– كەڭەيتىلگەن وتىرىسقا ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى بەردىبەك ساپارباەۆ, ادىلەت, ىشكى ىستەر, سىرتقى ىستەر مينيسترلىكتەرىنىڭ, ءمۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى ازاماتتار قوعامدىق بىرلەستىكتەرىنىڭ جانە ساياسي پارتيالاردىڭ وكىلدەرى قاتىستى. سونىمەن قاتار وبلىستار, نۇر-سۇلتان, الماتى جانە شىمكەنت قالالارىنىڭ اۋماقتىق سايلاۋ كوميسسيالارى, اكىمدەر اپپاراتتارىنىڭ وكىلدەرى بەينەبايلانىستا, – دەگەن ب.يماشەۆ العاشقى ءسوزدى ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى كونستانتين پەتروۆقا بەردى. ول سايلاۋشىلاردىڭ ءتىزىمىن تۇرعىلىقتى جەرى بويىنشا ءتيىستى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان جەكە تۇلعالار تۋرالى مەملەكەتتىك بازا دەرەكتەرى نەگىزىندە جاسايتىندىعىن ايتا كەلىپ, ناقتىلى سايلاۋ ۋچاسكەسiندە ازاماتتى سايلاۋشىلار تiزiمiنە ەنگiزۋ ءۇشiن ونىڭ وسى سايلاۋ ۋچاسكەسiنiڭ اۋماعىندا تۇرعىلىقتى جەرi بويىنشا تiركەلۋ فاكتiسi نەگiز بولادى, دەدى.
سايلاۋشىلار تىزىمدەرىنە رەسپۋبليكانىڭ بەلسەندi سايلاۋ قۇقىعى بار ازاماتتارى ەنگىزىلەدى. ولار تيiستi سايلاۋ ۋچاسكەلەرiنىڭ اۋماعىنداعى تۇرعىلىقتى جەرi بويىنشا تىركەلەدى. ءار ازامات تەك ءبىر عانا سايلاۋشىلار تىزىمىنە ەنگىزىلەدى. ال ۋاقىتشا تىركەلگەن ازاماتتار تۇراقتى تىركەلگەن جەرى بويىنشا ءتىزىمنەن الىنىپ, سايلاۋشىلار تىزىمدەرىنە وزدەرىنىڭ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانعا بەرگەن ءوتىنىشى نەگىزىندە ەنگىزىلەدى. جەرگiلiكتi اتقارۋشى ورگانداردىڭ لاۋازىمدى ادامدارى تيiستi سايلاۋ كوميسسياسى ۇسىنعان سايلاۋشىلار تiزiمدەرiنiڭ, سونداي-اق سايلاۋشىلار تۋرالى دەرەكتەردiڭ انىقتىعى ءۇشiن جاۋاپتى بولادى.
جالپى, ءاربىر سايلاۋشى سايلاۋ جاريالانعان نەمەسە تاعايىندالعان كەزدەن باستاپ ءتيىستى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندا سايلاۋشى رەتىندە تىركەلۋگە قۇقىلى. ەگەر سايلاۋشىعا سايلاۋدان كەمiندە وتىز كۇن بۇرىن سايلاۋ كۇنi ءوزiنiڭ تiركەلگەن ورنى بويىنشا داۋىس بەرۋگە ارنالعان ءۇي-جايعا كەلۋ مۇمكiندiگiنىڭ بولمايتىنى بەلگiلi بولسا, ول ءوزiنiڭ بولاتىن جەرi بويىنشا جەرگىلىكتi اتقارۋشى ورگانعا ءوزiن تيiستi سايلاۋشىلار تiزiمiنە ەنگiزۋ جونiندە جازباشا ءوتiنiش بەرۋگە قۇقىلى.
ال ءاربىر سايلاۋ ۋچاسكەسى بويىنشا سايلاۋشىلاردىڭ ءتىزىمدەرىن ءتيىستى اكىم داۋىس بەرۋ باستالاردان 20 كۇن بۇرىن اكت بويىنشا ۋچاسكەلىك سايلاۋ كوميسسياسىنا, ياعني 20 مامىردان كەشىكتىرمەي ۇسىنادى. ازاماتتاردىڭ تۇرعىلىقتى جەرi بويىنشا قۇرىلعان سايلاۋ ۋچاسكەلەرiندەگi سايلاۋشىلار تiزiمدەرiن داۋىس بەرەتiن كۇنگە ون بەس كۇن قالعاندا, ياعني 25 مامىردان كەشىكتىرمەي تيiستi سايلاۋ كوميسسيالارى تانىسۋ ءۇشiن سايلاۋشىلارعا بەرەدi. ءسويتىپ ازاماتتارعا (تاڭداۋشىلارعا) تيiستi سايلاۋ كوميسسيالارىنىڭ ءۇي-جايلارىندا سايلاۋشىلار (تاڭداۋشىلار) تiزiمiمەن تانىسۋ, سونداي-اق ولارعا ەنگiزiلگەن سايلاۋشىلار (تاڭداۋشىلار) جونiندەگi دەرەكتەردiڭ دۇرىستىعىن تەكسەرۋ مۇمكiندiگi بەرىلەدى.
بۇل ورايدا ءار ازامات (تاڭداۋشى) سايلاۋشىلار تiزiمدەرiندەگi ءوزi تۋرالى دەرەكتەردi تەكسەرۋگە جانە تiزiمگە ەنگiزiلمەگەنi, دۇرىس ەنگiزiلمەگەنi نەمەسە تiزiمنەن شىعارىپ تاستالعانى, سونداي-اق تiزiمدەردەگi سايلاۋشى (تاڭداۋشى) تۋرالى دەرەكتەردە جاڭساقتىق جiبەرiلگەنi ءۇشiن شاعىمدانۋعا قۇقىلى. سايلاۋشىلار تىزىمىنە ەنگىزۋ, ودان شىعارۋ نە تىزىمدەرگە تۇزەتۋلەر جاساۋ قاجەتتiگi تۋرالى ارىزداردى تيiستi سايلاۋ كوميسسياسى سايلاۋ كوميسسياسىنا ارىز كەلiپ تۇسكەن كۇنi قارايدى. ارىز ماقۇلدانباعان جاعدايدا سايلاۋ كوميسسياسى ارىزدانۋشىعا ونىڭ ارىزىنىڭ ماقۇلدانباعانى تۋرالى دالەلدi شەشiمنiڭ كوشiرمەسiن كەشiكتiرمەي بەرەدi. شەشiمگە سايلاۋ كوميسسياسى ورنالاسقان جەردەگى تيiستi سوتقا شاعىم جاسالۋى مۇمكىن, سوت شاعىمدى كەلىپ تۇسكەن كۇنى قارايدى. ارىزدانۋشى ءۇشiن دۇرىس شەشiم قابىلدانعان جاعدايدا سايلاۋ كوميسسياسى سايلاۋشىلار (تاڭداۋشىلار) تiزiمiنە تۇزەتۋدi نەمەسە ەنگiزiلمەگەن سايلاۋشىنى تiزiمگە ەنگiزۋدi دەرەۋ جۇرگiزەدi. سايلاۋشى ۋچاسكەنىڭ ورنالاسقان جەرى بويىنشا تۇراقتى مەكەنجايعا تىركەلگەنىن راستالعان كەزدە, ياعني حقو بەرەتىن مەكەنجاي انىقتاماسىن ۇسىنا وتىرىپ, ءتيىستى ۋچاسكەدەگى سايلاۋشىلار تىزىمىنە ەنگىزىلۋى مۇمكىن.
بۇدان كەيىن ءسوز العان ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ مۇشەسى ءلاززات سۇلەيمەن, سايلاۋ ۋچاسكەلەرىندە مۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى ازاماتتار ءۇشىن جاعدايلاردى قامتاماسىز ەتۋ تۋرالى ايتىپ بەردى. ونىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ جۇمىس توبى قوعامدىق ۇيىمدارمەن, مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسە وتىرىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا سايلاۋ وتكىزۋ كەزىندە مۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى ازاماتتاردىڭ سايلاۋ قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا ۇسىنىمداردى ازىرلەگەن. مۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى ازاماتتاردىڭ ساياسي جانە قوعامدىق ومىرگە قاتىسۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ساياسي پارتيالارعا جانە وزگە دە قوعامدىق بىرلەستىكتەرگە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى ازاماتتارىن سايلانبالى لاۋازىمدارعا كانديداتتىققا ۇسىنۋ, پارتيالىق تىزىمدەرگە ەنگىزۋ, سايلاۋ كوميسسيالارىن قالىپتاستىرۋ كەزىندە ولاردىڭ قۇرامدارىنا ۇسىنۋ تۋرالى ايتىلعان. سونىمەن زاڭناما نورمالارىن ورىنداۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار سايلاۋ كوميسسيالارىنا ءمۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى ازاماتتاردىڭ داۋىس بەرۋگە ارنالعان ءۇي-جايلارعا كەدەرگىسىز كىرۋىنە جاعداي جاساۋ ارقىلى سايلاۋ قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋ ءجونىندەگى جۇمىسقا جاردەمدەسۋگە مىندەتتى, دەيدى بايانداماشى.
ال بۇل ماسەلەلەر شەشىمىن تابۋى ءۇشىن الدىمەن عيماراتتاردىڭ ءبىرىنشى قاباتتارىندا داۋىس بەرۋگە ارنالعان ءۇي-جايلاردى ورنالاستىرۋدى, پاندۋستاردىڭ, توسەنىشتەردىڭ, تاكتيلدى كورسەتكىشتەردىڭ (ۋاقىتشا رۇقسات ەتىلەدى) بولۋىن, ەسىكتەردىڭ قاجەتتى ويىقتارىنىڭ بولۋىن, جەتكىلىكتى جارىقتاندىرۋدى كوزدەۋ جانە ىڭعايلى كىرەبەرىس جانە جاياۋ جۇرگىنشىلەر جولدارىنىڭ, اۆتوكولىك تۇراعىنا ارنالعان ارنايى ورىنداردىڭ بولۋىن ەسكەرۋ قاجەت. سونىمەن قاتار سايلاۋ ۋچاسكەلەرى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىم وبەكتىلەرىنىڭ قولجەتىمدىلىك كارتاسىنا ەنگىزىلۋى ءتيىس. بۇعان قوسا, زاعيپ-ساڭىراۋ جانە ساڭىراۋ سايلاۋشىلاردىڭ كوپشىلىك سانىنىڭ داۋىس بەرۋگە قاتىسۋى جورامالدانىپ وتىرعان سايلاۋ ۋچاسكەلەرىندە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ, قوعامدىق بىرلەستىكتەردىڭ جاردەمىمەن سۋردواۋدارماشىلار, تيفلوسۋردواۋدارماشىلار تارتىلۋى مۇمكىن.
سايلاۋ كوميسسيالارى داۋىس بەرۋگە ارنالعان راسىمدەر مەن ماتەريالداردى قولجەتىمدى ءارى تۇسىنىكتى ەتىپ پايدالانۋعا بەرۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن شارالار قابىلدايدى. سايلاۋ ناۋقانى كەزەڭىندە سايلاۋ كوميسسيالارى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ مۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى سايلاۋشىلاردىڭ سانى تۋرالى ءمالىمەتتەرى نەگىزىندە سايلاۋ ناۋقانى تۋرالى (داۋىس بەرۋ ۋاقىتى مەن ورنى, نەگىزگى سايلاۋ ارەكەتتەرى, قاجەتتى بايلانىس اقپاراتى, مىسالى, تەلەفون, سايلاۋ كوميسسيالارىنىڭ مەكەنجايى), داۋىس بەرۋ ءتارتىبى, بيۋللەتەندى تولتىرۋ ءتارتىبى جانە باسقا دا سايلاۋ راسىمدەرىن جۇزەگە اسىرۋ تۋرالى اقپاراتتىق ماتەريالداردى اۋديوفورماتتا (تسيفرلى جەتكىزگىشتەردە) دايىندايدى. جانە وقۋعا ىڭعايلى, ۇلكەيتىلگەن قارىپپەن باسىلعان كانديداتتار, پارتيالىق تىزىمدەر تۋرالى اقپاراتتىق ماتەريالداردى قاجەتتى مولشەردە دايىنداۋ بويىنشا شارالاردى قابىلدايدى. ءسويتىپ مۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى سايلاۋشىلارعا ارنالعان اقپاراتتىق ماتەريالدار سايلاۋ كوميسسيالارىنىڭ ءۇي-جايلارىندا ورنالاستىرىلادى.
ەڭ باستىسى, مۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى ازاماتتارعا سايلاۋ ۋچاسكەسىندە بوگدە ادامنىڭ كومەگىنسىز (نەمەسە ادامنىڭ ءوز تاڭداۋى بويىنشا كومەگىن پايدالانا وتىرىپ) ءوز داۋىسىن جاسىرىن بەرە الاتىنداي جاعدايلار بەرىلۋگە ءتيىس. سايلاۋشى داۋىس بەرۋ ءۇشىن كەلە المايتىن جاعدايدا ۋچاسكەلىك سايلاۋ كوميسسياسى ونىڭ داۋىس بەرۋ كۇنى جەرگىلىكتى ۋاقىت بويىنشا ساعات ون ەكىدەن كەشىكتىرمەي بەرىلۋى مۇمكىن جازباشا ءوتىنىشى نەگىزىندە وسى سايلاۋشىنىڭ بولاتىن جەرىندە داۋىس بەرۋدى ۇيىمداستىرۋعا ءتيىس.
سونداي-اق قازىرگى ۋاقىتتا وسك جۇمىسىنىڭ ماڭىزدى باعىتتارىنىڭ ءبىرى – اۋماقتىق سايلاۋ كوميسسيالارىنىڭ ءمۇشەلەرى ءۇشىن ەلەكتوراتتىق وقىتۋدى ۇيىمداستىرۋ. اتاپ ايتقاندا, مۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى ازاماتتاردىڭ سايلاۋ قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى سايلاۋ كوميسسيالارىنىڭ مۇشەلەرىن سايلاۋدى وتكىزۋ بويىنشا وقىتۋ ءۇشىن وقۋ-ادىستەمەلىك كەشەندە كورسەتىلگەن. ول ءۇشىن قاشىقتىقتان تەستىلەۋدىڭ كىشى جۇيەسىنە ءمۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى ازاماتتاردىڭ سايلاۋ قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋگە بايلانىستى بىرقاتار تەست تاپسىرمالارى ەنگىزىلگەن.
