەردىڭ مۋزىكاسى. گ. تۇتكىباەۆامەن بۇرىننان بەرى بىرگە جۇمىس ىستەپ كەلەمىز جانە بىرقاتار سپەكتاكلدەردى بىرلەسە قويدىق. ءبىر-ءبىرىمىزدى جاقسى تۇسىنەمىز، سەرىكتەستەر رەتىندە قالىپتاسىپ كەتتىك دەسەم دە بولادى، الدەبىر تاندەم پايدا بولدى. ال دەۆيد پەن ريكاردومەن ءتىل تابىسۋ وتە وڭاي بولدى. ولاردىڭ ءبىزدىڭ ترۋپپامەن بار ىنتا-جىگەرىن سالىپ، جەڭىل ءارى قىزۋ جۇمىس ىستەگەنىنە ريزا بولدىم. وركەستردىڭ جۇمىسى تۋرالى پىكىرىن ولار تۋىندىنى ورىنداعانعا دەيىن نەمەسە كەيىن ايتاتىن. ەشقاشان ءبىزدىڭ ويىنىمىزدى بولگەن ەمەس، بۇل كوماندامىزعا دەگەن قۇرمەتتى بىلدىرەدى. سول ءۇشىن ولارعا العىسىم شەكسىز» - دەيدى ءوز كەزەگىندە اباي اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ ديريجەرى ە.احمەدياروۆ.

 «مىڭ رەت ەستىگەنشە، ءبىر رەت كورگەن دۇرىس» دەپ، تەاتر اكىمشىلىگى مەن جاڭا پرەمەرالاردىڭ اۆتورلارى الماتى قالاسىنىڭ تۇرعىندارى مەن قوناقتارىن 3 ساۋىردە وتەتىن قويىلىمداردى تاماشالاۋعا شاقىردى.


الماتى

سوڭعى جاڭالىقتار

اراق ساتىلمايتىن اۋدان

ايماقتار • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار