كونفەرەنتسيا بارىسىندا ۇلى دالانىڭ تاريحى كەڭىنەن قامتىلدى. جەرگىلىكتى عالىمدار قازاق حالقىنىڭ سالت-ءداستۇرى, ونەرى مەن فولكلورى, مۋزىكاسى, ۇلى ەسىمدەرى جايىندا اڭگىمەلەدى.
«قازىرگى تاڭدا سىر وڭىرىندە جەرگىلىكتى ۇلت وكىلدەرى باسىم ەكەنى بەلگىلى. دەگەنمەن, وتكەن عاسىردىڭ وتىزىنشى-قىرقىنشى جىلدارى ءبىزدىڭ ايماققا وزگە ۇلت وكىلدەرى ءتۇرلى جاعدايلارمەن جەر اۋدارىلىپ كەلدى. بۇل جەرگىلىكتى دەموگرافيالىق احۋالعا ەداۋىر ىقپالىن تيگىزدى. اتاپ ايتقاندا, دەموگرافيالىق احۋال ۇلى وتان سوعىسى جىلدارىندا كۇرت وزگەرگەن. باسقا ايماقتاردان كەلگەن وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ كوبەيۋى سالدارىنان سول كەزەڭدە قازاقتاردىڭ ۇلەس سالماعى 30 پايىزعا دەيىن ءتۇسىپ كەتكەن. دەموگرافيالىق احۋالدى زەرتتەگەن كەزدە 1853 جىلى سىر وڭىرلەرىنە ورىس اسكەرلەرى كەلىپ, اقمەشىت قامالىن العانىن ءبارىمىز جاقسى بىلەمىز. سول ۋاقىتتان باستاپ ءبىزدىڭ ايماققا باسقا ۇلت وكىلدەرى كەلە باستايدى ەكەن. ناتيجەسىندە 30-40 جىلدىڭ ىشىندە دەموگرافيالىق احۋالدا وزگەرىستەر ورىن العان. ماسەلەن, 1897 جىلعى ساناقتا ءبىزدىڭ ايماقتا 60 ۇلتتىڭ وكىلى تۇراتىنى بەلگىلى بولعان. سىر ءوڭىرىنىڭ ەتونودەموگرافيالىق احۋالى ۇلكەن زەرتتەۋدى قاجەت ەتەدى. بۇل باعىتتا كوپتەگەن جۇمىستار ءالى دە اتقارىلۋى كەرەك», - دەدى قورقىت اتا اتىنداعى قىزىلوردا مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ كافەدرا مەڭگەرۋشىسى, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, دوتسەنت ايتجان ورازباقوۆ.
ال, قورقىت اتا اتىنداعى قىزىلوردا مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ماگيسترانتى, قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاريح جانە قوعامدىق عىلىمدار اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى باقىتجان احمەتبەك «سىر بويىنداعى پانتەوندار: رۋحاني قۇندىلىقتار» تاقىرىبىندا اڭگىمەلەگەن قىزىقتى دەرەكتەر كەلتىردى.
«سىر ءوڭىرىن الاشتىڭ اناسى دەپ اتايدى. راس, بۇل دالادا كەزىندە ءتۇبى ءبىر تۇركىلەر ءومىر ءسۇردى. داريا بويىندا ولاردىڭ استانالارى بولدى. اتاپ ايتقاندا, وعىزدار استاناسى - جانكەنت, ساقتاردىڭ استاناسى - شىرىك-رابات, قازاق حاندىعىنىڭ ورداسى - سىعاناق كونە داۋىرلەردە ءومىر سۇرسە, وتكەن عاسىردىڭ باسىندا قىزىلوردا قازاق ەلىنىڭ استاناسى اتاندى. قىسقاشا ايتقاندا, سىر ءوڭىرىنىڭ تاريحى وتە باي دەپ ايتۋعا تولىق نەگىز بار. سونداي-اق, ءبىزدىڭ ولكە كەزىندە وركەنيەتتىڭ ورتالىعى بولدى. ءبىزدىڭ ايماقتا ەلدىڭ اقىلشىسىنا اينالعان, قازاقتىڭ قالىپتاسۋىندا ءوز ورنىن ەنشىلەگەن تۇعىرلى تۇلعالار ماڭگىلىك مەكەنىن تاپقان كونە جانە ورتا عاسىرلىق پانتەوندار بولعان. ماسەلەن, قارماقشى اۋدانىنداعى شىرىك-رابات قالاشىعىندا ساق كوسەمدەرى جەرلەنگەن وسىنداي كيەلى ورىن بار. سونىمەن قاتار, جالاعاش اۋدانىنداعى ۇيعاراقتى, شيەلى اۋدانىنداعى وقشى اتا, جاڭاقورعان اۋدانىنداعى تولەگەتاي-قىلىش اتا, قوراسان اتا قورىمدارى - وسى ءسوزىمىزدىڭ ايقىن دالەلى. ال, جاڭاقورعان اۋدانى اۋماعىندا ورىن تەپكەن سىعاناقتا اق وردا حاندارى جەرلەنگەن. سول اۋدانداعى اققورعان, قازالى اۋدانىنداعى جانقوجا باتىر, سىرداريا اۋدانىنداعى قوججان قوجا, قارماقشى اۋدانىنداعى مارال يشان جانە قاراق تاۋىنىڭ ەتەگىندە وسىنداي قورىمدار بار. ولاردا باتىرلار, يشاندار, بيلەر جانە وزگە دە ارداقتى كىسىلەر ماڭگىلىك مەكەنىن تاپقان», - دەدى ول.
كونفەرەنتسيا بارىسىندا عالىمدار قازاق حالقىنىڭ تاريحى جايىندا جاڭا دەرەكتەرگە نەگىزدەلگەن ءوز پايىمداۋلارىن ورتاعا سالدى.
