نەدەن ۇتتىق, نەدەن ۇتىلدىق؟
جۇما, 13 شىلدە 2012 7:54
كۇندە قۇبىلعان زاماننىڭ ىڭعايىمەن “كەلىمسەك” دەگەن ءسوز تاۋىپ الدىق. بۇل, اسىرەسە, سپورتشىلارعا كوپ قولدانىپ ءجۇر. ءبىزدىڭ كەيبىر ارىپتەستەرىمىز: “ول – كەلىمسەك. اقشانى العان سوڭ ەلىنە كەتىپ قالادى», دەپ ايمەن كۇننىڭ امانىندا دابىل قاعىپ ءجۇر. كەلىمسەكتىڭ دە قولدانىلاتىن ءوز ورنى بار. ماسەلەن, فۋتبولدان ەۋروپانىڭ ورتاڭقول قۇرامالارى تۇگىلى رەسەيدىڭ تومەنگى ديۆيزيونىنداعى كلۋبتارمەن جەڭىسكە جەتە المايتىن قۇرامامىزداعى سىرتتان كەلگەن ويىنشىلارعا اشۋلانعاندا وسىلاي ايتۋعا بولار.
جۇما, 13 شىلدە 2012 7:54
كۇندە قۇبىلعان زاماننىڭ ىڭعايىمەن “كەلىمسەك” دەگەن ءسوز تاۋىپ الدىق. بۇل, اسىرەسە, سپورتشىلارعا كوپ قولدانىپ ءجۇر. ءبىزدىڭ كەيبىر ارىپتەستەرىمىز: “ول – كەلىمسەك. اقشانى العان سوڭ ەلىنە كەتىپ قالادى», دەپ ايمەن كۇننىڭ امانىندا دابىل قاعىپ ءجۇر. كەلىمسەكتىڭ دە قولدانىلاتىن ءوز ورنى بار. ماسەلەن, فۋتبولدان ەۋروپانىڭ ورتاڭقول قۇرامالارى تۇگىلى رەسەيدىڭ تومەنگى ديۆيزيونىنداعى كلۋبتارمەن جەڭىسكە جەتە المايتىن قۇرامامىزداعى سىرتتان كەلگەن ويىنشىلارعا اشۋلانعاندا وسىلاي ايتۋعا بولار. ويتكەنى, ولاردا تۇراق جوق. قاي كلۋب جاقسى اقشا تولەيدى, تايلى-تاياعى قالماي سوندا كوشىپ جۇرەدى. ونىسىن وزدەرى دە مويىندايدى. نامىس دەگەنىڭىز جوق. اقشا ءۇشىن كەلگەنىن جاسىرمايدى. بىرەر اي جالاقىسىن تولەمەي كورشى, سوتقا شاعىنىپ, ەسىگىڭدى تەۋىپ كەتەدى. ولار قازاقستان فۋتبولىنا ەشتەڭە اكەلگەن جوق. بۇلاردىڭ ويىنىن ءوزىمىزدىڭ فۋتبولشىلار دا ويناي الادى.
ال قازاقستان اۋىر اتلەتيكاسىنىڭ كەڭەسشىسى ەنۆەر تۋركەلەريدى كەلىمسەك دەپ ايتا الاسىز با؟ جوق! ولاي دەي المايمىز.
سوناۋ كەڭەس مەكتەبىنىڭ تاماشا ۇلگىسىن كورگەن اناتولي حراپاتىيدان كەيىن اۋىر اتلەتيكامىز بەدەلىن ءبىراز ۋاقىتقا جوعالتقان. ءوزىمىزدىڭ باپكەرلەر بارىن سالعانىمەن ەشتەڭە ىستەي المادى. سول كەزدە نايم سۇلەيمەنوعلى مەن حاليل مۋتلۋ سەكىلدى ەكى جامپوزدى, وليمپ بيىگىنە ءبىر ەمەس, ءۇش رەت شىعارعان ەنۆەر تۇركەلەريگە تاڭداۋ سالىندى. سپورت فۋنكتسيونەرلەرى قاتەلەسكەن جوق. ونىڭ قىزىلوردالىق جالىنداپ تۇرعان بوزبالا يليا ءيليندى كورگەندە-اق: “مىنا جاس جىگىت وليمپيا ويىندارىنىڭ چەمپيونى بولادى”, دەگەنى ەستە. سولاي بولدى. يليا ءۇش الەم چەمپيوناتىندا توپ جارىپ, بەيجىڭدە وڭ قولىنىڭ تامىرى زاقىمدانعانىنا قاراماستان وليمپيا ويىندارىنىڭ التىنىن جانقيارلىق ەرلىكپەن ج ۇلىپ الدى.
اسپانداعى جۇلدىز كوپ بە, قازاقستاننىڭ حالقى كوپ پە دەگەن ساۋالعا توسىلىپ قالساڭىز قىتايداعىلار توسىلمايدى. وندا ادامدار جۇلدىزدان دا, قۇمنان دا كوپ. ءبىر شاعىن اۋداننىڭ وزىنەن ورتاڭقول جارىسقا مىڭنان اسا سپورتشى قاتىسادى. مىنە, وسىنداي باسەكەدە قازاقستان اۋىر اتلەتيكا فەدەراتسياسى تۇركەلەريدىڭ نۇسقاۋىمەن انا ءسۇتى اۋزىنان ءالى كەۋىپ ۇلگەرمەگەن ەكى قىز اكەلگەن. قىتاي ءوزىنىڭ سپورت جۇلدىزدارىنىڭ باسقاعا جالىن دا ۇستاتپايدى. ەگەر ساڭلاق سپورتشىنى شەتكە شىعارۋعا باپكەرلەردىڭ, سپورت فۋنكتسيونەرلەرىنىڭ قاتىسى بولعان بولسا, ادامى قۇمىرىسقادان كوپ اسپان استى ەلىنىڭ يەلەرى ولاردى قابىرعاعا تىرەپ قويادى. نە قىلاتىنىن بىلەسىز.
ال ءزۇلفيا مەن مايا قىتايداعى اۋىر اتلەتيكادا اياعى-اياعىنا شالىنىسىپ ءجۇرگەن مىڭداعان قىزداردىڭ ءبىرى ەدى. ەلەگەن, ەلەنگەن جوق بولاتىن. تۇركەلەريدىڭ ءتالىمىندە تەر توككەن وسى قوس قىزبەن رەسەي قۇراماسىنا ىلىكپەي, كۇرەسىنگە شىعارىلىپ تاستالعان سۆەتلانا پودوبەدوۆا الەم چەمپيوناتتارىندا ەكى جىل قاتارىنان توپ جاردى. سول كەزدە عانا قىتاي مەن رەسەي قۇرامالارىنىڭ باس باپكەرلەرى بارماعىن تىستەدى. قايتالاپ ايتايىق, ەگەر وسى ءۇش قىز ءوز ەلىندە كەرەك بولسا ۇشەۋىنە ات باسىنداي التىن بەرسەڭ دە جىبەرمەس ەدى. سوندىقتان, ءۇش قىزدى الەمدىك باسەكەدە ەشكىمگە باس بايگە ۇستاتپاۋىنا اۋىر اتلەتيكا قۇرامامىزدىڭ باس باپكەرى الەكسەي ني مەن كەڭەسشى ەنۆەر تۇركەلەري باستاعان باپكەرلەر قۇرامى ولشەۋسىز ەڭبەك ءسىڭىردى. تالانتتاردىڭ ءوزىن جارقىراتا كورسەتۋىنە قازاقستان ۇكىمەتى بارلىق جاعدايدى تۋعىزدى.
ەندى اۋىر اتلەتيكانىڭ 8 جولداماسىن ساراپقا سالعان سوڭعى قازاقستان چەمپيوناتىن الايىق. وعان بەيجىڭ وليمپياداسىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى ولگا نەكراسوۆادان باستاپ قولا جۇلدەگەر ماريا گرابوۆەتسكايا, الەم چەمپيونى ۆلاديمير سەدوۆ, الەم چەمپيوناتىنىڭ قولا ءجۇلدەگەرى ۆلاديمير كۋزنەتسوۆ, ازيادا الدا بولعان سەرگەي يستومين قاتىستى. بۇلار – ەلىمىزگە ەڭبەگى سىڭگەن ءوز اتلەتتەرىمىز. تارازىعا سالىنعان سەگىز جولدامانى جەڭىپ الۋعا ولارعا ەشكىم بوگەت جاساعان جوق, بىراق ءبارى وتە الماي قالدى. يليا يلين, الماس وتەشوۆ, اننا نۇرمۇحامەدوۆا, سۆەتلانا پودوبەدوۆادان بولەك, ءزۇلفيا چينشانلو, مايا مانەزا, ارلي شونتەي مەن فارحاد حاركي جولدامانى جەڭىپ الدى. سوڭعى ەكەۋى اڭداپ وتىرعانىڭىزداي قازاقستان سپورتىنا بەيتانىس ەسىمدەر. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى مەن اقتوبە وبلىسىنىڭ اتىنان تۇسكەن قوس تالانتتى اتلەتتەر دە اسپان استى ەلىنىڭ تۇلەكتەرى. قازاقستان ازاماتتىعىن العان. ءبارى زاڭدى. قىتايدا ۇشتىك تۇگىلى وندىقتىڭ ماڭايىنا جۋىمايتىن وسى جىگىتتەر لوندوندا ولجا سالارىنا ءوز باسىمىز كامىل سەنەمىز.
سوڭعى تورتەۋدىڭ كىندىك قانى بوتەن ەلدە تامدى دەمەسەڭىز, ۇلكەن سپورتتاعى بيىك ناتيجەلەرى قازاقستان سپورتىمەن تىكەلەي بايلانىستى. وقۋ-جاتتىعۋ جيىندارىن ويداعىداي وتكىزدى. قارجىدان قاعىلعان ساتتەرى جوق.
ال وسىلارمەن تەرەزەسى تەڭ تارتىستا جولداماعا تالاسقان ءوزىمىزدىڭ جوعارىداعى اتلەتتەرىمىز جەڭىلىپ قالىپ جاتسا, كىمگە كىنا ارتۋىمىز كەرەك. ءبىزدىڭ كوپتەگەن قىز-جىگىتتەرىمىز قازاقستان قۇراماسى باس باپكەرىمەن كەلىسە الماي, جەكە جاتتىعۋعا بەل بۋسا, شەشۋشى ساتتە شىدەردەگى اتتاي كۇي كەشۋىنىڭ ءمانىسى وسى. بۇل سپورت جانە دەنە تاربيەسى ىستەرى اگەنتتىگى باسشىلارىنىڭ ويلاساتىن ماسەلەسى. بۇگىندە ءبىزدىڭ ءبىرىنشى سپورتشىلارىمىزعا اينالىپ وتىرعان اۋىر اتلەتيكادا كەۋدەمسوقتىق, بەتىمەن كەتۋشىلىك بوي كورسەتە باستادى. وليمپيا ويىندارىنىڭ چەمپيونى, الەم چەمپيونى قۇرامادان تىس جاتتىعۋ جاساپ, تابىسقا جەتەم دەگەن بولسا ءتۇبى ءبىر جاماندىققا ۇرىندىرادى. دانا اباي ايتقانداي, “باس-باسىنا بي بولعان وڭكەي قيقىمنىڭ” كۇيىن كەشىپ جۇرمەيىك. قۇرامامىز ءبىر قولدىڭ سالاسىنداي ءبىرتۇتاس بولماۋى جەڭىستەرگە بوگەت بولمايدى دەگەنگە سەنۋ قيىن. بۇل كەيىنىرەك كەڭىنەن تالقىلاناتىن كەلەلى ماسەلە.
ەگەر ءبىز اۋىر اتلەتيكادان جوعارى مەدالدارعا 6 سپورتشىمىز داۋسىز تالاسادى دەسەك, سونىڭ 5-ءۋى ءبىزدىڭ كەيبىر اعايىندار “كەلىمسەك” دەپ اعاش اتقا مىنگىزگەن اتلەتتەر. ال وسىلاردىڭ ورنىنا ءوز بەتتەرىنشە ءجۇرىپ مىنەز كورسەتكەن جوعارىداعى وتانداستارىمىزدى جىبەرسەك, لوندون – جيەننىڭ قولىنا قۇرىق ءىلىپ, قىرىق سەركەشىن ايداپ قايتاتىن ناعاشى جۇرتى ەمەس. وليمپيا ويىندارىندا ءبىر قولا مەدالعا دا قول جەتكىزە الماي جەرگە قاراپ قالاتىن مەملەكەتتەر كوپ. ءوزىڭىزدىڭ وتانىڭىزعا سونداي تىلەك تىلەسەڭىز, نە بولعانىڭىز. ءتورت جىلدا ءبىر وتەتىن وليمپياداعا دۇنيە جۇزىندەگى بارلىق مەملەكەت وزىندەگى باردى كورسەتۋ مەن الەمگە داڭقىن اسىرۋ, ءسويتىپ مەملەكەتىنىڭ نامىسىن قورعاۋ ءۇشىن بارادى.
سونىمەن, سىرتتان مىقتى سپورتشىلاردى شاقىردىق. بۇل راس. سوندا نەدەن ۇتتىق نەدەن ۇتىلدىق؟!
ۇتىلعان تۇگىمىز جوق. اسىعىمىز الشىسىنان تۇسكەن جەرىمىز كوپ.
1996 جىلى قىرعىزستان تۇلەگى يۋري مەلنيچەنكو اتلانتا وليمپياداسىندا قولىمىزدى التىنعا جەتكىزدى. 2004 جىلى گەورگي تسۋرتسۋميا (گرەك-ريم) مەن گەننادي لاليەۆ (ەركىن كۇرەس), 2008 جىلى تەيمۇراز تيگيەۆ (ەركىن كۇرەس), اننا ۆاجەنينا (اۋىر اتلەتيكا) وليمپيا ويىندارىنىڭ كۇمىس مەدالىن ەلىمىزگە تارتۋ ەتتى. قىسقى سپورتتا ەلەنا حرۋستالەۆا وليمپيا ويىندارىنىڭ اقتىق سىنىندا كۇمىسكە يە بولدى. بۇعان دەيىن, قازاقستان قۇراماسىنىڭ قاتىستى دەگەن اتى بولماسا, سميرنوۆتان كەيىن مەدال سىڭعىرىن ۇمىتقانىمىز قاشان.
وسى سپورتشىلاردىڭ ءبارى رەسەيدەن كەلدى. ەلىندە قۇراماعا ىلىكپەدى, ۇلكەن سپورتتان تىس قالدى. قازاقستان قاناتتاندىرىپ, جارىسقا سالدى.
ۇتقانىمىز, دۇنيە جۇزىندە ءباسى بولەك سپورتشىلارمەن بىرگە جاتتىققان ءوزىمىزدىڭ اتلەتتەرىمىز ءوستى. ۆاجەنينا ەلىنە قايتسا, زاڭدى. ۇلكەن سپورتپەن قوشتاستى, دەمالۋىنا حاقىسى بار. مەلنيچەنكو مەن مانۋكيان بالۋاندارىمىزدى باپتاپ ءجۇر.
ەڭ اۋىر سالماقتاعى نۇرماحان ءتىناليەۆ سەكىلدى بالۋانىمىز ەكى الەم چەمپيوناتىندا جۇلدە الىپ جاتسا, ونىمەن كۇرەس كىلەمىندە كۇندە تارتىساتىن گەورگي تسۋرتسۋميانىڭ دا ۇلەسى بار. ءوز ىشىمىزدە نۇرماحانعا تىرەسۋگە جارايتىن بالۋان جوق. تسۋرتسۋميا ءوسىرىپ جاتىر.
ەلەنا شالىگينا كەلگەلى قىزدار كۇرەسى شىڭدالا ءتۇستى.
بۇلار بولماسا ءوز سپورتشىلارىمىز شىقپاس ەدى دەگەندى ايتقالى وتىرعانىمىز جوق. جالپى, ەلىشىلىك جارىستاردا شەبەرلىگى جوعارى سپورتشىمەن بەلدەسۋدىڭ ءجونى بولەك. ايتپەسە, 1996 جىلى اتلانتادا ماۋلەن مامىروۆتىڭ ەركىن كۇرەستەن العان جالعىز قولا مەدالىنەن كەيىن ونداي بيىك ارمان بولىپ قالدى ەمەس پە. بۇگىندە داۋلەت, داۋرەن دەگەن جىگىتتەرىمىز وسى سەڭدى بۇزۋعا دايىن. گرەك-ريم كۇرەسىندە التىننان ولجا سالۋعا الماتتىڭ ءباسى جوعارى, نۇرماحان مەن دارحان دا ولجاسىز قايتپاس. وسى جىگىتتەردىڭ وسۋىنە يۋري مەلنيچەنكو مەن مكحيتار مانۋكياننىڭ ەڭبەگى جوق دەپ ەشكىم ايتپايدى.
سىرتتان لەگيونەرلەر شاقىرۋ – بارلىق مەملەكەتتەرگە ءتان ءۇردىس, ەشكىم التىنعا تالاساتىن سپورتشىسىن بەرمەيدى. ءوزىڭ تاربيەلەپ, ءوزىڭ بيىككە شىعارىپ جاتساڭ, بۇل ەندى مەملەكەتتىك جۇمىس.
الىسقا بارماي-اق, كورشى وزبەكستاندى الايىق. سوڭعى ەكى وليمپيادادا ولاردىڭ ءوز سپورتشىلارى التىن الا الماي ءجۇر. افينادا رەسەيدەن اكەلىنگەن گرۋزين جانە وسەتين بالۋانى وزبەكستانعا التىن سىيلادى. بەيجىڭدە ارتۋر تايمازوۆ سول ەل ءۇشىن ەكىنشى مارتە وليمپيا ويىندارىنىڭ چەمپيونى بولدى.
وسى جىگىتتەردىڭ ارقاسىندا وزبەك كۇرەسى ايتارلىقتاي ءوستى. الا توپىلى اعايىندار لوندوندا ۇستىنەن قۇس ۇشىرماي وتىرعان ارتۋر تايمازوۆتان ءۇشىنشى التىندى كۇتەتىندىكتەرىن جاسىرمايدى. ۇلتتىق نامىس دەگەندە وزبەك جۇراعاتى ەشكىمگە دەس بەرمەيدى. سوندىقتان ولارعا مەملەكەتىنىڭ اتىن شىعارۋ ءۇشىن التىن كەرەك.
ءبىز دە سويتەمىز. قاي جاقتا, قايدا ءدۇنيەگە كەلسە دە قازاقستاندا سپورت شەبەرلىگىن جەتىلدىرىپ, قازاقستان اتىنان سىنعا تۇسكەن سپورتشى – ول ءبىزدىڭ ادام, ول ءبىزدىڭ وتانداس.
بىزگە كەرەگى – وتانىمىزدىڭ مەرەيىن ۇلكەن سپورتتا اسقاقتاتۋ بولسا, سول سپورتشىلار قولىمىزدى بيىككە جەتكىزىپ جاتسا, ول قالاي بوتەن بولادى؟!
قازاق سپورتىنىڭ وسكەنىنە, وركەندەگەنىنە ءبارىمىز دە مۇددەلىمىز. كەيبىر ارىپتەستەرىمىز سپورتشىلار الىپ وتىرمىز دەپ “اھ” ۇرعان رەسەيدىڭ ءوزى كەتەۋى كەتكەن فۋتبولىن كوتەرۋ ءۇشىن برازيليادان باستاپ ءبىراز مەملەكەتتەردەن ويىنشىلار شاقىرىپ, دوپتى تەبە الاتىن جاعدايعا جەتتى. ەۋروپا دا دروگبا سەكىلدى قارا مارجاندارعا كۇنى ءتۇسىپ وتىر. فرانتسيا مەن انگليا قۇرامالارىن سىرتتىڭ ويىنشىلارى قۇراسا دا ونداعىلار فرانتسۋز, اعىلشىن ەمەس دەمەيدى. ويتكەنى, وتان نامىسى بارىنەن قىمبات. ال, ءبىزدىڭ ەلەنا شالىگينا: “مەنىڭ وتانىم – قازاقستان”, – دەگەندى ايتادى. سپورتتاعى ۇلكەن جەتىستىكتەرىنە قازاقستان بايراعى استىندا جەتتى. نيەتى ءتۇزۋ دوستى كەۋدەدەن يتەرىپ, كەلىمسەك دەۋ دۇرىس ەمەس. ارينە, ءبىر المات كەبىسباەۆتىڭ لوندونداعى التىنى بىزگە وتە قىمبات. المات, نۇرماحان, سەرىك, دانيار, داۋلەت, داۋرەن, ءوزىمىزدىڭ يليا سياقتى اقبەرەندەر كوبىرەك شىعۋ ءۇشىن باپكەرلەرىمىز كۇن-ءتۇن تىنباي جۇمىس ىستەۋلەرى كەرەك. سوندا عانا بىزدەر سىرتتان كومەك الماسپىز. ال, قازاقستاندى وتانىم دەپ تانىپ, قازاق بايراعىنىڭ استىندا باسەكەگە تۇسەتىندەر ءسىز بەن بىزگە الىس ەمەس. ءزۇلفيا مەن ارلي لوندوندا التىننان سالىم سالىپ جاتسا, “كەلىمسەك” دەپ مۇرنىن ءشۇيىرىپ جۇرگەندەردىڭ ءوزى شاتتانىپ, ءبىر-بىرىنەن ءسۇيىنشى سۇرارىنا كەپىلمىز. ويتكەنى, قازاقستاننىڭ, جەر يەسى – قازاق حالقىنىڭ دۇنيە جۇزىندە باعاسى ارتقانىنا جۇرەگى جوقتار عانا قۋانا المايدى.
باقتيار تايجان,
“ەگەمەن قازاقستان”.
الماتى.
