زاڭسىزدىققا قارسى شارالار قارالدى
سەنبى, 9 ماۋسىم 2012 8:19
قايران قارا جەر ساۋداگەرلەردىڭ قارا ساۋداسىنا ءتۇسىپ, ساۋدالانىپ ساۋ تامتىعى قالماي بارادى. بۇل اتا-بابامىزدىڭ ۇرپاعىنا قالدىرعان ورتاق جەرى ەدى عوي دەپ جانى اشيتىندار دا ازايدى. قازانشىنىڭ ەركى ارتىپ, قونىشتان باسۋ كوبەيدى. سونىڭ سالدارىنان جەر تەلىمدەرىن زاڭسىز جەكە مەنشىككە ساتۋ جانە ساۋدالاۋ ەتەك الدى دەپ اتاپ ايتىلدى كەشە پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى و.ابدىكارىموۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن «نۇر وتان» حدپ جانىنداعى جەمقورلىقپەن كۇرەس جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كەڭەستىڭ وتىرىسىندا.
سەنبى, 9 ماۋسىم 2012 8:19
قايران قارا جەر ساۋداگەرلەردىڭ قارا ساۋداسىنا ءتۇسىپ, ساۋدالانىپ ساۋ تامتىعى قالماي بارادى. بۇل اتا-بابامىزدىڭ ۇرپاعىنا قالدىرعان ورتاق جەرى ەدى عوي دەپ جانى اشيتىندار دا ازايدى. قازانشىنىڭ ەركى ارتىپ, قونىشتان باسۋ كوبەيدى. سونىڭ سالدارىنان جەر تەلىمدەرىن زاڭسىز جەكە مەنشىككە ساتۋ جانە ساۋدالاۋ ەتەك الدى دەپ اتاپ ايتىلدى كەشە پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى و.ابدىكارىموۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن «نۇر وتان» حدپ جانىنداعى جەمقورلىقپەن كۇرەس جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كەڭەستىڭ وتىرىسىندا.
ەندى ەلدى جايلاعان مۇنداي زاڭسىزدىقتىڭ اقىرى قايدا اپارىپ سوقتىرارىن ەشكىم ناقتى ايتا المايدى. ارنايى قۇرىلعان ساراپتاما كوميسسياسىنىڭ قورىتىندىسىنا سايكەس جەر ساتۋ سالاسىندا سىبايلاسقان جەمقورلىقتىڭ بوي العانى قاتتى الاڭداتادى. جەر قاتىناستارىن رەتتەيتىن جانە جەر رەسۋرستارىن پايدالانۋ مەن قورعاۋعا باقىلاۋدى جۇزەگە اسىراتىن مەملەكەتتىك ورگاندار جەمقورلىققا قارسى ءىس-ارەكەتتەردى جانە ءوز قىزمەتتەرى ارقىلى ونى جويۋدى, ەڭ بولماسا تومەندەتۋدى دە قامتاماسىز ەتە الماي وتىرعان كورىنەدى. ەندەشە ءوز مىندەتتەرىن تيىسىنشە اتقارا المايتىن مۇنداي ورگانداردىڭ نەلىكتەن قاجەت ەكەندىگىن جۇرت تا تۇسىنە الماي الەك. ءسويتىپ نە كەرەك, جەر داۋى كوبەيدى.
وسىعان بايلانىستى جەر قاتىناستارىنداعى جەمقورلىقپەن كۇرەستى ۇيىمداستىرۋدىڭ جاعدايىن تەكسەرۋ «نۇر وتان» حدپ جانىنداعى جەمقورلىقپەن كۇرەس جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كەڭەستىڭ جۇمىس جوسپارىنا ەندى. وعان سەبەپ, وسى سالاداعى مەملەكەتتىك باسقارۋ ىسىندە سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ بوي الۋىنىڭ جالعاسۋىنا بايلانىستى. سوندىقتان تەز ارادا ونىڭ سەبەپتەرىن انىقتاپ جانە ودان ساقتاندىرۋدىڭ ناقتى ۇسىنىستارىن ءازىرلەۋ قاجەت بولدى. ويتكەنى, قاي كەزدە دە, قانداي قوعامدا بولماسىن جەرگە دەگەن كوزقاراس ەرەكشە نازاردا تۇراتىنى بەلگىلى. جەر قوعامنىڭ تىنىس-تىرشىلىگى, ادامداردىڭ ءومىرى. ەلىمىزدىڭ كونستيتۋتسياسىندا دا جەرگە جانە باسقا دا تابيعي رەسۋرستارعا ولاردى ءبىزدىڭ ومىرلىك دامۋىمىزدىڭ نەگىزى, دىڭگەگى دەپ ايرىقشا ءمان بەرىلگەن.
سوندىقتان جەر زاڭناماسىندا جەردى ۇتىمدى پايدالانۋ جانە ساقتاۋ نورمالارى مەن تالاپتارى بەلگىلەنىپ, ونى تابيعي رەسۋرستار رەتىندە جانە بارلىق قوعام, الەۋمەتتىك وندىرىستىك ۇدەرىستىڭ اجىراماس بولىگى رەتىندە ەسكەرىلگەن. الايدا, وكىنىشكە وراي, بۇگىندە ءبىز جەر قاتىناستارى سالاسىندا زاڭ تالاپتارىنىڭ ورەسكەل بۇرمالانىپ وتىرعاندىعىن جانە سىبايلاس جەمقورلىق دەرەكتەرىنىڭ از ەمەس ەكەندىگىنىڭ دە ناقتى كۋاسىمىز. وزدەرىڭىزگە بەلگىلى جەمقورلىققا بايلانىستى سوڭعى كەزدەرى بولعان جانجالدارعا جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ اگەنتتىگىنىڭ ءبىرىنشى باسشىلارى, ياعني اگەنتتىكتىڭ بۇرىنعى توراعاسى ءو.ءوزبەكوۆتىڭ جانە ونىڭ ەكى ورىنباسارى ناقىپبەكوۆ پەن جانپەيىسوۆتىڭ, اگەنتتىكتىڭ ت.ب. جانە «كازگەودەزيا» لاۋازىمدى تۇلعالارىنىڭ قاتىستىلىعى بولعاندىعى انىقتالدى. مىنە, وسىنىڭ ءبارى بۇگىنگى وتىرىسقا جەر قاتىناستارى سالاسىنداعى جەمقورلىقپەن كۇرەس تۋرالى ماسەلەنى قاراۋعا نەگىز بولدى, دەدى ورالباي ءابدىكارىموۆ.
وسىعان بايلانىستى پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى ت.يبراەۆ باسقاراتىن ساراپتامالىق كوميسسيا قۇرىلعان بولاتىن. ونىڭ قۇرامىنا ەسەپ كوميتەتىنىڭ, قارجىلىق باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ, قارجى پوليتسياسىنىڭ جانە ت.ب. ورگانداردىڭ وكىلدەرى ەندى. سونىمەن قاتار, بۇل جۇمىسقا ءارتۇرلى قوعامدىق ۇيىمدار وكىلدەرى تارتىلىپ, ولار جەمقورلىقپەن كۇرەس جونىندەگى ايماقتىق قوعامدىق كەڭەستەرگە قاتىستى. جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ اگەنتتىگى جانە ونىڭ باعىنىشتى ۇيىمدارىندا جەمقورلىقپەن كۇرەستى ۇيىمداستىرۋدىڭ جاعدايىن تەكسەرۋمەن قاتار جەر قاتىناستارى سالاسىنداعى باسقا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قىزمەتىنە تالداۋ جاسالدى. ءسويتىپ جەر قاتىناستارى سالاسىنداعى ورتالىق ورگان جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ اگەنتتىگىندە جەمقورلىق دەڭگەيىن تومەندەتۋ بويىنشا قانداي شارالار قولدانىپ جاتقاندىعى قارالدى.
ال جەر قاتىناستارى سالاسىندا 2010 جىلمەن سالىستىرعاندا 2011 جىلى انىقتالعان قىلمىستاردىڭ سانى 31 پايىزعا وسكەن. لاۋازىمدى تۇلعالار جاساعان قىلمىستار 16 ەسەگە ارتقانى بايقالادى. جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ اگەنتتىگى جۇيەسىندە 2011 جىلى وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا تەك تىركەلگەن جەمقورلىق قىلمىستار سانى ەكى ەسەگە وسكەن ەكەن. دەمەك, قايران قارا جەردى ساۋدالاۋ ەلدە جاپپاي ەتەك الدى دەپ ايتىلاتىن سەبەبى, جەمقورلىق قۇقىق بۇزۋشىلىق جەرگە قاتىسى بار بارلىق ۇيىمداردا دەرلىك ورىن العان كورىنەدى.
جەر قاتىناستارىنا بايلانىستى قاجەتتى باقىلاۋدىڭ بولماۋى سەبەپتى 2011 جىلى سوتتارعا جەر داۋى بويىنشا 6290 ارىز تۇسكەن. بۇل وسى جۇيەدەگى ءالى كۇنگە شەشىمىن تاپپاي وتىرعان وزەكتى ءماسەلەلەردىڭ كوپ ەكەندىگىن ءبىلدىرەدى. جەر تەلىمدەرىن زاڭسىز جەكە مەنشىككە ساتۋ مەن جاپپاي ساۋدالاۋدىڭ ەتەك العاندىعىنىڭ تاعى ءبىر سەبەبى, ەلدى مەكەندەردىڭ باس جوسپارىنىڭ جوقتىعى, قالا ماڭىنداعى اۋىلداردىڭ شەكاراسى بەكىتىلمەگەندىگى, اسا باقىلاۋعا الىنعان جەرلەردى دۇرىس پايدالانباۋ وسى سالاداعى ءتارتىپ بۇزۋشىلىقتى ارتتىرىپ وتىر. دەمەك, وتىرىستا ايتىلعانداي, جەر زاڭنامالارىنىڭ ورىندالماۋى ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ باقىلاۋدى ۋىستارىنان شىعارىپ العاندىعىندا. ال بۇعان سول ورگانداردىڭ باسشىلارى تىكەلەي كىنالى, وسىدان بارىپ حالىقتىڭ قۇقىنا نۇقسان كەلىپ وتىر.
وتىرىستا اتقارىلىپ جاتقان ويداعىداي جۇمىستار تۋرالى جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ ءجونىندەگى اگەنتتىك توراعاسى ك. وتارباەۆ بانداما جاسادى. ونىڭ بايانداماسىندا ايتىلماي قالعان ءجايتتەردى الماتى, اقمولا وبلىستارى جانە استانا قالاسىندا جەر تەلىمدەرىنىڭ زاڭسىز تاراتىلۋىنا بايلانىستى جۇرگىزىلگەن جۋرناليستىك تەكسەرۋلەردىڭ بەينەكورىنىستەرى تولىقتىردى. وسىلايشا وتىرىس قورىتىندىسى بويىنشا جەر قاتىناستارى سالاسىنداعى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەستىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا قاۋلى قابىلدانىپ, ۇسىنىستار بەكىتىلدى.
الەكساندر تاسبولاتوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».
