ينۆەستيتسيالار تارتۋ جونىندەگى كەشەندى ەكوجۇيەنى قۇرۋ — قر ۇكىمەتىنىڭ ماڭىزدى مىندەتى

قر پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى – قارجى ءمينيسترى Ə. سمايىلوۆ قر تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسىنىڭ 30% جوعارى دەڭگەيدە جوق جانە نەگىزگى كاپيتالعا ينۆەستيتسيالار تارتۋ, ينۆەستيتسيالار تارتۋ جونىندەگى كەشەندى ەكوجۇيەنى قۇرۋ تۋرالى تاپسىرمالارىن ورىنداۋ ەلىمىزدىڭ ۇكىمەتى ءۇشىن اسا ماڭىزدى مىندەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار, بۇگىندە ينۆەستيتسيالار تارتۋدىڭ ءتيىمدى تەتىكتەرىن قۇرىپ, اتالعان سالاداعى بارلىق ينفراقۇرىلىمدى قايتا قاراۋ قاجەت.

ءا. سمايىلوۆ وسىعان بايلانىستى ۇسىنىستار ازىرلەۋ ءۇشىن ارنايى جۇمىس توبى قۇرىلعانىن ايتتى. قولدانىستاعى تەتىكتەرگە ەگجەي-تەگجەيلى تالداۋ جۇرگىزىلدى, پروبلەمالار انىقتالدى, اعىمداعى قىزمەتتىڭ تيىمسىزدىگىنىڭ سەبەپتەرى انىقتالدى.«بارلىق مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ۇلتتىق كومپانيالاردىڭ قاتىسۋىمەن جۇمىس توبى ينۆەستيتسيالار تارتۋدىڭ جاڭا ءتاسىلىن ازىرلەدى. تاراپتاردىڭ پىكىرلەرى ەسكەرىلىپ, ورتاق ۇستانىم قالىپتاستى. جاڭا ارحيتەكتۋرانىڭ ىرگەتاسى قر پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ توراعالىعىمەن ينۆەستيتسيالار تارتۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى ۇيلەستىرۋ كەڭەسى بولادى», — دەدى قارجى ءمينيسترى.

كەڭەس قۇرامىنا قر پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارلارى, باستى مينيسترلىكتەردىڭ ءبىرىنشى باسشىلارى, احقو, ۇلتتىق باسقارۋشى حولدينگتەردىڭ, «اتامەكەن» ۇكپ, قازاقستاندىق ينۆەستورلار كەڭەسى قاۋىمداستىعىنىڭ باسشىلارى, سونداي-اق, قر جوعارعى سوتىنىڭ, قر باس پروكۋراتۋراسىنىڭ, قر ۇقك باسشىلارى كىرەدى.

احقو ينۆەستيتسيالار تارتۋ جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ينۆەستيتسيالىق ءيميدجىن ىلگەرىلەتۋ جونىندەگى جۇمىستى ۇيلەستىرۋدىڭ بىرىڭعاي ورتالىعى بولىپ انىقتالادى. ول وڭىرلىك ينۆەستيتسيالىق حاب بولادى. ينۆەستورلارعا «ءبىر تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا قىزمەت كورسەتۋ جانە ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ بىرىڭعاي پۋلىن قالىپتاستىرۋ ورتالىقتاندىرىلعان بولادى. «Kazakh Invest» اق احقو اكىمشىلىگىنە سەنىمدى باسقارۋعا بەرىلەدى. جوبالاردى قالىپتاستىرۋ مەن سۇيەمەلدەۋدىڭ بىرىڭعاي اقپاراتتىق جۇيەسى قۇرىلادى («جوبالار فابريكاسى»). زاماناۋي تسيفرلىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋمەن ۆيزالىق جانە كوشى-قون رەجيمىن ودان ءارى ىرىقتاندىرۋ شارالارى قابىلدانادى. نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ حالىقارالىق قارجى ورتالىقتارىمەن تىكەلەي اۋە قاتىناستارىنىڭ گەوگرافياسىن كەڭەيتۋ كوزدەلگەن.

جوعارعى سوتپەن جانە باس پروكۋراتۋرامەن بىرلەسىپ, ينۆەستيتسيالىق احۋالدى ودان ءارى جاقسارتۋ, ينۆەستورلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جانە زاڭ ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ۇسىنىستارى ازىرلەنەدى.

سونىمەن قوسا, ءا. سمايىلوۆ اتاپ وتكەندەي, بۇل ارحيتەكتۋرا قىسقا مەرزىم ىشىندە جۇزەگە اسىرىلادى. جاڭا ارحيتەكتۋرا تانىستىرىلىمىن بيىلعى 16 مامىردا استانا ەكونوميكالىق فورۋمى اياسىندا وتكىزۋ كوزدەلگەن. 

«ۇسىنىلعان شارالار ينۆەستورلار ءۇشىن ينۆەستيتسيالىق سۋبسيديالار پاكەتىن شوعىرلاندىرىپ, جەدەل قۇرۋعا جانە تازا تىكەلەي ينۆەستيتسيالار كولەمىن ارتتىرۋ بويىنشا كەشەندى جۇمىستاردى باستاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ۇكىمەتتىڭ الداعى وتىرىستارىنىڭ بىرىندە جاڭا تاسىلدەردى ىسكە اسىرۋدىڭ بارلىق قاجەتتى شارالارىنىڭ تولىق ءتىزىمى مەن ءتيىستى جول كارتاسى قاراستىرىلاتىن بولادى», — دەدى ءسوز سوڭىندا ءا. سمايىلوۆ.

سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ب. اتامقۇلوۆ 2019 جىلعى ءى توقساندا اتقارىلعان جۇمىستار تۋرالى باياندادى. ماسەلەن, ينۆەستيتسيالار تارتۋ بويىنشا كەشەندى ەكوجۇيە قۇرۋ جۇمىستارى باستالدى. ءاربىر سالالىق مينيسترلىكتە, اكىمدىكتە, ۇلتتىق كومپانيالاردا ينۆەستيتسيالىق جۇمىستار مەن ەكسپورت ءۇشىن جەكە جاۋاپ بەرەتىن ءبىرىنشى باسشىلاردىڭ جاۋاپتى ورىنباسارلارى انىقتالدى.

ب. اتامقۇلوۆ ديپلوماتيالىق ميسسيا باسشىلارىنا ەلدە بولۋدىڭ ناقتى مىندەتتەرى مەن تيىمدىلىك كورسەتكىشتەرى جەتكىزىلگەنىن ايتتى. ينۆەستيتسيالار تارتۋ ءۇشىن 40 باسىمدىقتى ەل انىقتالدى. نەگىزگى نازار اقش-قا, گەرمانيا مەن جاپونياعا اۋدارىلاتىن بولادى.

سونىمەن قوسا, ينۆەستورلاردى بارلىق دەڭگەيلەردە قولداۋ ءۇشىن بارلىق مۇددەلى ۇيىمدارمەن ءوزارا ءىس-قيمىل پروتسەسىن اۆتوماتتاندىرۋ بويىنشا جۇمىستار بەلسەنە جۇرگىزىلىپ جاتىر. بۇگىنگى تاڭدا قر ءسىم «Kazakh Invest» اق بازاسىندا جوبالار مەن ينۆەستورلاردى ونلاين رەجيمدە قولداۋ بويىنشا اقپاراتتىق-مونيتورينگتىك جۇيەنى (سRM) ىسكە قوستى. بۇل جۇيە ينۆەستورعا ينۆەستيتسياالدى, ينۆەستيتسيالىق جانە ينۆەستيتسيادان كەيىنگى كەزەڭدەردە قولداۋ كورسەتەتىن بولادى. وسىلايشا, ونلاين رەجيمدە ءاربىر ينۆەستيتسيالىق جوبا بويىنشا پروبلەمالىق ماسەلەلەردى دالمە-ءدال انىقتاۋ مۇمكىندىگى تۋادى. قازىرگى كەزدە مينيسترلىك $40 ملرد استام سوماعا شەتەلدىك قاتىسۋىمەن, 41 مىڭعا جۋىق جۇمىس ورنىن قۇرۋمەن 174 جوباعا مونيتورينگ جۇرگىزىپ جاتىر. ءاربىر جوبا بويىنشا جول كارتالارى ازىرلەنىپ, بەكىتىلگەن.

ينۆەستورلار شەتەلدىك ينۆەستورلار كەڭەسى, ينۆەستيتسيالىق احۋالدى جاقسارتۋ جونىندەگى كەڭەس, ەۆروباك (قازاقستاننىڭ ەۋروپالىق بيزنەس قاۋىمداستىعى) ءتارىزدى ديالوگ الاڭدارىندا زاڭنىڭ ۇستەمدىگى, تەڭگە باعامىنىڭ قۇبىلمالىلىعى, ينفراقۇرىلىم جۇرگىزۋ جانە جەر تەلىمدەرىن ءبولۋ, سالىقتىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردى دەكريمينالداندىرۋ, ميگراتسيا ماسەلەلەرىن بىرنەشە رەت كوتەرگەن. اتالعان بارلىق ماسەلەلەر بويىنشا قر ءسىم ءتيىستى تۇجىرىمداما مەن زاڭ جوباسىن ازىرلەپ, ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنە جولدادى.

سونىمەن قاتار, سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قر-داعى قولدانىستاعى زاڭنامانى ايماقتىق دەڭگەيدە ءوز پوزيتسيالارىن ساقتاۋ ءۇشىن قايتا قاراستىرۋ جانە جاڭعىرتۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.

«ءبىز “استانا” حالىقارالىق قارجى ورتالىعى اياسىندا ينۆەستيتسيالار تارتۋ بويىنشا ەكوجۇيەلەر قۇرۋ تۋرالى ۇسىنىستاردى تولىق قولدايمىز», — دەدى ب. اتامقۇلوۆ.

«استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ باسقارۋشىسى ق. كەلىمبەتوۆ ءوز بايانداماسىندا احقو-نىڭ ۇيلەستىرۋ كەڭەسىن جانە ايماقتىق ينۆەستيتسيالىق حاب قۇرۋ جونىندەگى ۇكىمەت باستامالارىن تولىق قولدايتىنىن ايتتى.

«ءبىز قالىپتاستىرىلىپ جاتقان ينۆەستيتسيالىق ۆەرتيكال شەتەلدىك كاپيتالمەن جۇمىستى جاڭا دەڭگەيگە شىعارادى دەپ سانايمىز», — دەدى احقو باسقارۋشىسى.

احقو اكىمشىسى ۇيلەستىرۋ كەڭەسىنىڭ جۇمىس ورگانىنا اينالادى, ونىڭ نەگىزگى فۋنكتسيالارى ومبۋدسمەن — قر پرەمەر-ءمينيسترى ءوفيسىنىڭ جۇمىسىن ۇيىمداستىرۋ, ينۆەستيتسيالىق جوبالار ءۇشىن قۇجاتتار ازىرلەۋ, قارجى ستاندارتتارى مەن مودەلدەرىن دايىنداۋ بولىپ تابىلادى. احقو قۇزىرەتى اعىلشىندىق قۇقىق قاعيداتتارىنا نەگىزدەلەتىن قارجى نارىعىن رەتتەۋ كوميتەتىنەن, احقو سوتىنان, حالىقارالىق تورەلىك ورتالىعىنان تۇرادى. قارجىلىق ينفراقۇرىلىم تىكەلەي ينۆەستيتسيالار قورى مەن احقو بيرجاسىن قامتيدى.

بۇل ۆەرتيكالدىڭ ماڭىزدى بولىگى «Kazyna Capital Management» دامۋ بانكى ءتارىزدى قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ قاتىسۋى بولادى. ق. كەلىمبەتوۆ اتاپ وتكەندەي, مۇنداي ۆەرتيكالدى ايماقتىق دەڭگەيدە دە قۇرۋعا بولادى.

ادىلەت ءمينيسترى م. بەكەتاەۆ احقو ەرەكشە قۇقىقتىق رەجيمىنىڭ ارتىقشىلىقتارىنا قاتىستى تۇسىنىكتەمە بەردى. كونستيتۋتسياعا سايكەس, نۇر-سۇلتان قالاسىندا قارجى سالاسىندا ەرەكشە قۇقىقتىق رەجيم بەلگىلەنگەن. سونداي-اق كونستيتۋتسيالىق زاڭ قابىلداندى. حالىقارالىق قارجى ورتالىعى اۋماعىنداعى ينۆەستورلاردىڭ قىزمەتى اعىلشىن قۇقىعىمەن رەتتەلەدى. رەسمي ءتىل — اعىلشىن ءتىلى. قارجى ورتالىعى اۋماعىندا تاۋەلسىز سوت قۇرىلدى, وندا سوت ادىلدىگىن اعىلشىن سۋديالار جۇزەگە اسىرادى.

«اتالعان شارالاردىڭ بارلىعى مەنشىك قۇقىعىن قورعاۋعا جانە سوت تورەلىگىن ءتيىمدى ىسكە اسىرۋعا كەپىلدىك بەرەدى. بۇل ەكونوميكانىڭ ودان ءارى ءوسۋىن تىكەلەي ينۆەستيتسيالار سالىپ جانە ءىرى جوبالاردى ىسكە اسىرا قامتاماسىز ەتەتىن شەتەلدىك ينۆەستورلار ءۇشىن ماڭىزدى بەلگى», — دەدى مينيستر.

قازاقستاندا ينۆەستورلاردىڭ جۇمىسىن قامتاماسىز ەتۋگە قابىلەتتى ادامي كاپيتال قالىپتاسۋدا. اعىلشىن ءتىلىن ەركىن مەڭگەرگەن جانە ۇزدىك الەمدىك ۋنيۆەرسيتەتتەردە ءبىلىم العان حالىقارالىق دەڭگەيدەگى زاڭگەرلەر دايارلاندى.

سوت ادىلدىگىن نىعايتۋ بويىنشا جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستار حالىقارالىق رەيتينگتەردە كورىنىس تابادى. حالىقارالىق قۇقىق ۇستەمدىگى يندەكسىندە قازاقستان 7 جىل ىشىندە 10 تارماققا ءوسىم كورسەتىپ, 126 ەلدىڭ ىشىندە 65-ورىندا تۇر.

«ينۆەستورلار قازاقستاننىڭ بيزنەس ءۇشىن تۇراقتى ءارى جايلى جاعدايلاردى قامتاماسىز ەتەتىن سەنىمدى سەرىكتەس ەكەنىن سەزىنۋى ءتيىس. مۇنداي باسىمدىقتى قر تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى بەلگىلەدى», — دەپ تۇيىندەدى م. بەكەتاەۆ.

ءوز كەزەگىندە قازاقستاننىڭ شەتەلدىك ينۆەستورلار كەڭەسى قاۋىمداستىعىنىڭ باسقارما توراعاسى ا. پرەيمانيس ينۆەستيتسيالار تارتۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرى تۋرالى پىكىرىمەن ءبولىستى. ونىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان تاۋەلسىزدىك العان ۋاقىتتان بەرى شەتەلدىك ينۆەستورلار كەڭەسىمەن جانە حالىقارالىق ساراپشىلارمەن تىعىز جۇمىس جاساي وتىرىپ, كوپ جەتىستىككە قول جەتكىزدى, سونداي-اق, جاڭا قۇرىلىم تىكەلەي ينۆەستيتسيالاردىڭ اعىنىن ۇلعايتۋعا قارقىن بەرەدى.

«ءبىز جاڭا ءتاسىلدىڭ رەگلامەنتتەرىن پىسىقتاۋعا, سونداي-اق كەلەشەكتە جاڭا قۇرىلىمدا بەلسەندى جۇمىس ىستەۋگە دايىنبىز, ول ينۆەستيتسيالاردى تارتۋعا عانا ەمەس, ەكونوميكاداعى جۇيەلىك سىن-تەگەۋرىندەردى جاقسى تۇسىنۋگە مۇمكىندىك بەرەدى», — دەدى ا. پرەيمانيس.

بۇدان وزگە, وتىرىس بارىسىندا شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى د. احمەتوۆ, الماتى قالاسىنىڭ اكىمى ب. بايبەك, نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ اكىمى ب. سۇلتانوۆ ءسوز سويلەدى.