قۇجاتتا قازاقستان ۇكىمەتى مەن ۇلتتىق بانكىنىڭ كەلىسىلگەن ءىس-قيمىلى باعا تۇراقتىلىعىن, ەكونوميكانى قولجەتىمدى قارجىلاندىرۋعا جانە قارجى نارىعىنىڭ ورنىقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالاتىنى كوزدەلەدى. بۇل جۇمىس حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ جانە ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىنىڭ وسۋىنە باعىتتالعان مەملەكەتتىڭ ەكونوميكالىق ساياساتىنىڭ باستى ماقساتىنا سايكەس كەلەدى.
قۇجاتقا سايكەس قارجى رەتتەۋشىسى جۇرگىزىپ وتىرعان اقشا-كرەديت ساياساتى بىرقاتار قاعيداتتى نەگىزگە الادى. ولاردىڭ قاتارىندا ينفلياتسيا دەڭگەيىن بىرتىندەپ تومەندەتۋ جانە ونى تومەن دەڭگەيدە ساقتاۋ, ينفلياتسيالىق تارگەتتەۋ رەجىمىن ساقتاۋ, تەڭگەنىڭ ەركىن وزگەرمەلى ايىرباستاۋ باعامىن ساقتاۋ, ىرىقتى ۆاليۋتالىق زاڭنامانى ساقتاۋ, قارجى جۇيەسىنىڭ تۇراقتىلىعىن ۇستاپ تۇرۋ جانە تاۋەكەلدەردى باعالاۋعا جانە تەڭبە-تەڭ رەتتەۋ شارالارىنا نەگىزدەلگەن تاۋەكەلگە باعدارلانعان قاداعالاۋدى ەنگىزۋ بار.
بۇل ورايدا ۇكىمەت ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋگە, بيۋدجەت شىعىستارىنىڭ مۇناي باعاسىنا تاۋەلدىلىگىن تومەندەتۋگە, مەملەكەتتىك شىعىستاردىڭ تيىمدىلىگى مەن تۇراقتىلىعىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان, ورنىقتى جانە الدىن الا بولجانعان فيسكالدىق ساياساتتى ءجۇرگىزۋگە باسا نازار اۋدارادى. ۇزاق مەرزىمدى ورنىقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا ۇكىمەت ۇلتتىق قور قاراجاتىنىڭ جيناقتالۋىنا ىقپال ەتەدى.
ءتيىمدى اقشا-كرەديت ساياساتى جانە ينفلياتسيانى باقىلاۋ جونىندەگى شارالار
بۇل كەلەسى مىندەت, ونىڭ شەڭبەرىندە قازاقستان ۇلتتىق بانكى بازالىق مولشەرلەمە دەڭگەيىن ناقتى ماندە وڭ بولاتىن 3-3,5% شەگىندە ۇستاپ تۇرۋعا ۇمتىلاتىن بولادى. بۇدان باسقا, قارجى رەتتەۋشىسىنىڭ مانداتىنا جانە قولدانىستاعى قۇرالدارىنا سايكەس ۋاقىتشا بوس بانكتىك ءوتىمدىلىك ەسەبىنەن ەكونوميكانى كرەديتتەۋدى ىنتالاندىرۋ بويىنشا شارالار قابىلدانادى.
ۆاليۋتا نارىعىنىڭ تۇراقتىلىعى
ەركىن وزگەرمەلى ايىرباستاۋ باعامىنىڭ رەجىمى شەڭبەرىندە ۆاليۋتا نارىعىنىڭ تۇراقتىلىعىن قولداۋ ءۇشىن نارىقتا شەتەل ۆاليۋتاسىنىڭ سۇرانىسى مەن ۇسىنىسىنىڭ ورنىقتى تەڭگەرىمىن قامتاماسىز ەتۋ ماڭىزدى بولىپ تابىلادى.
كەلىسىمگە قول قويار الدىندا ۇكىمەتتىڭ وتىرىسىندا ءسوز سويلەي وتىرىپ ەربولات دوساەۆ ۆاليۋتا نارىعىنىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ مىندەتىنىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى.
«قازاقستان ۇلتتىق بانكى ءوز الدىنا تەڭگە باعامىنىڭ بولجامدىلىعىن ارتتىرۋ مىندەتىن قويادى. ۆاليۋتالىق ساۋدا-ساتتىققا ارالاسپاۋ ساياساتى ساقتالعان كەزدە قازاقستان ۇلتتىق بانكى يكەمدى وكتەمدىك جۇرگىزۋ قۇقىعىن وزىنە قالدىرادى», – دەپ حابارلادى ەربولات دوساەۆ.
ينۆەستيتسيالار تارتۋ جانە ەكونوميكانى قورلاندىرۋ قولجەتىمدىلىگى
كەلىسىمدە ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانكتىڭ ينۆەستيتسيالىق احۋالدىڭ تارتىمدىلىعىن, قورلاندىرۋدىڭ قولجەتىمدىلىگى مەن ايقىندىعىن, ەل ەكونوميكاسىنا, ونىڭ ءىشىندە ونىڭ باسىم سەكتورلارىنا ينۆەستيتسيالار تارتۋدىڭ ءوسۋىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا بىرلەسكەن شارالارى كوزدەلەدى.
ەكونوميكانى قورلاندىرۋ بانكتىك كرەديتتەۋ قۇرالدارى ارقىلى عانا ەمەس, سونداي-اق ساقتاندىرۋ نارىعىنىڭ, باسقارۋشى ينۆەستيتسيالىق كومپانيالار نارىعىنىڭ, ميكروقارجى ۇيىمدارىنىڭ, كرەديتتىك سەرىكتەستىكتەردىڭ, ليزينگتىڭ, ينۆەستيتسيالىق قورلاردىڭ, ۆەنچۋرلىك قارجىلاندىرۋ قورلارىنىڭ قاتىسۋىمەن قور نارىعىنىڭ ءمۇمكىندىكتەرى ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى. بۇل قورلاندىرۋ كوزدەرىن ءارتاراپتاندىرۋدى قامتاماسىز ەتۋگە, حالىق پەن بيزنەستىڭ كرەديتتى شامادان تىس كوپ الۋ تاۋەكەلدەرىن تومەندەتۋگە ءمۇمكىندىك بەرەدى.
قازاقستاندىقتاردىڭ قارجىلىق كورسەتىلەتىن قىزمەتتەرگە قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ جانە كولەڭكەلى ەكونوميكانى تومەندەتۋ ماقساتىندا كليەنتتەردى قاشىقتان ءتيىمدى ءسايكەستەندىرۋ جانە دەرەكقورلاردى ىقپالداستىرۋ ماسەلەلەرى شەشىلەدى.
قازاقستان ۇلتتىق بانكى قارجى نارىعىنىڭ قاتىسۋشىلارىمەن ءبىرلەسىپ نارىقتىڭ ءتيىمدى ينفراقۇرىلىمىن قالىپتاستىرۋعا, بانكارالىق كرەديتتەۋ نارىعىن دامىتۋعا, نارىقتىق يندەكستەر مەن ينديكاتورلاردى قۇرۋعا, جاڭا قارجى قۇرالدارىن, ونىمدەردى جانە كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردى كەڭەيتۋ مەن دامىتۋ ءۇشىن جاعدايلار جاساۋعا, ۇزدىك ستاندارتتار مەن پراكتيكالاردى ەنگىزۋگە, جوعارى تەحنولوگيالىق قاشىقتان كورسەتىلەتىن قارجىلىق قىزمەتتەردى ىلگەرىلەتۋگە جانە ولاردىڭ ەلدىڭ بارلىق ءوڭىرلەرىندە قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان جۇمىستى جالعاستىرادى.
بۇل باعىتتا قازاقستان ۇلتتىق بانكى قارجى مينيسترلىگىنىڭ باعالى قاعازدارىن دامۋشى ەلدەردىڭ حالىقارالىق جاھاندىق يندەكستەرىنە قوسۋ جۇمىسىن جۇرگىزەدى.
قازاقستان ۇلتتىق بانكى قارجى مينيسترلىگىمەن جانە قور نارىعىنا قاتىسۋشىلارمەن ءبىرلەسىپ حالىقارالىق ەسەپ ايىرىسۋ ۇيىمدارىنىڭ قاتىسۋىمەن مەملەكەتتىك باعالى قاعازدار نارىعىنىڭ ينفراقۇرىلىمىن قالىپتاستىرۋ بويىنشا جۇمىسىن جالعاستىرادى.
«مەملەكەتتىك باعالى قاعازدار نارىعىن دامىتۋ مىندەتىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن قازاقستان ۇلتتىق بانكى كىرىستىلىكتىڭ قىسقا مەرزىمدى تاۋەكەلسىز قيسىعىن قۇرۋدى قامتاماسىز ەتەدى. «قارجى مينيسترلىگىنەن كىرىستىلىك قيسىعىنىڭ ورتا جانە ۇزاق مەرزىمدى بولىكتەرىن قۇرۋ ءۇشىن ءوز باعالى قاعازدارىنىڭ شىعارىلىمىن قىسقارتۋدى جانە ىرىلەتۋدى سۇرايمىز», – دەپ تۇسىنىكتەمە بەردى ەربولات دوساەۆ.
قازاقستان ۇكىمەتى مەن ۇلتتىق بانكى «نۇرلى جەر» جانە «7-20-25» تۇرعىن ءۇي باعدارلامالارىن ىسكە اسىرۋدى جالعاستىرادى. اتاپ ايتقاندا, ۇكىمەت قولجەتىمدى تۇرعىن ءۇي ۇسىنىسىن ۇلعايتۋ شارالارىن قابىلدايدى. ۇلتتىق بانك ءوز كەزەگىندە «7-20-25» باعدارلاماسىن قارجىلاندىرۋدى جالعاستىرادى. بۇل تۇرعىن ءۇي باعدارلامالارىن ىسكە اسىرۋ بيۋدجەتتىك, سول سياقتى جەكە قارجىلاندىرۋ كوزىن تارتا وتىرىپ, حالىقتىڭ ءتۇرلى توپتارىن قولجەتىمدى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
ناقتى سەكتور كاسىپورىندارىن قالىپقا كەلتىرۋ
ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانك سالاماتتى بيزنەس-ورتا ءۇشىن جاعداي جاساۋ نەگىزىنە دارمەنسىز جانە ءتيىمسىز كومپانيالارعا قاتىستى قاتاڭ نارىقتىق ءتارتىپ جاتاتىنىن مويىندايدى. كەلىسىمنىڭ تاراپتارى جوعارى سوت ورگاندارىمەن قۇقىق قولدانۋ پراكتيكاسى جانە بورىشكەرلەر مەن كرەديتورلار مۇددەلەرىنىڭ تەڭگەرىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا بىرلەسە وتىرىپ جۇمىس ىستەيدى.
سونىمەن بىرگە كورپوراتيۆتىك باسقارۋدىڭ ساپاسىن, كومپانيالاردىڭ باسشىلارى مەن اكتسيونەرلەرىنىڭ دايەكسىز اقپارات ۇسىنعانى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ بويىنشا ءىس-شارالار جۇرگىزىلەدى.
ءوز كەزەگىندە ۇلتتىق بانك بانكتەردىڭ پروبلەمالىق بەرەشەگىن قايتا قۇرىلىمداۋ بويىنشا مۇمكىندىكتەرى مەن قۇقىقتارىن كەڭەيتۋ جولىمەن بانكتەردىڭ نەسيە پورتفەلىنىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ شارالارى ارقىلى ناقتى سەكتور كاسىپورىندارىن قالىپقا كەلتىرۋگە ىقپال ەتەدى. قابىلداناتىن شارالار سونداي-اق ەميتەنت دارمەنسىز بولعان كەزدە باعالى قاعازدار نارىعىندا ينۆەستورلاردىڭ قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان.
قارجى جۇيەسىنىڭ تۇراقتىلىعى
بۇل مىندەت بانك جۇيەسىن نىعايتۋعا باعىتتالعان جۇمىستىڭ ارقاسىندا ىسكە اسىرىلادى. ول ءۇشىن ءۋاجدى پايىمداۋعا, بانكتەر اكتيۆتەرىنىڭ ساپاسىن تاۋەلسىز باعالاۋعا نەگىزدەلگەن تاۋەكەلگە باعدارلانعان قاداعالاۋ ەنگىزىلەتىن بولادى.
كولەڭكەلى ەكونوميكانى تومەندەتۋ جانە قولما-قول اقشاسىز تولەمدەردى دامىتۋ
قولما-قول اقشا اينالىمىن جانە كولەڭكەلى ەكونوميكانى تومەندەتۋ ءۇشىن ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانك ءىرى مامىلەلەر بويىنشا ەسەپ ايىرىسۋدى قولما-قول اقشاسىز نىسان ارقىلى ءجۇزەگە اسىرادى. ۇلتتىق بانك قولما-قول اقشاسىز تولەمدەردىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ جانە نارىققا قاتىسۋشىلاردىڭ شىعاسىلارىن بارىنشا ازايتۋ ماقساتىندا قولما-قول اقشاسىز تولەمدەر ينفراقۇرىلىمىن جەتىلدىرۋ, يننوۆاتسيالىق جانە باسەكەلەستىك ورتانى دامىتۋ ءۇشىن بارلىق قاجەتتى جاعدايلاردى جاسايدى.
بۇل – ۇكىمەتتىڭ, سول سياقتى ۇلتتىق بانكتىڭ قىزمەتىندەگى اسا ماڭىزدى باعىت. بۇل ورايدا كەلىسىمنىڭ تاراپتارى تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ, شارتتار تالاپتارىنىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋ جۇمىسىن جالعاستىرادى, جەكە اقپاراتتى قورعاۋ بويىنشا شارالار قابىلدايدى. سونىمەن بىرگە حالىقتىڭ قارجىلىق ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ جۇمىسى دا جالعاستىرىلادى.
ۇلتتىق بانك تۇتىنۋشىلىق كرەديتتەۋ تاۋەكەلدەرىن شەكتەۋ ءۇشىن كرەديتتىك سەرىكتەستىكتەر, ونلاين كرەديتورلار, لومباردتار سياقتى بانكتىك ەمەس كرەديتتىك ۇيىمداردى رەتتەۋ بويىنشا ۇسىنىستار دايىنداۋدى جوسپارلاپ وتىر. رەتتەۋ بويىنشا ۇسىنىستار ۇزدىك حالىقارالىق پراكتيكانى ەسكەرە وتىرىپ كورسەتىلەتىن قارجىلىق قىزمەتتەردىڭ تاۋەكەلدەرىنە تەپە-تەڭ تالاپتارعا نەگىزدەلەدى. بۇل ۇسىنىستاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن زاڭناماعا ءتيىستى وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار دايىندالادى.
كۇتىلەتىن ناتيجەلەر
كەلىسىمدى ىسكە اسىرۋ قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ۇكىمەتتىڭ 2019 جىلعى 30 قاڭتارداعى كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا بەلگىلەگەن كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزۋدى قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
اتاپ ايتقاندا:
- نەگىزگى كاپيتالعا 2019 جىلى ءىجو-گە 16,8% دەڭگەيىندە جانە 2025 جىلعا قاراي جىلىنا ءىجو-گە 30%-دان استام ينۆەستيتسيالار تارتۋ;
- شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ۇلەسىن 2019 جىلى ءىجو-گە 28,2%-عا جانە 2025 جىلعا قاراي ءىجو-گە 35%-عا جەتكىزۋ;
- كولەڭكەلى ەكونوميكا ۇلەسىن ءۇش جىل ىشىندە 40%-عا قىسقارتۋ.
