ايماقتار • 30 ءساۋىر, 2019

كيىز ءۇي تىگۋشىلەر جارىسى

1672 رەت
كورسەتىلدى
3 مين
وقۋ ءۇشىن

كيىز ءۇي – قازاقتىڭ ماقتانىشى بولسا, ونىڭ ماڭعىستاۋدا كونەدەن بۇگىنگە دەيىن ءتىنى قۇرىماي ساقتالىپ, جاساۋ-جابدىعى تۇگەل قالپىندا جەتۋى – ءوڭىر مەرەيى. بۇگىندە «قۇراستىرمالى, قورعاندى» ۇيلەردىڭ الۋان ءتۇرى قولدانىسقا ەنگەندىكتەن كيىز ءۇي تۇرمىستا بۇرىنعىداي كەڭ كولەمدە پايدالانىلا بەرمەيدى. وكىنىشتىسى, قىتايدىڭ «تەمىر قۇرسانعان» كيىز ءۇي قالىپتاس ۇيلەرى توي-تومالاقتى يەمدەنىپ السا, قازاقتىڭ كيىز ۇيلەرى قارالى ساداقالاردا مارقۇمدى سوڭعى ساپارعا شىعارىپ سالۋ ورنى مىندەتىن اتقارىپ ءجۇر. ءتىپتى اۋىلداعى قارت كىسىلەردىڭ كەلىن-بالا قاراۋسىز قالدىرعان كيىز ءۇي ءۇشىن الاڭداپ, «ەرتەڭ مەنىڭ سوڭعى ساپارىما دەيىن قۇرت-كۇيە جەمەي, ساقتالسا دەپ ەدىم» دەپ مۇڭاياتىنى بار...

كيىز ءۇي تىگۋشىلەر جارىسى

بىراق كيىز ءۇي حالقىمىز ءۇشىن قاشاندا قىمبات قازىنا. ونى جاستار اراسىنا ناسيحاتتاۋ, تىگۋ جانە قايتا جىعۋ, جيناۋدى ۇيرەتۋ, جاساۋ-جابدىعىن ورنى-ورنىمەن قولدانا بىلۋگە باۋلۋ كۇن تارتىبىنەن تۇسپەگەنى دۇرىس.

ماڭعىستاۋ وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىندە وڭىردەگى ۇلتتىق ءداستۇر مەن مادەني مۇرانىڭ كوز­دىڭ قاراشىعىنداي ساقتالىپ كەلگەن­دىگىنىڭ ايقىن ايعاعىنداي ماڭ­عىستاۋ كيىز ءۇيىنىڭ مارتەبەسىن كوتە­رىپ نا­سيحاتتاۋ ماقساتىندا «كيىز ءۇي – ۇلت­تىق قۇندىلىقتار قازىناسى» تاقى­رىبىندا كيىز ءۇي تىگۋدەن جارىس ءوتتى.

حالىق ونەرىن, بابالار مۇراسىن قاستەرلەي وتىرىپ, ۇلتتىق ءداستۇرلى قولونەردى دامىتۋ مەن جانداندىرۋدى ۇرپاق ساناسىنا ءسىڭىرۋ, ۇمىتىلا باستاعان داستۇرلەرىمىزدى جاڭعىرتا جالعاستىرۋعا ش. ەسەنوۆ اتىنداعى كاسپي مەملەكەتتىك تەحنولوگيالار جانە ينجينيرينگ ۋنيۆەرسيتەتى تاريح فاكۋلتەتىنىڭ 1-كۋرس ستۋدەنت­تەرى اراسىندا جاساقتالعان «الاش», «شاڭىراق» توپتارى قاتىستى. ولار كيىز ءۇي سۇيەكتەرىنىڭ داستۇرگە ساي ورنالاسۋى, كەرەگەنىڭ جايىلۋى مەن تاڭعىشتارىنىڭ دۇرىس بايلا­نۋى, سىقىرلاۋىقتىڭ اقاۋسىز بەكىتىلۋى, شاڭىراقتىڭ كوتەرىلۋى, ۋىقتاردىڭ شانشىلۋى, باۋلار مەن باسقۇرلاردىڭ دۇرىس ۇستالۋى, شيلەر مەن كيىزدەردىڭ جابىلۋى بويىن­شا سىنعا ءتۇستى.

– كيىز ءۇيدى ءبىلۋ, ونى تىگۋ, قۇ­رال­دارىن دۇرىس ورنالاستىرا ءبىلۋ, سونداي-اق ونىڭ بۇيىمدارىن رە­تى­مەن, جۇيەسىمەن قويۋ – ۇلكەن ءبىل­­گىر­لىكتى قاجەت ەتەدى. ونى مەڭ­گەرۋ وڭاي شارۋا ەمەس, الايدا كيىز ۇيگە دەگەن قۇرمەت قازاق جاستارىنىڭ, اسىرەسە ماڭعىستاۋ جاستارىنىڭ بويىندا, قانىندا بار قاسيەت بولعاندىقتان, ول ءوز-وزىنەن جانە بىرتە-بىرتە قالىپقا ءتۇسىپ جەتىلىپ كەتەدى دەپ ويلايمىن. ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – جاستاردىڭ بويىنداعى تۇما بۇلاقتىڭ كوزىن اشۋ, ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى قاستەرلەپ, وزدەرىنەن كەيىنگى ۇرپاق­قا تانىتۋىنا كۇش سالۋ, دەيدى قا­زىلار القاسىنىڭ توراعاسى, مادەنيەت قايراتكەرى, «حاس شەبەر» اتاعىن يەلەنگەن قولونەرشى اۋەس ساعىناەۆا.

ايتسا ايتقانداي, جاستار كيىز ءۇي ءتى­گۋگە ەرەكشە ىنتامەن, قۇلشى­نىس­پەن كىرىستى. ازىلدەرىن ايتىپ, اندەتە ءجۇ­رىپ كيىز ءۇيدى ورنىقتى ەتىپ تىكتى, جاساۋىن جايعاستىردى. جاستاردىڭ جالىنىنا ريزا بولعان قازىلار ەكى توپتى تەڭ باعالاپ, بىردەي ۇپاي بە­رىپ, ديپلومدارمەن ماراپاتتاپ, مۋ­زەي اتىنان كىتاپتار سىيعا تارتتى.

كيىز ءۇي عانا ەمەس, وزگە دە ۇلتتىق ەرەكشەلىكتەرىمىزگە ساي قۇندىلىق­تارىمىز مۋزەيدە ودان ءارى تۇراقتى, ءارى كەڭ كولەمدە ناسيحاتتالا بەرەتىن بولادى.

 

ماڭعىستاۋ وبلىسى

 

سوڭعى جاڭالىقتار