ايماقتار • 24 ءساۋىر، 2019

اۋىز سۋدىڭ ازابىن تارتقان اۋىل كوپ

806 رەت كورسەتىلدى

اۋىز سۋ – ادامزات تىرشىلىگىنىڭ كوزى. الاي­­­­­دا اۋىل تۇرعىندارى كوپ جاع­داي­دا اۋىز­ سۋدىڭ ازابىن تارتىپ كە­لەدى. سۋ ماسەلەسى شالعاي ەلدى مەكەندەر ءۇشىن، ءتىپتى قيىن. بۇگىنگى تاڭدا ءتۇر­لى مەم­لەكەت­تىك باعدارلامالار ار­قىلى اتال­عان ماسەلەنىڭ ءبىرازى وڭ شە­شىل­گەنىمەن، ءتۇيت­كىلدى ماسەلە­لەر ءالى دە بار.

ماسەلەن، جامبىل وبلى­سى­­نىڭ باي­زاق اۋدا­نى سارىكەمەر اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى وسى كۇنگە دەيىن اۋىز سۋسىز وتىر. تۇر­عىندار ەسىك الدىنداعى قۇ­دىق­­­تان شىققان لاي سۋدى تۇن­دىرىپ، ءىشىپ وتىرعانىنا شي­رەك عاسىر اسقانىن ايتادى. ەلى­مىز تاۋەلسىزدىك العالى بەرى سۋ ءما­سە­لەسىن شەشە الماي كەلە جات­قان اۋدان ورتالىعىنداعى 30 مىڭ­نان استام حالىق جاقسىلىقتان ءۇمىت­تى. سونىمەن قاتار ت.رىسقۇلوۆ اۋدانى جاڭاتۇرمىس اۋىلى حالقىنىڭ اۋىز سۋعا قاتىستى جانايقايى دا 7-8 جىلدان بەرى تولاستاماي كەلەدى. مۇن­داي اۋىل­دار اۋليەاتا وڭىرىندە جەتەر­لىك. مالىمەتكە سۇيەنسەك، 373 اۋىل­دىق ەلدى مەكەننىڭ 199-ى عا­نا ور­تالىقتاندىرىلعان اۋىز سۋمەن قام­­­­­­تىلعان ەكەن. ال 171 اۋىل ور­تا­لىقتاندىرىلماعان سۋمەن، 3 اۋىل تا­سىمال سۋمەن قامتىلعان.

سونىمەن قاتار جامبىل وبلىس­تىق ەنەر­­گەتيكا جانە تۇر­عىن ءۇي-كوم­مۋنالدىق شا­رۋا­شىلىق باسقارماسى بيىل تا­راز قا­لاسىندا 89،3، قاراتاۋ قا­لاسىندا 100، جاڭاتاس قا­لاسىندا 100 جانە شۋ قالاسىندا 60،0 پا­يىز حالىق ورتالىقتاندىرىلعان سۋ­مەن قام­تىلعانىن راستايدى. دەي تۇر­عانمەن، وڭىردە اۋىلداردى اۋىز سۋمەن قامتۋ دەڭگەيى قانداي جانە اتالعان ماسەلە توڭىرەگىندە نەندەي جۇمىس اتقارىلىپ جاتىر؟

«2021 جىلى تاراز جانە شۋ قالا­لا­رىنىڭ تۇرعىندارىن 100 پايىز ورتالىقتاندىرىلعان اۋىز سۋمەن قام­تۋ جوسپارلانعان. قالا جانە اۋدان باسشىلارى قامتىلماعان ال­قاپ­­تارعا جوبالار ازىرلەپ، وسى ءناتي­جەگە قول جەتكىزۋ ءۇشىن جۇمىس­تاردى ۇيىم­داستىرۋلارى قاجەت. قازىرگى كەز­دە ساراپتاما قاراۋىنداعى شۋ قالا­سىنىڭ 7 مىڭنان استام حالىق تۇ­راتىن «قوسقۇدىق» القابىنىڭ سۋ بەرۋ جۇيە­لەرى جوباسىنا وڭ قورىتىندىنى الۋى قاجەت. ونىڭ قۇنى شامامەن 300 ميلليون تەڭگەنى قۇ­راپ وتىر. وسى جوبا ىسكە اسىرىلعان جاعدايدا شۋ قا­لاسى تۇرعىندارىنىڭ 77 پا­يىزى ورتالىقتاندىرىلعان اۋىز سۋعا قول جەتكىزەدى. وتكەن جىلى اۋداندارداعى 19 نىساننىڭ قۇرىلىسى جانە 13 جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتامانىڭ ءازىر­لەنۋىنە بيۋدجەتتەن 8،6 ميلليارد­ تەڭگە ءبولىندى. ونىڭ ىشىندە 8 نى­سان 2017 جىلدان بەرى وتپەلى بولىپ ەسەپتەلەدى. ال 17 نىسان­نىڭ قۇرى­لى­سىنا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 7،5 ميلليارد تەڭگە، 2 نىسان­نىڭ قۇرى­لىسىنا جانە 13 جوبالاۋ جۇمىس­تارىنا وبلىستىق بيۋدجەتتەن 1،1 ميلليارد تەڭگە ءبولىندى»، دەيدى باسقارما باسشىسى نۇرلان الدامجاروۆ.

اۋىز سۋ تالاي ەلدى مەكەننىڭ باستى ماسە­­­لە­­­سىنە اينالعانى شىن. الاي­دا ءتۇيىنى تارقا­ما­عان ماسەلەمەن قاتار، كوڭىل قۋان­تارلىق كورسەتكىشتەر دە­ بار. جامبىل اۋدانىنىڭ پري­­گورودنوە، توعىزتاراۋ اۋىل­دارى، قور­­­داي اۋدانىنىڭ اۋقات­تى اۋىلى،­ تا­­لاس اۋدانى­نىڭ قىزىلاۋىت اۋى­لى، بايزاق اۋدا­نىنىڭ كەڭەس، اباي، مىرزا­تاي، تەگىس­تىك اۋىلدارى، ت.رىس­قۇلوۆ اۋدا­نىنىڭ لۋگوۆوە اۋىلى جانە شۋ اۋدانىنىڭ د.قوناەۆ اۋىل­دارىنىڭ تۇرعىن­­دا­رىنا اۋىز سۋ بەرىلگەن. «ورتا­­لىق­تان­دىرىلعان اۋىز سۋمەن قامتىلعان 199 اۋىلدىق ەلدى مەكەن ىشىندە تۇرعىندار سانى 362 729 ادام بولىپ وتىر. ونىڭ 144 اۋىلىن­دا حالىق اۋىز سۋدى تاۋلىك بويى پايدالانۋدا. ال 55 اۋى­لىندا سۋ كەستەمەن بەرىلەدى. بىل­تىر 65 اۋىل سۋدى كەس­تەمەن پايدالانعان بولا­تىن، ونىڭ ءىشىن­دە 9-12 ساعاتتان سۋدى 19 اۋىل پايدالانعان بولسا، قازىر 55 اۋىلدىڭ 27 اۋىلى 12 ساعات­تان پايدالانۋدا. بۇل جۇمىستار ءارى قاراي جالعاسا بەرەدى»، دەيدى باسقار­ما باس­شىسى.

ال سۋدىڭ كەستەمەن بەرىلۋ سەبەپتە­رىنە كەلسەك، سۋ بەرۋشى مەكەمەلەر وسى ار­قىلى ەلەكتر قۋاتىن ۇنەمدەيدى ەكەن. سۋدى تاۋلىك بويى بەرۋ مەكەمەلەر ءۇشىن ءتيىمسىز بولعاندىقتان، بۇ­دان باسقا تاريفتەردى ءتيىمدى ەتۋ ماق­ساتىندا وبلىستا «تاراز سۋ» مەكە­مەسى نەگىزىندە بىرىڭعاي وپەراتور قۇرۋ بويىنشا شەشىم قابىلدانعان. اتال­عان مەكەمەنىڭ ديرەكتورى مارات سمايلوۆتىڭ ايتۋىنشا، كاسىپورىن 70-تەن استام ارناۋلى تەحنيكالارمەن جاب­دىقتالعان، بىلىكتى ماماندارى دا جەتكىلىكتى. ەندى مەكەمە وسى مۇمكىندىكتەردى اۋداندار اۋماعىندا پايدالانا وتىرىپ، اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردى سۋمەن قامتۋ جۇمىستارىن دۇرىس جولعا قويۋدى جوسپارلاۋدا. بۇل ءبىر كۇننىڭ شارۋاسى بولماعانىمەن، اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ماسەلەسىن وڭ شەشۋگە ىقپال ەتەتىنى بەلگىلى. الايدا، ن.الدامجاروۆ اۋدانداردا سۋمەن قامتۋ سالاسىندا جۇمىس ىستەيتىن كوم­مۋ­­­­نالدىق كاسىپورىندار تەحنيكالارمەن تولىق جابدىقتالماعانىن، ماماندار تاپشى ەكەنىن، سوندىقتان دا كوبىسى شىعىنمەن جۇمىس ىستەيتىنىن ايتىپ ءوتتى.

بۇگىنگى تاڭدا اتالعان سالادا اۋىل­دىق ەلدى مەكەندەردى سۋمەن قام­تۋ سالاسىنا حالىقارالىق قارجى ۇيىم­دارىنان ينۆەستيتسيا تارتۋ ماسەلەسى وزەكتى بولىپ تۇر. قازىرگى كەزدە «تاراز سۋ» مەكەمەسى ەۋروپالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىمەن 2015 جىلدان بەرى كەلىسىمشارت بو­يىنشا جۇمىس ءىس­تەۋىنە بايلانىستى، اتالعان قارجى ۇيىمىنىڭ كە­لىسىمىن الۋعا حات جولدانىپتى. «وسى بىرىڭعاي وپەراتور قۇرۋدى ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارىنا تا­راز قالاسى جانە اۋدان باسشىلارى بەلسەندى تۇردە اتسالىسۋلارى قاجەت. ءويت­كەنى كاسىپورىندار جۇ­مىسىن ءتيىم­دى جانە پايدالى جۇرگىزۋ ەڭ باستى ماقسات»، دەيدى ن.جانۇزاق ۇلى.

دەگەنمەن، وڭىردە اۋىلدار­داعى اۋىز سۋ ماسەلەسى بىرتىندەپ شەشىمىن تا­ۋىپ كەلەدى. ايتالىق، 2019 جىلعا رەس­­­پۋب­ليكالىق بيۋدجەتتەن تاراز قالا­سىنىڭ سۋمەن قامتۋ سالاسى بو­يىن­شا 2 جوباعا 650 ميلليون تەڭگە، ال اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردى سۋمەن قام­تۋعا 10 جو­باعا 3440 ميل­ليون تەڭگە بولىنگەن. وسى جوبالارعا وب­­لىس­تىق بيۋدجەتتەن قو­سىمشا قار­­­جى­­لاندىرۋعا 10 پايىز كو­لەمىندە قاراجات قاراستىرىلعان. جىل سوڭى­نا دەيىن وبلىستاعى 209 اۋىلدى ور­تا­لىقتاندىرىلعان سۋمەن قامتۋ كوز­دەلۋدە.

باسقارمانىڭ مالىمەتىن­شە، ين­دۋس­تريا جانە ينفرا­قۇ­رىلىمدىق دا­مۋ مينيسترلىگىنە 2019-2021 جىلدارى اۋىلدارعا اۋىز سۋ تارتۋدى قار­جىلاندىرۋ ماقساتىندا بايزاق اۋدا­نى سا­­رىكەمەر اۋى­لىنىڭ سۋمەن قامتۋ جۇيەلەرى جوباسى بويىنشا قۇنى 3،8 ميلليارد تەڭگە، سارىسۋ اۋدانىنىڭ يگىلىك جانە ءوندىرىس اۋىل­دارىنا 705،9 ميلليون تەڭگە، تالاس اۋدا­نى مايتوبە اۋىلىنا 331،5 ميلليون تەڭگە، مويىنقۇم اۋى­لىنىڭ قىلىشباي اۋىلى 413،8 ميلليون تەڭگە سۋمەن قامتۋ جۇيەلەرى قۇرىلىسى جوبالارىنا بيۋدجەتتىك ءوتىنىم تاپسىرىلىپ، بيىل جۇمىستاردى باستاۋعا 4 اۋىلعا 723،5 ميلليون تەڭگە ءبولۋ قولداۋ تاپقان. ەندىگى جەردە تۇر­عىنداردىڭ اۋىلدى جەرلەردىڭ اۋىز سۋ ماسەلەسى ءبىراز بولسا دا شەشىمىن تابادى دەگەن ءۇمىتى بار.


جامبىل وبلىسى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

اسىل اعانىڭ شاراپاتى

رۋحانيات • كەشە

قۇيماقۇلاق

رۋحانيات • 26 قازان، 2021

قوعامنىڭ بىتەۋ جاراسى

قوعام • 26 قازان، 2021

گاز باعاسى نەگە قىمبات؟

ايماقتار • 26 قازان، 2021

فرانتسيا تىزگىنى ءۇشىن تايتالاس

ساياسات • 26 قازان، 2021

ەربوسىن ۇلىن اۋىر سىناق كۇتىپ تۇر

كاسىپقوي بوكس • 26 قازان، 2021

ۇقساس جاڭالىقتار