كەدەرگىلەردى جويۋ كەرەك
پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى − قارجى ءمينيسترى ءاليحان سمايىلوۆ ۇكىمەت وتىرىسىندا ەلگە ينۆەستيتسيا تارتۋدا تۋىندايتىن كەدەرگىلەردى اتادى. ونىڭ ايتۋىنشا, سوڭعى جىلدارى الەمدىك ينۆەستيتسيالىق احۋال كۇرت وزگەرىپ, تارتىلعان ينۆەستيتسيالىق قاراجات تومەندەگەن.
− جاھاندىق تىكەلەي ينۆەستيتسيالار كولەمى 2017 جىلى 23 پايىزعا, 2018 جىلى 19 پايىزعا, ياعني 1,2 ترلن اقش دوللارىنا دەيىن تومەندەگەن. تيىسىنشە, ينۆەستيتسيالىق اعىمدار ءۇشىن الەمدە باسەكەلەستىك كۇرت وسۋدە. تومەندەۋ ترەندى جالپى جاھاندىق دەڭگەيدە دە, دامۋشى ەلدەردە دە بايقالادى. اسىرەسە, دامۋشى ەلدەردە ينۆەستيتسيالار ءۇشىن باسەكەلەستىك ارتىپ كەلەدى. وعان ءبىزدىڭ كورشىلەرىمىزدىڭ كورسەتكىشتەرى دالەل بولا الادى. ماسەلەن, 2019 جىلدىڭ 15 ناۋرىزىندا قىتاي شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار تۋرالى جاڭا زاڭ قابىلدادى. ساراپشىلاردىڭ باعالاۋىنشا, ون جىل ىشىندە بۇل قادام ولاردىڭ ەكونوميكاسىنا 1,5 ترلن اقش دوللارىن تارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. رەسەيدە تىكەلەي ينۆەستيتسيالار قورى قۇرىلعان, 50-دەن اسا جوباعا 1,5 ترلن رۋبلدەن استام ينۆەستيتسيا جۇزەگە اسىرىلدى. وزبەكستاندا دا بيىل قاڭتار ايىندا 1 ملرد دوللار شاماسىندا تىكەلەي ينۆەستيتسيالار قورى قۇرىلدى», دەدى مينيستر.
باياندامادا ايتىلعانداي, قازاقستانعا تارتىلعان ينۆەستيتسيالاردىڭ باسىم بولىگى شيكىزات ءوندىرۋ سالاسىنا باعىتتالعان. جالپى, ينۆەستيتسيا كولەمىنىڭ ۇشتەن ءبىرى عانا شيكىزاتتىق ەمەس سەكتورعا تيەسىلى ەكەن. قازاقستاندا 2016 جىلى تىكەلەي ينۆەستيتسيالار كولەمى 8,5 ملرد دوللار بولسا, بىلتىر بۇل كورسەتكىش 3,8 ملرد دوللارعا كەمىگەن.
− سوندىقتان بىزگە ساپالى ينۆەستيتسيا تارتۋ ءۇشىن جاڭا تەتىكتەر كەرەك. قولدانىستاعى مەحانيزمدەرگە تالداۋ جۇرگىزىلىپ, ءتيىمسىز تۇستارى بەلگىلەندى. نەگىزگى تۇجىرىم مىناداي: قازىر مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ۇيىمدار اراسىندا ينۆەستيتسيا سالاسىندا ينۆەستيتسيالاردى جالپى ۇيلەستىرۋگە ءمان بەرىلمەگەن. ينۆەستيتسيالىق كليماتتى قالىپتاستىرۋدا مينيسترلىكتەر, ۇلتتىق كومپانيالار, اكىمدىكتەر جانە باسقالارى اينالىسادى. بىراق ولاردىڭ ارقايسىسى ءوز بەتىنشە جۇمىس ىستەيدى. احقو-دا جاسالعان قۇرالداردى پايدالانبايدى. الەمدىك ينۆەستيتسيالىق قوعام ءۇشىن تۇسىنىكتى فورماتتا رەسىمدەلگەن جانە ۇسىنىلعان تارتىمدى جوبالاردىڭ سانى جەتكىلىكسىز, – دەدى ءا.سمايىلوۆ.
ۇيلەستىرۋ كەڭەسى قۇرىلدى
قارجى ءمينيسترى ءا.سمايىلوۆ ءوز بايانداماسىندا پرەمەر-مينيستر ا.ءماميننىڭ توراعالىعىمەن ەلىمىزدە ينۆەستيتسيالار تارتۋ جونىندەگى ۇيلەستىرۋ كەڭەسى قۇرىلعانىن حابارلادى.
− ينۆەستيتسيا سالاسىنداعى جۇيەلى پروبلەمالاردى شەشۋ ءۇشىن 19 ساۋىردە جۇمىس توبىنىڭ ۇسىنىستارى نەگىزىندە ۇكىمەت «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار تارتۋ جونىندەگى شارالاردى كۇشەيتۋ تۋرالى» قاۋلى قابىلدادى. بۇل قاۋلى بويىنشا ينۆەستيتسيالار تارتۋعا ارنالعان جۇمىستىڭ جاڭا جوباسى جاسالىپ, ەلىمىزدەگى ينۆەستيتسيالىق قىزمەتتى جۇيەلەندىرۋ كوزدەلىپ وتىر, – دەيدى ءا.سمايىلوۆ.
كەڭەستە ستراتەگيالىق ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋدىڭ ەرەكشە شارتتارىن ۇسىنۋ جونىندەگى وكىلەتتىكتەر زاڭنامالىق دەڭگەيدە بەكىتىلمەك. – بۇل ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ءتيىمدى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن قاجەتتى شەشىمدەردى جەدەل قابىلداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. كەڭەس قۇرامىنا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى, پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى, نەگىزگى مينيسترلىكتەردىڭ (ادىلەت, سىرتقى ىستەر, ۇلتتىق ەكونوميكا, يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ, ەنەرگەتيكا, اۋىل شارۋاشىلىعى, ىشكى ىستەر مينيسترلىكتەرى), «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ, ۇلتتىق باسقارۋشى حولدينگتەردىڭ, ۇلتتىق كومپانيالاردىڭ, «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ءبىرىنشى باسشىلارى, سونداي-اق جوعارعى سوتتىڭ, باس پروكۋراتۋرانىڭ جانە ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ باسشىلارى كىردى», دەدى مينيستر. جيىندا بەلگىلى بولعانداي الداعى ۇكىمەت وتىرىستارىندا اتالعان كەڭەستىڭ ينۆەستيتسيالىق احۋالدى جاقسارتۋعا باعىتتالعان جول كارتاسى تانىستىرىلماق.
قازاقستاننىڭ ارتىقشىلىعى بار
قازاقستان ەۋرازيا قۇرلىعىندا شەتەلدىك ينۆەستورلار ءۇشىن اعىلشىن قۇقىعى نەگىزىندە شەتەلدىك تورەشىلەردىڭ جۇمىس ىستەۋىنە جاعداي جاساپ وتىرعان بىردەن-ءبىر مەملەكەت. ادىلەت ءمينيسترى مارات بەكەتاەۆ: «ينۆەستيتسيالار بۇگىن قاجەت. بيزنەس ءۇشىن قاجەتتى سەنىمدىلىكتى اعىلشىن قۇقىعى, اعىلشىن ءتىلى جانە اعىلشىن سوتى بەرەدى. قازاقستانعا ينۆەستيتسيالار عانا ەمەس, وعان قوسا جاڭا تەحنولوگيالار دا قاجەت. سوندىقتان زياتكەرلىك مەنشىكتى قورعاۋ بويىنشا ۇكىمەت ءبىرىزدى ساياسات جۇرگىزەدى. قارجى ورتالىعى اۋماعىندا زياتكەرلىك مەنشىكتى حالىقارالىق تىركەۋ بويىنشا ىڭعايلى سەرۆيس قامتاماسىز ەتىلەدى, دەيدى ول.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, قازاقستاندا ينۆەستورلاردىڭ جۇمىسىن قامتاماسىز ەتۋگە قابىلەتتى ادامي كاپيتال قالىپتاسادى. اعىلشىن ءتىلىن ەركىن مەڭگەرگەن جانە الەمدىك ۋنيۆەرسيتەتتەردە ءبىلىم العان حالىقارالىق دەڭگەيدەگى زاڭگەرلەر قازىردىڭ وزىندە دايار. سوت ادىلدىگىن نىعايتۋ بويىنشا جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستار حالىقارالىق رەيتينگتەردە كورىنىس تابادى. حالىقارالىق قۇقىق ۇستەمدىگى يندەكسىندە قازاقستان 7 جىل ىشىندە 10 تارماققا ءوسىم كورسەتىپ, 126 ەلدىڭ اراسىندا 65-ءشى ورىنعا كوتەرىلدى. ارينە, بۇل جوعارى كورسەتكىش ەمەس, بىراق ينۆەستيتسيا ءۇشىن جاھاندىق باسەكەلەستىك جاعدايىندا اعىلشىن قۇقىعى مەن شەتەلدىك تورەشىلەر – ءبىزدىڭ ەۋرازيالىق وڭىردەگى باسەكەدەگى باستى ارتىقشىلىعىمىز. الەمدىك بيزنەستىڭ 80 پايىزى اعىلشىن قۇقىعىن تاڭدايدى. سول سەبەپتى اعىلشىن قۇقىعىنا نەگىزدەلگەن گونكونگ جانە دۋباي سياقتى قارجى ورتالىقتارى ءوز ەلدەرىنىڭ ەكونوميكالارىنا ءىرى ينۆەستيتسيالاردى تابىستى تارتادى. ينۆەستورلار قازاقستاننىڭ بيزنەس ءۇشىن تۇراقتى جانە جايلى جاعدايدى قامتاماسىز ەتەتىن سەنىمدى سەرىكتەس ەكەنىن سەزىنۋى ءتيىس, دەدى مينيستر.
ايتا كەتەرلىگى, ەلىمىزگە سىرتتان كەلگەن ينۆەستيتسيالاردىڭ باسىم بولىگى نۇر-سۇلتان قالاسىنا باعىتتالىپ وتىر. قالا اكىمى باقىت سۇلتانوۆ وتكەن جىلى ەلورداعا رەكوردتىق كولەمدە ينۆەستيتسيا تارتىلعانىن, سىرتتان تۇسكەن قارجى العاش رەت 1 تريلليون تەڭگەدەن اسقانىن ايتتى. قالادا ىسكە اسىرىلىپ جاتقان ءىرى جوبالار جوعارىدا اتالعان ينۆەستيتسيالىق قاراجاتتىڭ ەسەبىنەن جۇزەگە اسقان. دەسە دە بيىلعى كورسەتكىش كوڭىل كونشىتەرلىك ەمەس.
– بيىل قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ ازايۋىنا بايلانىستى ينۆەستيتسيا كولەمى دە تومەندەپ وتىر. ويتكەنى ينۆەستيتسيالاردىڭ 70-80 پايىزىن قۇرىلىس قۇرايدى. ءبىز وتكەن جىلدارداعى ينۆەستيتسيالارعا تالداۋ جاسادىق. 2019 جىلعا ارنالعان بولجامدى كولەمدەردى جيناپ, جوسپار قۇردىق. ەگەر ورىنداساق, بىلتىرعى تريلليون تەڭگەدەن اسىرۋعا بولادى, – دەدى قالا اكىمى.
ا.مامين – ينۆەستيتسيالىق ومبۋدسمەن
مينيسترلەر ۇيىندە تالقىلانعان تاقىرىپقا قاتىستى سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ب.اتامقۇلوۆ, «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ باسقارۋشىسى ق.كەلىمبەتوۆ, قازاقستاننىڭ شەتەلدىك ينۆەستورلار كەڭەسى قاۋىمداستىعىنىڭ باسقارما توراعاسى ا.پرەيمانيس جانە دە بىرقاتار وبلىس اكىمدەرى بايانداما جاسادى. جيىندا ينۆەستيتسيالىق ماسەلەلەرگە جاۋاپتى ورگاندار بەكىتىلىپ, قۇرىلىمدارداعى وزگەرىستەر ءمالىم بولدى. قازاقستاندا ينۆەستيتسيالىق ومبۋدسمەن مىندەتتەرى ۇكىمەت باسشىسى ا.مامينگە جۇكتەلدى.
− ەلىمىزدە الداعى ۋاقىتتا «استانا» حقو ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ جانە قازاقستاننىڭ ينۆەستيتسيالىق ءيميدجىن ىلگەرىلەتۋ جونىندەگى جۇمىستى ۇيلەستىرۋ بويىنشا بىرىڭعاي ورتالىق بولىپ ايقىندالادى. بۇل وڭىرلىك ينۆەستيتسيالىق حاب بولادى. سول سياقتى وندا ينۆەستورلارعا «ءبىر تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا قىزمەت كورسەتۋ جانە ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ بىرىڭعاي پۋلىن قالىپتاستىرۋ ورتالىقتاندىرىلادى. «Kazakh Invest» اق «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ اكىمشىلىگىنە سەنىمگەرلىك باسقارۋعا بەرىلەدى. جوبالاردى قالىپتاستىرۋ مەن سۇيەمەلدەۋدىڭ بىرىڭعاي اقپاراتتىق جۇيەسى قۇرىلادى. زاماناۋي تسيفرلى تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ ارقىلى ۆيزا جانە كوشى-قون رەجىمىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ بويىنشا شارالار قابىلدانادى, – دەدى ءا.سمايىلوۆ.
تاقىرىپتى قورىتىندىلاۋ بارىسىندا پرەمەر-مينيستر ا.مامين ەكونوميكانىڭ تۇراقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ ينۆەستيتسيالاردى تارتۋمەن بايلانىستى ەكەنىنە توقتالدى.
− بۇل ماسەلەدە الەمدىك دەڭگەيدە عانا ەمەس, ءبىزدىڭ ايماقتا دا ايتارلىقتاي باسەكەلەستىك بار. وسىعان وراي ىسكەرلىك ورتا مەن بيزنەس احۋالدى جاقسارتۋ ءۇشىن ۇنەمى جۇمىس ىستەۋىمىز كەرەك. ورتا مەرزىمدى كەزەڭدە نەگىزگى كاپيتالعا سالىناتىن ينۆەستيتسيالار كولەمىن – ءىجو-ءنىڭ 30 پايىزىنا دەيىن ارتتىرۋ كەرەك. وسى ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن ەكونوميكانىڭ تۇراقتى دامۋىنا قاجەتتى تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ – اسا ماڭىزدى مىندەت. تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار ەلىمىزدىڭ دامۋىنىڭ نەگىزگى درايۆەرى, – دەدى پرەمەر-مينيستر. ۇكىمەت باسشىسى ەل ەكونوميكاسىنا شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردى جاڭا سەرپىنمەن تارتۋ بويىنشا ناقتى جۇمىستى ۇيىمداستىرۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.
− بۇگىن ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ بويىنشا جاڭا تاسىلدەر ۇسىنىلدى. ونىڭ ەنگىزىلۋى بويىنشا ناقتى شەشىمدەر قابىلدانعان. بۇل رەتتە, بىرىنشىدەن, ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ ماسەلەسى بويىنشا بارلىق جاۋاپتى شەشىمدەر ۇيلەستىرۋ كەڭەسىنىڭ قاراۋىنا شىعارىلاتىن بولادى, – دەدى ول. ۇكىمەت باسشىسى شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ ەلىمىزدىڭ تۇراقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتىپ, حالىقتىڭ تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋعا, جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا, الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى شەشۋگە نەگىز بولاتىنىن اتاپ ءوتتى.
