26 ءساۋىر، 2019

ەكى تال ۇكى

977 رەتكورسەتىلدى

سارىاعاش قالاسىنان كۇن باتىسقا قاراي شىعا بەرە باس­تالاتىن شولەيت دالانىڭ ءبىر قيىرىنان جاباي باتىردىڭ كەسەنەسى بوي كوتەرگەن. ونىڭ كوگىلدىر كۇمبەزى الىستان جارقىراپ كوزگە تۇسەدى.

1728-1810 جىلدار ارا­لى­عىندا ءومىر سۇرگەن قولباس­شى، توقسابا جاباي قازى­بەك­ۇلى قازاق دالاسىن قوقان حان­دى­عىنىڭ، قالماق شاپقىن­شى­­لىعىنىڭ قىسپاعىنان ازات ەتۋ كەزىندە ەرەكشە ەر­لىك كورسەتكەن تاريحي ءىرى تۇل­­عا­­لاردىڭ ءبىرى. ول تۋرالى كور­­­نەكتى جازۋشى ى.ەسەن­بەر­لين­نىڭ «كوشپەندىلەر» تريلوگيا­سىن­دا ءبىرقاتار ناقتى دەرەك كەلتىرىلەدى.

اۋىز سۋدى قۇدىقتان تارتىپ، «ۆودوۆوزبەن» تاسيتىن شو­لەيت وڭىردەگى بۇل كەسەنە – جاباي باتىردىڭ ءمايىتى جۋىل­عان جەرگە ورناتىلعان ەس­كەرت­كىش بەلگى. ال سۇيەگى تاش­كەنت قالاسىنداعى تاريحي ءىرى قو­رىم­داردىڭ بىرىنە جەرلەنگەن.

ەل اۋزىنداعى اڭگىمەگە قۇلاق تۇرسەك، جاباي باتىر­دىڭ بويىندا بالا كۇنىنەن اۋليە­لىك، كورىپكەلدىك قاسيەت بولعان دەسەدى. سوندىقتان دا ونىڭ ءمايىتى جۋىلعان جەرگە بۇگىنگە دەيىن ادامدار اعىلىپ كەلىپ، زيارات جاساپ جاتادى. سەبەبى ەل ىشىندە جاباي باتىردىڭ رۋحى، اۋليەلىك قاسيەتى وسىندا قالعان دەگەن بەرىك سەنىم قالىپتاسقان. ؛

مۇندا كەلگەن كىسىنىڭ كيەلى بەلگى تۋرالى ءارتۇرلى قى­زىقتى اڭگىمەلەر ەستىپ، تاڭ-تا­ماشا قالىپ قايتاتىنى راس. تاياۋدا عانا قۇلاعىمىز شالعان سونداي ءبىر تىلسىم حيكايالاردىڭ ءبىرىن بۇگىن ءبىزدىڭ دە سىزدەرگە ايتىپ بەرگىمىز كەلىپ وتىر.
شاماسى، بۇل وقيعا وتكەن عاسىردىڭ ورتا شەنىنە تامان ورىن العان بولسا كەرەك.
جاراتۋشى يەمىزدەن پەرزەنت سۇراپ جالبارىنىپ، ەڭى­رەگەندە ەتەگى جاسقا تولعان ەكى وتاعاسى سول ءبىر جىلدارى ەكى جاقتان جاباي بەلگىسىنە ءتاۋ ەتۋگە كەلىپتى. ءسويتىپ وسىندا قونباق بولىپ، شولەيت وڭىردەگى بوز جۋساننىڭ حوش يىسىنە ەلىتىپ جاتىپ ۇيىقتاپ كەتىپتى.

تۇندە بىرەۋى ءتۇس كورىپتى. تۇسىن­دە وعان ۇزىن بويلى، قارا­سۇر ءوڭدى ءبىر قاريا ەكى تال ۇكى ۇسىنىپتى. ءبىرى – اق، ەندى ءبىرى ؛ قارا ءتۇستى ەكەن.

تاڭ اتا ول قۋانىپ ويانادى. ال جانىنداعى كىسى ەشقانداي ءتۇس كورمەپتى. ءسىرا، الىس جولدان شارشاپ كەلىپ، قاتىپ ۇيىق­تاپ قالسام كەرەك دەپ وكىنىپتى.

سويتىپ ەكەۋى ءبىراز جەرگە شەيىن ۇزەڭگى ءتۇيىستىرىپ، قا­تار كەلە جاتادى. الگى كىسى جول-جو­­نە­كەي: ء«اي، زامانداس، سەن قان­­داي ءتۇس كوردىڭ؟ اۋليە قا­لاي ايان بەردى؟»، دەپ سۇراۋمەن بولادى.

سوندا جاقسى ءتۇس كورىپ، قۋانىپ كەلە جاتقان كىسى ونىڭ كوڭىلىن قيماي ءارى ەكەۋىنىڭ ءالى دە بولسا مۇڭداس ەكەنىن ۇمىتپاي، تۇسىندە ءوزىنىڭ اۋليەدەن ەكى تال ۇكى العانىن ايتادى. اللا قالاسا، كوپ ۇزاماي پەرزەنت سۇيەرمىن-اۋ دەگەن ءۇمىتىن دە جاسىرمايدى.

سول سول-اق ەكەن، جانىن­داعى كىسى: «وۋ، قۇرداس، ساداعاڭ كەتەيىن، سول ۇكىلەردىڭ ءبىرىن ماعان قيشى»، دەپ جالىنا كەتەدى. العاشقىدا ول: ء«اي، ونى مەن تۇسىمدە عانا كوردىم عوي»، دەپ ازىلدەپ قۇتىلماق بولعانىمەن، بىرتە-بىرتە كوڭىلى ءيىپ، وزىمەن مۇڭداس جاندى اياپ: «وي، جارايدى، قيدىم ساعان»، دەپ مارتتىك جاسايدى.

سويتىپ جولايرىققا جەتكەندە ەكەۋىنىڭ جولى ەكىگە اي­ى­­­رىلىپ، ءارقايسىسى ءوز قو­­نى­سىنا قاراي ات باسىن بۇرادى.

سودان ارادا ءبىراز جىل وت­­كەن­دە اۋليە ايان بەرگەن كىسى­نىڭ ايەلى بوسانىپ، قىز تۋ­ىپ، اق تۇ­يە­نىڭ قارنى جارىلىپ، ۇلان-اسىر توي بولادى. ءبى­راق ايەلى سو­دان كەيىن بالا كوتەر­مەي قالادى... ؛

ال ەكىنشى كىسىدەن ەشقانداي حابار-وشار جوق. وتكەن وقيعا ەسىنە تۇسكەن سايىن: «قاپ، اتتە­گەن-اي! – دەپ وكىنەدى پەرزەنت سۇيگەن كىسى. – سول جولى اسى­عىپ، ەلىن دە، ءجونىن دە سۇ­راپ الماعانىمدى قاراشى. و باس­تا اللا ماعان ءبىر ۇل، ءبىر قىز بەرەم دەگەن ەكەن عوي. كو­ڭى­لىن قيماي، ءبىر تال ۇكىمدى مۇڭ­داسى­ما قيىپ ەم. وسى كۇنى ول دا پەر­زەنت ءسۇيىپ، قۋانىشقا كەنە­لىپ جاتىر ما ەكەن، كىم ءبىلسىن». ؛

...مىنە، وسى اڭگىمەنى تىڭ­داعاندا، ءبىزدىڭ دە كوڭىلىمىزدى قۋانىش پەن مۇڭ قاتار تورلاپ، كيەلى جەردىڭ وزىمىزگە بەيمالىم ءبىر تىلسىم سىرىن سەزىنگەندەي بولعانىمىز بار ەدى.
باننەر
سوڭعى جاڭالىقتار

سەكتوردى ساقاداي ساي قىلدى

ايماقتار • بۇگىن، 11:31

سانى مەن ساپاسى ساي

ايماقتار • بۇگىن، 09:33

اجەنىڭ ارقاسى

قوعام • بۇگىن، 08:39

ۇلاعاتتى ءومىر يەسى

ايماقتار • بۇگىن، 08:37

بىرىنشى راۋندتا-اق سۇلاتىپ سالدى

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 08:36

ساڭلاقتار اتوي سالادى

قازاقستان • بۇگىن، 08:33

ادىلىم-اي، ادەكەم-اۋ!..

رۋحانيات • بۇگىن، 08:12

ادىلدىكتىڭ ءادىلى ەدى...

رۋحانيات • بۇگىن، 08:10

سوڭىندا جاقسى ءىزى سايراپ جاتىر

رۋحانيات • بۇگىن، 08:08

باقۇل بول، باۋىرىم!

رۋحانيات • بۇگىن، 08:07

سۇيەگى اسىل ادام ەدى

رۋحانيات • بۇگىن، 08:05

ۇقساس جاڭالىقتار