ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى رۋسلان دالەنوۆ بيىل ءى توقساندا ەكونوميكانىڭ ءوسۋى جالعاسقانىن ايتىپ ءوتتى. «قاڭتار-ناۋرىزدا ىشكى جالپى ءونىمنىڭ ءوسۋى 3,8% بولدى. قاڭتار-اقپاندا بۇل 3,5% قۇراعان ەدى. ءوسۋدىڭ ۇدەۋى وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ, قۇرىلىس پەن ينۆەستيتسيالار ءوسۋىنىڭ نەگىزىندە قامتاماسىز ەتىلدى», دەدى ول.
«ءىى توقساندا قول جەتكىزگەن قارقىندى ساقتاۋ جانە جالعاستىرۋ ماڭىزدى. وعان مۇمكىندىك بار. ءبىرىنشىدەن, ناقتىلانعان بيۋدجەتتى قارجىلاندىرۋ اشىلۋدا. بۇل تۇتىنۋشىلىق جانە ينۆەستيتسيالىق سۇرانىستى كۇشەيتەدى. ەكىنشىدەن, قۇرىلىس, ينۆەستيتسيالىق جۇمىستار, سونداي-اق اوك سالاسىنداعى جۇمىستار كەزەڭى اشىلۋدا. ۇشىنشىدەن, ءىى توقساندا ءداستۇرلى تۇردە شاعىن جانە ورتا بيزنەس جاندانادى», دەدى ر.دالەنوۆ.
ءوز كەزەگىندە ۇلتتىق بانك ءتوراعاسى ەربولات دوساەۆ 2019 جىلعى ناۋرىزدا ايلىق ينفلياتسيا 0,5% بولعانىن ايتتى. جىلدىق ينفلياتسيا 4,8% دەڭگەيىندە ساقتالدى. 15 ساۋىردە ۇلتتىق بانك بازالىق مولشەرلەمەنى 9% دەڭگەيىندە تومەندەتۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. بازالىق ءمولشەرلەمەنىڭ قازىرگى دەڭگەيى ينفلياتسيا بويىنشا 2019 جىلعا ارنالعان نىسانالى باعدارعا قول جەتكىزۋگە ىقپال ەتەدى. ال ۆاليۋتا نارىعىنداعى احۋال تۇراقتى.
پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى – قارجى ءمينيسترى ءاليحان سمايىلوۆ ءى توقساندا بيۋدجەتتىڭ بارلىق دەڭگەيىندە كىرىستەر جوسپاردان اسىرا ورىندالىپ, وڭ ءوسۋ قارقىنىن كورسەتكەنىن جەتكىزدى. ەسەپتى كەزەڭدە مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە 2,9 ترلن تەڭگە ءتۇسىم جينالدى. 3 ترلن تەڭگەگە شىعىستار اتقارىلدى. مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ تاپشىلىعى 94 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. بۇل جوسپاردان 162 ملرد تەڭگەگە از. قولما-قول اقشانىڭ باقىلاۋ شوتىندا 285 ملرد تەڭگە قاراجات قالىپتاستى», دەدى ءا.سمايىلوۆ. مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ كىرىستەرى ەسەپتى كەزەڭنىڭ جوسپارىنا قاراعاندا 105,6%-عا, رەسپۋبليكالىق – 102,1%-عا, جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەر – 116,6%-عا اسىرا ورىندالدى. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە 1 567 ملرد تەڭگە كىرىس ءتۇستى. بۇل جوسپاردان 33 ملرد تەڭگەگە, ال بىلتىرعى وسى كەزەڭمەن سالىستىرعاندا 268 ملرد تەڭگەگە ارتىق.
ءا.سمايىلوۆ سونداي-اق بيىلدان باستاپ شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرى ءۇشىن سالىقتىق راقىمشىلىق جاساۋ شارالارىنىڭ ناتيجەسىندە 34 مىڭنان استام سالىق تولەۋشى جالپى سوماسى 7,6 ملرد تەڭگەگە نەگىزگى بورىشتارىن وتەگەنىن ايتتى. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت شىعىستارى 2,7 ترلن تەڭگەنى قۇراعان, قاراجاتتىڭ 47%-ى الەۋمەتتىك سالاعا باعىتتالعان.
سونىمەن قاتار «سامۇرىق-قازىنا» ۇاق» اق باسقارما توراعاسى احمەتجان ەسىموۆ ءبىرقاتار پروبلەمالىق ماسەلەلەرگە توقتالدى. اقمولا وبلىسىنىڭ اكىمى ەرمەك مارجىقپاەۆتىڭ, نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ اكىمى باقىت سۇلتانوۆتىڭ باياندامالارى تىڭدالدى.
ماسەلەنى قورىتىندىلاعان پرەمەر-مينيستر 2019 جىلعى 10 ساۋىردە ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا قارالعان ماسەلەلەرگە نازار اۋداردى. «قاڭتار-ناۋرىزدا ءىجو 3,8%-عا ءوستى. قۇرىلىس, ساۋدا, تاۋ-كەن ونەركاسىبى, كولىك سالاسى ەكونوميكانىڭ باستى ءوسۋ قوزعاۋشىلارى بولدى», دەدى ا.مامين. نەگىزگى كورسەتكىشتەر بويىنشا ءى توقساندا شىعىس قازاقستان, قوستاناي, اتىراۋ, پاۆلودار جانە قىزىلوردا وبلىستارى جاقسى ناتيجەلەرگە جەتتى. «جىل قورىتىندىسى بويىنشا وڭ كورسەتكىشتەردى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن نەگىزگى كاپيتالعا, قۇرىلىسقا جانە باسقا دا سەكتورلارعا سالىناتىن ينۆەستيتسيالاردى ودان ءارى ءوسىرۋ جۇمىستارىن كۇشەيتۋ كەرەك. وسىعان وراي, ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار بيۋدجەت قاراجاتىن ۋاقتىلى ءارى تولىق يگەرۋ جونىندە شارالار قابىلداۋى قاجەت», دەدى ۇكىمەت باسشىسى.
سونداي-اق ا.مامين الەمدىك ەكونوميكا ءوسىمىنىڭ باسەڭدەۋىنە وراي حالىقارالىق ساراپشىلاردىڭ دامۋ كورسەتكىشىنىڭ 2018 جىلى 3,6%-دان 2019 جىلى 3,3%-عا دەيىن تومەندەۋى تۋرالى بولجام جاساۋى جاعدايىندا ەكونوميكانىڭ ينكليۋزيۆتى جانە ساپالى دامۋىنا كوڭىل ءبولۋ قاجەتتىگىن اتاپ كورسەتتى. «ينۆەستيتسيالىق ساياساتتا تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ باسىمدىق بولۋى ءتيىس», دەدى ول وسى ماسەلەگە وراي. بيىل 18 ءساۋىردە شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ بويىنشا جاڭا ءتاسىلدەردى ۇيىمداستىرۋ تۋرالى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ باسشىلارى جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن كەڭەس وتەتىنىن ەسكە سالدى.
سونداي-اق ۇكىمەت وتىرىسىندا شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورتتى ىلگەرىلەتۋ ماسەلەلەرى جانە ۇلتتىق ەكسپورتتىق ستراتەگيانى ىسكە اسىرۋ بارىسى قارالدى. ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى ر.دالەنوۆ حابارلاعانداي, ەلىمىزدىڭ ءىجو-دەگى ەكسپورتتىڭ ۇلەسى 40,1% قۇرادى. بۇل رەتتە ءىجو 0,5%-عا ءوسۋى ەكسپورتپەن قامتاماسىز ەتىلەدى.
«2018 جىلى قازاقستاندىق تاۋارلاردىڭ جانە كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ ەكسپورتى $68,3 ملرد قۇراپ, 2017 جىلمەن سالىستىرعاندا 24,2%-عا ءوستى. بۇل ءبىرىنشى كەزەكتە مۇناي باعاسىنىڭ ءوسۋىمەن بايلانىستى, دەدى ر.ءدالەنوۆ. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورتقا مەتاللۋرگيا ونەركاسىبى تاۋارلارى زور ۇلەس قوستى. بۇل – قۇبىرلار, مەتالل كونسترۋكتسيالارى, يلەمدەر, قورىتپالار, مەتالدار جانە ت.ب.
ءوز كەزەگىندە يندۋستريا ءجانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترى ر.سكليار 2018 جىلى قازاقستاننىڭ شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورتىندا وڭ ديناميكا بايقالىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. «حيميا ونەركاسىبى 2,6%-عا, مينەرالدى ونىمدەر 14,6%-عا, ماشينا جاساۋ 11%-عا, ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى 7,6%-عا ءوستى», دەدى رومان سكليار. بۇگىنگى تاڭدا قازاقستان 120 ەلگە 800 تاۋار ءتۇرىن شىعارادى. وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ نەگىزگى ەكسپورتتىق تاۋارلارى – فەرروقورىتپالار, وڭدەلمەگەن مىرىش, تازارتىلعان مىس, ۋران, مۇناي گازدارى, ترانسفورماتورلار جانە اككۋمۋلياتورلار. 2018 جىلى دايىن ءونىم ەكسپورتى 16%-عا ارتتى. بيىل دا شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورت ءوسىمى كۇتىلىپ وتىر.
اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ساپارحان وماروۆ اوك-ءتى دامىتۋ باعدارلاماسىندا وڭدەلگەن اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمدەرىنىڭ ەكسپورتىن 2021 جىلى 2,4 ملرد دوللارعا جەتكىزۋ جوسپارلانعانىن ايتتى. بيىل ەكسپورت كولەمى 1,27 ملرد دوللارعا جەتەتىن بولادى. «وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 1,125 ملرد دوللار سوماسىنا 3,5 ملن توننا وڭدەلگەن اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمى ەكسپورتتالدى. بۇل رەتتە, 275 وڭدەلگەن اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىنىڭ تاۋارلىق توبىنان وتكەن جىلى ءبىرىنشى رەت وڭدەلگەن ونىمدەردىڭ 17 جاڭا ءتۇرى ەكسپورتتالدى», دەدى س.وماروۆ.
سونىمەن قاتار وڭدەلگەن اوك ونىمدەرىن ءداستۇرلى نارىقتارعا ەكسپورتتاۋ كولەمىنىڭ وسكەنى بايقالادى, اتاپ ايتقاندا ەكسپورت وزبەكستانعا – 32,4%-عا, رەسەيگە – 7%-عا, قىرعىزستانعا – 11%-عا, تاجىكستانعا – 9,7%-عا, مولدوۆاعا 40,1%-عا ارتقان, سونداي-اق جاڭا نارىق سانالاتىن قىتايعا 57,5%-عا, نيدەرلاندقا 130%-عا وسكەن.
سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ب.اتامقۇلوۆ مەملەكەتتىك ورگاندارمەن ءمىندەتتەردى اجىراتۋ بويىنشا ورتاق تۇسىنىستىك ازىرلەنگەنىن, سوعان سايكەس ءسىم-ءنىڭ سىرتقى دەڭگەيدەگى ۇيلەستىرۋشى رەتىندەگى ءرولى بەكىتىلگەنىن اتاپ ايتتى.
ونەركاسىپتىك بۇيىمدار مەن اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ ەكسپورتىن عانا ەمەس, قۇرىلىس, لوگيستيكا, تۋريزم, عارىش, قارجى, مەديتسينا جانە ءبىلىم سالالارىنداعى قىزمەتتەردى قامتيتىن تاۋارلىق قاتىسۋدى بەكىتۋ جانە كەڭەيتۋ ماقساتىندا شەكارالاس ەلدەرمەن ساۋدانى كەڭەيتۋگە ەرەكشە نازار اۋدارىلادى», دەدى سىرتقى ىستەر ءمينيسترى.
پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى جەڭىس قاسىمبەك شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورت كولەمىن دامىتۋ جانە ارتتىرۋ ۇكىمەت جۇمىسىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىنىڭ ءبىرى ەكەنىن ايتتى. ستراتەگياعا سايكەس 2022 جىلعا قاراي شيكىزاتتىق ەمەس تاۋارلار مەن قىزمەتتەر ەكسپورتىن 32 ملرد دوللارعا دەيىن جەتكىزۋ ءمىندەتى تۇر. جىل سايىن شيكىزاتتىق ەمەس تاۋارلار مەن قىزمەتتەر ەكسپورتى 2,2 ملرد دوللارعا ارتۋى ءتيىس. بۇگىندە بارلىق قۇرالدار بار, بيۋدجەتتە الداعى 3-4 جىلعا قارجىلاندىرۋ قاراستىرىلعان. ءبىر اي ىشىندە جول كارتالارى ءازىرلەنەدى. مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ناقتى شارالارى, ونى ىسكە اسىرۋ مەرزىمى, جاۋاپتى ورىنداۋشىلار بەكىتىلەتىن بولادى.
ماسەلەنى قورىتىندىلاعان پرەمەر-مينيستر ا.مامين ەاەو اياسىندا سەرىكتەس ەلدەرمەن, قىتايمەن جانە باسقا دا مەملەكەتتەرمەن ساۋدا اينالىمىن ۇلعايتۋدىڭ باستى شارتى وتاندىق تاۋارلار مەن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ەكسپورتتىق الەۋەتتى ودان ءارى دامىتۋ ءۇشىن قازاقستاندىق يندۋستريا جانە ەكسپورت ورتالىعى قۇرىلدى. بيزنەستى مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ قارجىلاي قۇرالدارى وندىرىستەن باستاپ ەكسپورتقا دەيىن ءبىر جەردە شوعىرلانادى. «ترانسشەكارالىق ينفراقۇرىلىمنىڭ ساپاسى مەن قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ جۇمىستارىن كۇشەيتۋ قاجەت. بۇل اسا ماڭىزدى, سەبەبى كورشىلەس ساۋدا سەرىكتەستەرىمىزدىڭ ەكونوميكالارىنىڭ ءوسۋ بولجامدارى تۇراقتى», دەدى پرەمەر-مينيستر.
وتاندىق اۋىل شارۋاشىلىعى ەكسپورتىن ىلگەرىلەتۋگە دە كوڭىل ءبولىندى. «ءبىزدىڭ ونىمدەرىمىز باسقا ەلدەردە تانىمال بولۋى ءتيىس, ءارى ورتاق ەكسپورتتىق برەندتى قۇرۋ ارقىلى ەكسپورتتى دامىتۋ قاجەت», دەگەن ۇكىمەت باسشىسى, تاۋارلاردى سىرتقى نارىققا قارقىندى تۇردە شىعارۋ قاجەت ەكەنىنە نازار اۋداردى. بۇل ءۇشىن قازاقستاندىق وندىرۋشىلەر ءوندىرەتىن تاۋارلاردىڭ ساپاسىن جوعارىلاتىپ, ەكسپورتقا شىعارىلاتىن ەلدەردىڭ تالاپتارىنا جانە رەگلامەنتتەرىنە تولىق ءسايكەستىگىن قامتاماسىز ەتۋى قاجەت.
«زاماناۋي زەرتحانالىق بازانى قۇرۋ كەرەك. بۇل بيزنەستىڭ ءوز تاۋارلارى مەن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەرىنە ءتيىستى سەرتيفيكاتتار الۋىنا كومەكتەسەدى», دەگەن ۇكىمەت باسشىسى, ەكسپورتقا باعدارلانعان تاۋارلاردى حالىقارالىق ەلەكتروندى ساۋدا الاڭدارى ارقىلى ساتۋ ماسەلەسىن پىسىقتاۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى.
