ۇكىمەت وتىرىسىندا بايانداما جاساعان ەلوردا اكىمى باقىت سۇلتانوۆ:
– قۇرىلىس قارقىنى 43 پايىزعا تومەندەگەنىنە بايلانىستى ينۆەستيتسيا كولەمى دە 2 ەسە ازايدى. بىلتىر ءبىراز ءىرى جوبالار اياقتالدى, سونىڭ قاتارىندا «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىن ورنالاستىرۋ ءۇشىن ەكسپو پاۆيلوندارىن رەكونسترۋكتسيالاۋعا 20 ميلليارد تەڭگە ءبولىندى. بيىل ونداي ءىرى جوبالار جوق. سوڭعى 2 جىلدا قالادا 12 ءىرى نىسان پايدالانۋعا بەرىلگەن بولاتىن, بيىل 4 ۇلكەن جوبا عانا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. اstana LRT قۇرىلىسىنىڭ توقتاپ قالعانى دا قۇرىلىس سەكتورىنا اسەر ەتىپ وتىر, – دەدى.
ءبىز كەزىندە «بولاشاقتىڭ ترامۆايى» دەپ باعالانعان جوبا قۇرىلىسىنىڭ توقتاپ قالۋىنا نە سەبەپ بولعانىن ءبىلۋ ءۇشىن جوباعا اتتاس كومپانيا «استانا LRT» جشس-نا حابارلاسقان ەدىك. كومپانيانىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى وزدەرىنىڭ تەك تاپسىرىس بەرۋشى ەكەنىن ايتىپ, قۇرىلىسقا جاۋاپتى «لرت قۇرىلىسى جونىندەگى ديرەكتسيا» جشس-نا سىلتەدى. «لرت قۇرىلىسى جونىندەگى ديرەكتسيا» جشس-نىڭ تەلەفون تۇتقاسىن كوتەرگەن قىزمەتكەرى بۇعان قاتىستى ەشقانداي كوممەنتاري بەرىلمەيتىنىن, مۇنداعى كەز كەلگەن ماسەلە بويىنشا قالالىق اكىمدىككە حابارلاسۋ كەرەكتىگىن ايتىپ, قىسقا سويلەستى.
ال ەلوردا اكىمدىگىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ جاۋابى تومەندەگىدەي:
– قازاقستان مەن قىتاي تاراپتارى اراسىنداعى كەلىسىمدە LRT جاڭا كولىك جۇيەسىنىڭ 1-كەزەڭىنىڭ قۇرىلىسى قىتايدىڭ مەملەكەتتىك دامۋ بانكى ارقىلى الىنعان قارىز ەسەبىنەن قارجىلاندىرىلادى دەپ قاراستىرىلعان. بۇگىنگى تاڭدا قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ ءبىر بولىگى قارجىلاندىرىلدى جانە اياقتالدى. قازىر ءوزارا تالاپتاردى ناقتىلاۋ ماقساتىندا, جوبانى قارجىلاندىرۋدىڭ ۋاقىتشا كىدىرۋىن تۋدىرعان قىتاي كونسورتسيۋمى مەن قمدب اراسىندا قارجىلاندىرۋدىڭ كەلەسى ترانشتارى كەلىسىلىپ جاتىر. سونىمەن قاتار جوباعا جۇكتەمەنى تومەندەتۋ جانە قارجىلاندىرۋ شارتتارىن جەڭىلدەتۋ ماقساتىندا اكىمدىك ۇكىمەتپەن بىرلەسىپ ۇلتتىق ۆاليۋتاداعى ىشكى قارجى كوزدەرىنىڭ ەسەبىنەن جوبانى ودان ءارى ىسكە اسىرۋ نۇسقالارىن قاراستىرۋدا.
باستاپقى جوسپارعا سۇيەنسەك, ەلوردادا وسىدان 2 جىل بۇرىن, ياعني, ەكسپو-2017 كورمەسى كەزىندە جەڭىل رەلستى ترامۆاي جۇرە باستاۋعا ءتيىس بولاتىن. الايدا, جۇردەك ترامۆايدىڭ ءوزى جوق, تەك ول جۇرۋگە ءتيىس جولدىڭ بويىندا جەڭىل رەلستەر توسەلەتىن بيىك-بيىك تىرەكتەر عانا قازداي ءتىزىلىپ تۇر. قۇرىلىسى 1,6 ميلليارد دوللارعا باعالانعان جوبانى جۇزەگە اسىراتىن كونسورتسيۋمنىڭ قۇرامىندا 3 بىردەي قىتايلىق كومپانيا بار. «استانا LRT» جشس كومپانياسىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا جوبانىڭ 80 پايىزىن قىتاي تاراپى قارجىلاندىرسا, 20 پايىزىن قازاقستاندىق تاراپ وتەۋگە ءتيىس.
جالپى, جەڭىل رەلستى كولىك ءتۇرلەرى قازاقستان ءۇشىن تاڭسىق بولعانىمەن, شەت مەملەكەتتەردە كەڭىنەن قولدانىسقا ەنگەن. وتكەن عاسىردىڭ 50-60-جىلدارىندا سالىنعان ەۋروپا ەلدەرىندەگى كولىك جەلىلەرىن ايتپاعاندا, سوڭعى 15 جىل ىشىندە الەمدە 80 LRT جۇيەسى سالىنىپتى. بۇل, اسىرەسە دامىعان ەلدەرگە ءتان.
ياعني, مەترو مەن تەمىر جول كولىكتەرىنە قاراعاندا كولەمى شاعىن, تيەيتىن جۇگى بولعانىمەن, ونىڭ وزىنە ءتان ىڭعايلى جاقتارى بار دەگەن ءسوز. مىسالى, وڭتۇستىك كورەيانىڭ پۋسان مەن كيمحە قالالارى اراسىندا قاتىنايتىن 24 شاقىرىمعا جۋىق, 21 ستانسادان وتەتىن LRT جەلىسىن سالۋعا 6 جىل ۋاقىت كەتىپتى. قۇرىلىسى 2006 جىلى باستالىپ, 2011 جىلى ىسكە قوسىلعان جەلى ارقىلى كۇن سايىن 176 مىڭ جولاۋشى جۇرەدى ەكەن.
كانادانىڭ كالگاري قالاسىنىڭ ورتالىعىن شەت اۋداندارىمەن جالعايتىن سي-ترەين LRT جەلىسىمەن كۇن سايىن 300 مىڭعا تارتا ادام قاتىنايدى. ءبىز كەيىنگى 10-15 جىلدا سالىنعان, ءالى دە قوسىمشا ستانسالار قوسىلۋى مۇمكىن جاڭا جەلىلەردى ءسوز ەتىپ وتىرمىز. سول سياقتى, ونداعان جىل بۇرىن سالىنعان, تاسىعان ادامدارىنىڭ سانى دا ونداعان, بالكىم جۇزدەگەن ميلليوننان اسىپ كەتكەن جەلىلەر از ەمەس.
LRT-نىڭ مەترودان باستى ارتىقشىلىعى – ونىڭ جولعا تۇسەتىن بىلىك سالماعىنىڭ تومەندىگى. ەكىنشىدەن, بۇل باسقا كولىك تۇرلەرىمەن قيىلىساتىن جەلىلەرمەن دە جۇرە الادى. كولىك اعىنى كۇشتى جەرلەرگە باعدارشام, ەستاكادا, تۋننەل, جاياۋ جۇرگىنشىلەر كوپىرىن سالۋعا بولادى. LRT قۇرىلىسىنىڭ مەتروعا قاراعاندا, ارزانعا تۇسەتىنى دە ءرول وينايتىنى تۇسىنىكتى. ارينە, جەلىنىڭ ۇزاقتىعىنا, قالاداعى كولىك قاتىناسىنا, جەر بەدەرى سىندى فاكتورلار قۇرىلىس سالۋ باعاسىنا اسەر ەتەدى.
ءسوز باسىندا ايتىپ كەتكەنىمىزدەي, سوڭعى جوسپار بويىنشا ەلورداداعى ن.نازارباەۆ اۋەجايىنان باستاپ, «نۇرلى جول» تەمىر جول ۆوكزالى ارالىعىنداعى 18 ستانسانى جالعايتىن, 19 قۇرامنان تۇراتىن, 600 ادامدى ساعاتىنا ورتا ەسەپپەن 40 شاقىرىم/ساع جىلدامدىقپەن تاسيتىن جەڭىل رەلستى ترامۆاي ەلوردانىڭ كوشەلەرىندە 2020 جىلدىڭ ماۋسىمىنان باستاپ زاۋلاپ جۇرۋگە ءتيىس بولاتىن. قۇرىلىس جۇمىستارى توقتاپ قالعاننان كەيىن بۇل مەرزىم وزگەرىپ كەتپەدى مە؟ LRT جۇمىسقا كىرىسەتىن مەرزىم قاشانعا دەيىن شەگەرىلۋى مۇمكىن؟ بۇل تۋرالى ناقتى اقپارات الۋ ءازىر مۇمكىن بولمادى. ازىرگە بولاشاقتىڭ ترامۆايىنىڭ ءوزى جوق, تەك جەڭىل رەلسىنىڭ استىنا توسەلەتىن بيىكتىگى 5-6 مەترلىك قازىق-كولوننالارى عانا قالقيىپ تۇر.
