قىز جات جۇرتتىق پا؟
سەيسەنبى, 13 ناۋرىز 2012 7:45
بىلتىر وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ ءبىر قىزى شەتەلدىك ازاماتقا ۇزاتىلدى. كۇيەۋ بالا شىمكەنتكە كەلىپ, پاتەر جالداپ قارىنداسىمىزبەن بىرگە تۇردى. اتا-اناسى رۇقسات بەرگەننەن سوڭ ەلىنە الىپ كەتتى.
ماحابباتتارى مىقتى. «ەگەر ۇيلەنە الماساق, عۇمىر بويى جالعىز وتەمىز», دەپ سەرتتەسىپتى. جىلاپ-ەڭىرەپ وتىرعان قىزىنىڭ كوز جاسىنا كوڭىلى ءجىبىدى مە, كىم ءبىلسىن, اناسى اقىرى باتاسىن بەردى. الىستاعى قارىنداستىڭ احۋالىن بىلە المادىق, الايدا قازىر شەتەلدىكتەرگە كۇيەۋگە شىعۋعا قۇمار قىزدار كوبەيىپ كەتكەنى جاسىرىن ەمەس.
سەيسەنبى, 13 ناۋرىز 2012 7:45
بىلتىر وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ ءبىر قىزى شەتەلدىك ازاماتقا ۇزاتىلدى. كۇيەۋ بالا شىمكەنتكە كەلىپ, پاتەر جالداپ قارىنداسىمىزبەن بىرگە تۇردى. اتا-اناسى رۇقسات بەرگەننەن سوڭ ەلىنە الىپ كەتتى.
ماحابباتتارى مىقتى. «ەگەر ۇيلەنە الماساق, عۇمىر بويى جالعىز وتەمىز», دەپ سەرتتەسىپتى. جىلاپ-ەڭىرەپ وتىرعان قىزىنىڭ كوز جاسىنا كوڭىلى ءجىبىدى مە, كىم ءبىلسىن, اناسى اقىرى باتاسىن بەردى. الىستاعى قارىنداستىڭ احۋالىن بىلە المادىق, الايدا قازىر شەتەلدىكتەرگە كۇيەۋگە شىعۋعا قۇمار قىزدار كوبەيىپ كەتكەنى جاسىرىن ەمەس.
مۇنى ءبىز وركەنيەتتىڭ ءولشەمدى ءورىسى تۇرعىسىنان قاراستىرعالى وتىرعان جوقپىز. باستى گاپ قىزدارىمىزدىڭ بايلىق پەن اتاق ءۇشىن ءبارىن دە تاستاپ جۇرە بەرەتىنىندە. سوندا ۇلتتىق نامىس, اتا-بابالار سالت-ءداستۇرى قايدا قالماق؟
گي دە موپاسساننىڭ «جەزوكشە» اتتى پاتريوتيزمگە تولى اڭگىمەسى بار. كادىمگى جەزوكشە. ول ءۇشىن قالتاسى قالىڭ ادام بولسا جەتكىلىكتى. تەگىنە, جاسىنا قارامايدى. كۇندەردىڭ كۇنىندە كەزەكتى كليەنتىن كۇتىپ وتىرعاندا ەكى ەل اراسىندا كوتەرىلىس بۇرق ەتە قالادى. جاڭاعى جەزوكشە دە ءبارىن تاستاي سالىپ, ۇلت نامىسى ءۇشىن قولىنا تۋ ۇستاپ, كوتەرىلىسشىلەر قاتارىنا ۇرانداتىپ قوسىلىپ كەتەدى. ءوزىنىڭ كىندىك قانى تامعان جەردى, وتانىن, اتامەكەنىن قورعاۋعا جۇرت جيىركەنە قارايتىن جەزوكشە دە جانىن پيدا ەتە الادى ەكەن. مۇنى ەندى ۇلتجاندىلىق, ەلجاندىلىق, وتانسۇيگىشتىك دەمەسكە تاعى دا شارا جوق. وتان-انا شاقىرعاندا ەشكىم دە سىلتاۋ-سەبەپ ايتىپ, ۇيىندە بۇقپانتايلاپ قالا المايدى. رۋح مىقتىلىعى دەگەن وسىنداي-اق بولار.
ءبىزدىڭ قازاق قىزدارىندا وسى رۋح مىقتىلىعى, ۇلتتىق نامىس قاي دارەجەدە؟ ارينە, بارلىعىنا بىردەي توپىراق شاشۋدان اۋلاقپىز, بىراق كورىنگەننىڭ قولىنداعى قۋىرشاعى بولىپ ءجۇرگەن كىمدەر؟ قازاقتىڭ قاراكوزدەرى. قايسىبىرەۋلەردىڭ ايتۋىنشا, مىنا الماتىنىڭ وزىندە عانا ءبىر جىلدىڭ ىشىندە 300-گە جۋىق قازاق قىزى قىتاي ازاماتىنا تۇرمىسقا شىققان كورىنەدى. بۇگىندە ەلىمىزدە 30 مىڭنان استام قىتاي ازاماتى تۇرادى ەكەن. ءوز ەلىندە ادام ءوسىمىن شەكتەۋ تۋرالى ساياساتقا بايلانىستى وتباسىندا ءبىر بالادان ارتىق پەرزەنت سۇيە المايتىندىقتان, قازاقستاننىڭ ىستىق قۇشاعىنا كەلىپ قۇلاعان قۇدايى قوڭسىلارىمىز قارىنداستارىمىزعا قىرعيداي ءتيىپ جاتىر. تۇراقتى تىركەلۋ ءۇشىن ولاردىڭ كەمپىر بولسا دا جار ەتىپ الۋدان تايىنبايتىنىن ءبىز بۇگىن ەستىپ جۇرگەنىمىز جوق.
الماتىداعىلار ەندى اكە-شەشەلەرىنىڭ, باۋىرلارىنىڭ ورتاسىندا شىعار. ال شالعاي, جەر شارىنىڭ باسقا تۇكپىر-تۇكپىرىنە كەتكەن قانداستارىمىزدىڭ حالى نەشىك؟
قالقاتايلار قورىقپاسىن, ءبىرەر مىسال قاراستىرايىق. بىلتىر «بولاشاق» باعدارلاماسى بويىنشا اۆستراليادا وقىپ ءجۇرگەن 22 جاستاعى ساعىناي دەگەن قىزدى ازاماتتىق نەكەدەگى كۇيەۋى پىشاقتاپ ءولتىردى. ونىڭ دەنەسى 1 قازان كۇنى اۆستراليانىڭ بريستەن قالاسىنان تابىلادى.
ساعىنايدىڭ سۇيىكتىسى تايلاندتىڭ تۋماسى بولىپ شىقتى. ول ازاماتتىق نەكەدەگى كەلىنشەگىنە ولتىرگەنگە دەيىن دە تالاي زورلىق-زومبىلىق كورسەتكەن كورىنەدى. ەلىمىزدىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى ونىڭ سوڭىندا قالعان ءۇش ايلىق نارەستەسىن ناعاشىلارىنا اپەرە الماي كوپ اۋرەلەندى. ساعىنايدىڭ اناسى شەتەلدە قىزىنان قالعان قاراشىعىن باۋىرىنا باسقىسى كەلگەن. تايدان تاراعان جيەن تۋىس بولىپ كەتسە جارادى. مەنىڭ ءوز ەلىم بار دەپ ەرتەڭ جەر تەپكىلەپ وتىرسا شە؟!
كۇنى كەشە «كتك» تەلەارناسىنان كوڭىل كۇڭىرەنتەرلىك تاعى ءبىر كەلەڭسىزدىكتى قۇلاعىمىز شالدى. پالەستينا ازاماتى قازاقستانعا كاسىپ ىزدەپ كەلىپ, 18 جىل بويى تۇرىپتى. فاتيما دەگەن قىزعا ۇيلەنىپ, ءبىر ۇل, ەكى قىز ءسۇيىپتى. جۇپتارى «جاراسقان» ينتەرناتسيونال وتباسىنىڭ جۇبايلىق عۇمىرلارى وسىلاي جالعاسا بەرەر مە ەدى, كىم ءبىلسىن, تاياۋدا كۇيەۋ جىگىت تابان استىندا ءتۇس كورگەندەي بۇزىلىپ سالا بەرگەن.
– انام اۋىرىپ جاتىر ەكەن, بارىپ كوڭىلىن سۇراپ قايتايىن, – دەپتى ول قۇداي قوسقان قوساعىنا.
اناسى اۋىرىپ جاتسا, ونىڭ جولىنا كىم كەسە-كولدەنەڭ جاتىپ الادى. «بارىپ كەل, بىزدەن سالەم ايت», دەپ فاتيما حانىم قالا بەرەدى. ەكى قىزىن اناسى مەن تۋىستارىنا كورسەتىپ قايتپاق بولعان كۇيەۋ سول كەتكەننەن مول كەتەدى. پالەستيناعا بارۋ ءۇشىن ەكى رەت جولعا شىققان فاتيمانىڭ تاۋى شاعىلىپ كەرى قايتقان. ءسويتىپ, ايدىڭ, كۇننىڭ امانىندا فاتيما باۋىر ەتى بالالارىنان تىرىدەي ايرىلىپ وتىر ەكەن.
ەندى الىس امەريكاداعى تاعى ءبىر وقيعا ەسكە ءتۇسىپ وتىر. وسىندا وقۋ ىزدەپ كەلگەن ءبىر قىزىمىز ازاماتتىق نەكەدەگى كۇيەۋىنە بولىسامىن دەپ ادام ولتىرۋگە قاتىسىپ, اقىرى تۇرمەنىڭ تورىنەن ءبىر-اق شىقتى. سونداعى ازاماتتىق نەكەدەگى ونىڭ كۇيەۋى ءوزىنىڭ كوڭىلدەسىن ولتىرگەن. ءبىزدىڭ قىز سونى كومۋگە كۇرەك اكەلىپ بەرگەن. سول كۇرەك كەسىر بولىپ كەزىگىپ, تەمىر توردىڭ ازابىن ايتارلىقتاي تارتىپ جاتقان سياقتى.
وسىدان 15-16 جىل بۇرىن وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا ءتاپ-ءتاۋىر قىزمەت ىستەپ جۇرگەن لۋيزا دەگەن كوگىلدىر كوزدى ك ۇلىمكوز ينتەرنەت ارقىلى شەت ەلدەن سىڭار تاۋىپتى دەپ ەستىگەنبىز. كوپ ۇزاماي-اق ول ءۇي-جايىن ساتىپ اۆسترالياعا جەدەل اتتاندى. ارتىنشا «باقىتتىمىن» دەگەن حابارى كەلدى. كۇيەۋى وعان شەتەلدىك س ۇلىكتەي اۆتوكولىك مىنگىزىپ قويىپتى. وسى تۇستا ءبىزگە شەتەلدىك كولىك تاڭسىق بولدى-اۋ شاماسى, الگى سۋرەتكە سۇقتانا, قىزىعا, قۇمارتا قاراستى قاراكوز قارىنداستارىمىز. ءسىرا, كوپشىلىگى شەتەلدىك كۇيەۋگە شىعۋدى ارمانداپ تا قالدى-اۋ دەيمىن. سودان شىعار, لۋيزامەن بىرگە قىزمەت ىستەگەن ءابدىمالىك بەلگىباەۆ دەگەن ءجىگىتتەن ونىڭ تاعدىرى جايلى سۇراستىرۋشىلار كوبەيدى. كوپشىلىگى قىز-كەلىنشەكتەر. سول ءابدىمالىك كەيىننەن: «باسىندا لۋيزانىڭ ءوزى دە جاسىرىپ ءجۇردى. الايدا ىشقۇسا بوپ ءجۇر ەكەن, شىندىعىن ءوزى ايتتى. الگى ازامات مۇنى شاقىرىپ العانىمەن, زاڭدى نەكەگە تۇرماپتى. ونىڭ ايەلى, بالا-شاعاسى بار بولىپ شىققان. ءسىرا, لۋيزا قىزمەتكە دە تۇرا الماعان-اۋ. ولار بۇل جاقتىڭ ديپلومىن مويىندامايدى دەيدى عوي. ءيا, ونىڭ تاعدىرى سونداي», – دەدى.
ەندى ءبىر قىزىمىز ايدى اسپاننان شىعارعىسى كەلگەن بولار, بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىنە كەتتى. كۇيەۋى شىرىگەن باي دەستى. اناۋ دەدى, مىناۋ دەدى. سوڭىرا بىلدىك, بۇل قىزىمىزدىڭ دا ماڭدايىنىڭ باعى اشىلماپتى. مۇندا كۇڭ رەتىندە ۇستايدى ەكەن. ال ءزاۋلىم سارايدا الگى شەيح ايەلىمەن, بالا-شاعاسىمەن تۇرادى دەسەدى. الدامشى سەزىمنىڭ ارباۋىنا تۇسكەن قارىنداستارىمىزدىڭ تاعدىرى تىم ايانىشتى كورىنەدى.
ءيا, ءوز ۇلتىڭداي قايدان بولسىن. جات جۇرتتىڭ ءتىلى دە, ءدىنى دە, ادەت-عۇرىپ, سالت-ساناسى دا باسقا. ولاردى تولىق مەڭگەرىپ العانشا شىدام دا شاعىلادى. ەكىنشىدەن, ولار جاتجۇرتتىق سەنى قالاي قابىلدايدى. كەلىمسەك كۇيەۋ قولىنا قوندىرعانشا, ءدىتتەگەنىنە جەتكەنشە ۋادەنى ءۇيىپ-توگىپ اياماي بەرەر. قازاقستاننان قاقپايلاپ الىپ كەتكەننەن سوڭ ونىڭ كوز جاسىڭدى كورۋى ەكىتالاي ەمەس پە؟!
قازاقتا توركىن دەگەن بار. قىز سول توركىنگە ءجيى بارىپ تۇرۋى ءتيىس. شالعايدا, ءوز ورتاسىنان جىراقتا مۇڭىن كىمگە بارىپ شاعادى؟ كىمگە سىرىن ايتادى؟ شالقىعان داۋلەت پەن جايلى ءتوسەك ءۇشىن ارلانباستان شەتەلدىكتىڭ جەتەگىندە كەتەتىن ك ۇلىمكوزدەرىمىز نەگە وسىنى ويلامايدى؟
ارىعا ۇزامايىق. مىنا الا شاپاندى كورشىلەرگە كەتكەن ءبىر قارىنداسىمىزدىڭ جايى دا ءماز ەمەس. وتىرسا وپاق, تۇرسا سوپاق, كۇن كورسەتپەگەن. ءتىپتى قول كوتەرگەن. جاپ-جاس كەلىنشەكتىڭ سوققىدان ميى شايقالعان.
مىنە, «قانداس, تامىرلاس, تۋىس» دەپ بارعان جەرىمىزدىڭ ءوزى وسىنداي. باسقالار بويجەتكەندەرىمىزدى قانشالىقتى باقىتتى ەتە الادى؟ باسقا جۇرتتىڭ بوساعاسىنان بويجەتكەن بوتەن قوراعا كىرىپ كەتكەن قوي سياقتى تەپەرىش كورەرىنە تالاس جوق. جىگىتتى جاقسى كورىپ جار بولعانىمەن, ءتۇپتىڭ تۇبىندە ۇلتىنا دەگەن ساعىنىشى ويانىپ, عۇمىر بويى ءجۇزىن مۇڭ كىرەۋكەلەپ وتەرىن كىم دە بولسا جاقسى سەزىنسە دەيمىز.
سابىربەك ولجاباي.
شىمكەنت.
