باياندامادا بايسالدى بايلام بار
بەيسەنبى, 20 قىركۇيەك 2012 7:47
اتا زاڭىمىزدا ءبىزدىڭ ەلىمىز ءوزىن دەموكراتيالىق, زايىرلى, قۇقىقتىق جانە الەۋمەتتىك مەملەكەت رەتىندە ورنىقتىرىپ, ونىڭ ەڭ قىمبات قازىناسى – ادام جانە ادامنىڭ ءومىرى, قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى بولىپ تابىلاتىندىعى تايعا تاڭبا باسىلعانداي جازىلعان. مىنە, وسى ۇلى قاعيدالاردىڭ ومىرشەڭدىگىن دالەلدەۋدىڭ ءبىر شاراسى رەتىندە كەشە مەملەكەت باسشىسى جانىنداعى ادام قۇقىقتارى جونىندەگى كوميسسيانىڭ «2011 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ادام قۇقىقتارىنىڭ احۋالى تۋرالى» بايانداماسىنىڭ تۇساۋكەسەرى ءوتتى.
بەيسەنبى, 20 قىركۇيەك 2012 7:47
اتا زاڭىمىزدا ءبىزدىڭ ەلىمىز ءوزىن دەموكراتيالىق, زايىرلى, قۇقىقتىق جانە الەۋمەتتىك مەملەكەت رەتىندە ورنىقتىرىپ, ونىڭ ەڭ قىمبات قازىناسى – ادام جانە ادامنىڭ ءومىرى, قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى بولىپ تابىلاتىندىعى تايعا تاڭبا باسىلعانداي جازىلعان. مىنە, وسى ۇلى قاعيدالاردىڭ ومىرشەڭدىگىن دالەلدەۋدىڭ ءبىر شاراسى رەتىندە كەشە مەملەكەت باسشىسى جانىنداعى ادام قۇقىقتارى جونىندەگى كوميسسيانىڭ «2011 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ادام قۇقىقتارىنىڭ احۋالى تۋرالى» بايانداماسىنىڭ تۇساۋكەسەرى ءوتتى.
مۇندا ەڭ باستى قۇندىلىق – ادام ءومىرى مەن ونىڭ قۇقىقتارى مەملەكەت تاراپىنان قالاي, قانداي دەڭگەيدە قورعالىپ جاتقاندىعى ءار سالا بويىنشا بارىنشا ناقتى تارازىعا سالىنادى. ايتا كەتەر ءجايت, بۇل بايانداما ەلباسىنىڭ, حالىقارالىق جانە ۇلتتىق ساراپشىلاردىڭ وڭ باعاسىن العان سوڭ قازاقستانداعى ۇلىبريتانيا ەلشىلىگى مەن ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ استاناداعى ورتالىعىنىڭ تەحنيكالىق قولداۋ كورسەتۋىمەن شىعارىلدى.
اتالعان تۇساۋكەسەرگە ورتالىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ باسشىلارى, بيلىكتىڭ زاڭ شىعارۋ, اتقارۋشى جانە سوت تارماقتارىنىڭ, قۇقىق قورعاۋ جانە قۇقىق قولدانۋ ورگاندارىنىڭ وكىلدەرى, قۇقىقتانۋشى-عالىمدار, ەلىمىزدە اككرەديتتەلگەن حالىقارالىق ۇيىمدار مەن ديپلوماتيالىق وكىلدىكتەردىڭ جەتەكشىلەرى, ادۆوكاتۋرا, نوتاريات, ءبىلىم جانە عىلىم, دەنساۋلىق ساقتاۋ, مادەنيەت, بيزنەس جانە ت.ب. مەكەمەلەردىڭ وكىلدەرى قاتىستى.
پرەزيدەنت جانىنداعى ادام قۇقىقتارى جونىندەگى كوميسسيانىڭ «2011 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ادام قۇقىقتارىنىڭ احۋالى تۋرالى» بايانداماسىنىڭ تۇساۋكەسەرىنە جينالعاندارعا پرەزيدەنت اكىمشىلىگى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى باعلان مايلىباەۆ, سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ەرجان قازىحانوۆ, ادام قۇقىقتارى جونىندەگى كوميسسيانىڭ توراعاسى قۋانىش سۇلتانوۆ, ۇلىبريتانيانىڭ قازاقستانداعى ەلشىلىگىنىڭ سەنىم بىلدىرىلگەن وكىلى دجون تەرلوۋ جانە ت.ب. قۇتتىقتاۋ ءسوز ارنادى.
تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى كۇندەرىنەن باستاپ ادام قۇقىعى ماسەلەسى ەلدىڭ ەڭ باستى باعىتتارىنىڭ بىرىنە اينالدى, دەپ باستادى ءوزىنىڭ قۇتتىقتاۋ ءسوزىن پرەزيدەنت اكىمشىلىگى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى باعلان مايلىباەۆ. وسىدان تۋرا ون جىل بۇرىن پرەزيدەنتتىڭ باستاماسىمەن ومبۋدسمەن ينستيتۋتى قۇرىلعان ەدى. سودان بەرى ەلىمىزدىڭ ومبۋدسمەنى 1200-دەن استام ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قالپىنا كەلتىرۋگە ناقتى كومەك كورسەتتى. بەلدى حالىقارالىق ۇيىمدارمەن ىنتىماقتاستىق ورناتىلدى. سونىمەن قاتار, دەدى ودان ءارى شەشەن, ەلباسى جانىنداعى ادام قۇقىقتارى جونىندەگى كوميسسيا ۇلتتىق جۇيەنىڭ ەڭ باستى بولىكتەرىنىڭ بىرىنە اينالدى. تەك وتكەن جىلدىڭ وزىندە عانا كوميسسيانىڭ تىكەلەي قاتىسۋىمەن 200-دەن استام قازاقستان ازاماتتارىنىڭ قۇقىقتارى قالپىنا كەلتىرىلدى. بۇل ەلىمىزدىڭ دەموكراتيا مەن ادام قۇقىعىن ءۇزدىكسىز نىعايتۋدىڭ بارىسىن كورسەتەدى.
ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ سالاسىنا مەملەكەت باسشىسى ارقاشاندا باسا نازار اۋدارىپ وتىرادى. مۇنىڭ ناقتى كورىنىسىندەي حالىقارالىق ادام قۇقىقتارى سالاسىنداعى بىرقاتار ماڭىزدى قۇجاتتار راتيفيكاتسيالاندى. بۇۇ الدىنداعى مىندەتتەمەلەر ساتىلاپ ورىندالۋدا. ودان ءارى ب.مايلىباەۆ ادام قۇقىقتارى ءجونىندەگى كوميسسيانىڭ «2011 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ادام قۇقىقتارىنىڭ احۋالى تۋرالى» بايانداماسى مەملەكەت باسشىسىنىڭ, وعان قوسا, حالىقارالىق جانە ۇلتتىق ساراپشىلاردىڭ وڭ باعاسىن العاندىعىن, ءسويتىپ, ۇسىنىستاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ۇكىمەتكە جولدانعانىن جەتكىزدى.
جىل سايىنعى جاقسى داستۇرگە اينالعان ادام قۇقىعىنا قاتىستى وسى ماڭىزدى وقيعاعا ەلىمىزدىڭ ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارى مەن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ تىكەلەي قاتىناسى بار. ادام قۇقىعى قازاقستاننىڭ باستى باعىتى, جوعارى قۇندىلىعى, دەدى ادام قۇقىقتارى جونىندەگى كوميسسيانىڭ توراعاسى قۋانىش سۇلتانوۆ. ول قازاق حالقى ەجەلدەن حالىقتىق دەموكراتيانى ۇستانعانىن, ادامنىڭ بوستاندىقتارى مەن قۇقىقتارىن جوعارى قۇرمەتتەپ جانە بۇل تەتىكتەردى ەل باسقارۋداعى ۇردىستەردە ىشكى جانە سىرتقى ساياساتتا ايرىقشا ۇستامدىلىقپەن قولدانعاندىعىن ايتتى. تاۋەلسىزدىك العان ساتتەن باستاپ قازاقستان رەسپۋبليكاسى ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قۇرمەتتەۋگە, ساقتاۋ مەن قورعاۋعا ءمىندەتتەمە الىپ, بۇۇ ادام قۇقىقتارىنا قاتىناستى نەگىزگى حالىقارالىق كەلىسىمدەردى راتيفيكاتسيالادى. قازىرگى كەزدە قازاقستاندا ادام قۇقىقتارىن ساقتاۋ جانە قورعاۋدىڭ ۇلتتىق جۇيەسى قالىپتاستى. وسى جۇيەنىڭ ماڭىزدى قۇرامداس بولىگى بولىپ تابىلاتىن ەلباسى جانىنداعى ادام قۇقىقتارى جونىندەگى قوعامدىق كوميسسيا ەلىمىزدەگى ادام قۇقىقتارىن قورعاۋدىڭ ۇلتتىق جانە حالىقارالىق تەتىكتەرىن جەتىلدىرە تۇسۋدە ءوز ۇلەسىن قوسىپ كەلەدى.
تۇساۋكەسەرگە جينالعاندارعا ارناعان قۇتتىقتاۋ سوزىندە سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ەرجان قازىحانوۆ داستۇرگە اينالعان وسى ماڭىزدى وقيعاعا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, ۇكىمەتتىك ەمەس جانە حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋى ۇلكەن مارتەبە, دەدى. ودان ءارى مينيستر وسى قۇجاتتىڭ نەگىزگى دايىنداۋشىسى بولىپ تابىلاتىن ەلباسى جانىنداعى ادام قۇقىقتارى جونىندەگى كوميسسيانىڭ ەڭبەگىن جوعارى باعالايتىنىن ايتتى. سونداي-اق, اتالعان باياندامانىڭ اۋدارماسىنا جانە جاريالانۋىنا قولداۋ كورسەتكەن ۇلىبريتانيانىڭ قازاقستانداعى ەلشىلىگى مەن ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ استاناداعى ورتالىعىنىڭ ەرەكشە ۇلەس قوسقانىن اتاپ ءوتتى.
ۇسىنىلىپ وتىرعان بايانداما ەسەپتى كەزەڭدەگى قازاقستانداعى ادام قۇقىقتارىنا قاتىستى احۋالدى تالداۋعا ارنالعان. وندا قازاقستاندا يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنا (يىۇ) توراعالىق ەتۋ جىلىنداعى ادام قۇقىقتارىنىڭ احۋالىنا جالپى باعا بەرىلىپ, ادام قۇقىقتارىن قورعاۋدىڭ ءتۇيىندى پروبلەمالارى مەن ونى شەشۋ جولدارى ايقىندالعان. بايانداما ادام قۇقىقتارى جونىندەگى كوميسسيانىڭ ءوزىنىڭ قۇقىق قورعاۋ قىزمەتىنىڭ ءناتيجەلەرىنە جانە ونىڭ وتكەن ۋاقىت كەزەڭىندەگى ارنايى زەرتتەۋلەرىنە نەگىزدەلگەن. وندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك ورگاندارى مەن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارىنىڭ, حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ مالىمەتتەرى كەڭىنەن تارتىلعان. قۇجات قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ 2012 جىلعى 21 مامىرداعى قارارىمەن ماقۇلدانعان. وندا ادام قۇقىقتارى ءجونىندەگى ۇلتتىق زاڭنامانى سالىستىرمالى تالداۋ, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قىزمەتىنە باعا بەرۋ, ادام قۇقىقتارى سالاسىنداعى احۋال ءجونىندەگى قورىتىندىلار, سونداي-اق ادام قۇقىقتارى جونىندەگى كوميسسيانىڭ قۇقىقتىق ساياساتتى, ۇلتتىق زاڭنامانى جانە قۇقىق قولدانۋ پراكتيكاسىن قازاقستان راتيفيكاتسيالاعان ادام قۇقىقتارى سالاسىنداعى حالىقارالىق پاكتىلەر مەن كونۆەنتسيالاردىڭ تالاپتارىنا سايكەس ودان ءارى جەتىلدىرۋ ءجونىندەگى ۇسىنىمدارى ەنگىزىلگەن. كوميسسيا بايانداماسىنىڭ ءىس-شارالارى ادام قۇقىقتارى سالاسىنداعى ۇلتتىق ءىس-قيمىل جوسپارىنىڭ, قۇقىقتىق ساياسات تۇجىرىمداماسىنىڭ, سونداي-اق قازاقستاننىڭ ادام قۇقىقتارى سالاسىنداعى حالىقارالىق مىندەتتەمەلەرى ءمالىمەتتەرىنىڭ نەگىزىندە تاڭدالعان ءبىرنەشە باسىم باعىتتار بويىنشا ناقتى ءناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋگە باعىتتالعان.
بۇدان كەيىن دە ءسوز العاندار قازاقستان مەملەكەتىنىڭ ادامدى جانە ادامنىڭ ءومىرىن, قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن ەڭ قىمبات قازىناسى دەپ تانۋى مەملەكەتتىڭ ادامعا ۇنەمى قامقورلىق كورسەتىپ, ادام جاقسى ءومىر ءسۇرۋى ءۇشىن وعان قاجەتتى بارلىق جاعدايدى جاسايتىنىن, ونىڭ دەنساۋلىعىن قورعاۋ ءۇشىن قاجەتتى شارالار قابىلدايتىنىن جانە مەملەكەت ادامنىڭ ءومىرىن قول سۇعۋشىلىقتان قورعايتىنىن بىلدىرەتىندىگىن اتاپ ءوتتى. ءسوز سويلەگەن ساراپشىلار سونداي-اق ەلباسى جانىنداعى ادام قۇقىقتارى جونىندەگى كوميسسيانىڭ بايانداماسىنا جوعارى باعا بەرىپ, ونىڭ ۇسىنىمدارىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن پارلامەنتى ءىس جۇزىندە ىسكە اسىرا باستاعانىن جەتكىزدى.
الەكساندر تاسبولاتوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».
