بىلتىر
ەلباسىنىڭ «پرەزيدەنتتىڭ بەس الەۋمەتتىك باستاماسى» اتتى ۇندەۋى جاريالانعان سوڭ
ەلىمىزدە
«7-20-25» تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسى ىسكە قوسىلعان بولاتىن. باعدارلامادا باسپانانى
ازاماتتارعا جىلدىق 7 پايىزبەن, 20 پايىزدىق العاشقى جارناسىن تولەگەن سوڭ 25
جىل مەرزىمگە يپوتەكاعا بەرۋ كوزدەلدى. راس, ءبىرشاما ازاماتتار باعدارلاما ارقىلى
ءۇيلى-كۇيلى بولىپ, مارە-سارە بولىستى. الايدا, «7-20-25» باعدارلاماسى ازىرگە
كوڭىلدەن شىعاتىن دەڭگەيدە جۇمىس ىستەمەي تۇر. وتكەن ناۋرىز ايىنىڭ باسىندا
«باسپانا» يپوتەكالىق ۇيىمى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى دارحان بايقۋاتوۆ بىلتىردان
بەرى باعدارلاماعا قاتىسۋعا 10 321 ءوتىنىش قابىلدانعانىن ايتقان ەدى. بۇل
وتىنىشتەردىڭ جالپى سوماسى 117,4 ملرد تەڭگە كولەمىندە بولعان. بىراق بانكتەر وسى
وتىنىشتەردىڭ
5983-ءىن عانا ماقۇلداعان. مۇنىڭ جالپى سوماسى شامامەن 70 ملرد تەڭگە كولەمىن
قۇرايدى. Nur Otan پارتياسى جانىنداعى پارتيالىق باقىلاۋ كوميتەتىندە وسى ماسەلە
قارالىپ, «7-20-25» باعدارلاماسىنىڭ جەدەل جۇزەگە اسىرىلۋىنا كەدەرگى بولىپ تۇرعان
فاكتورلار تالقىلانعان-دى. جيىندا ءماجىلىس دەپۋتاتى بالايىم كەسەباەۆا بۇل
باعدارلامانىڭ اۋىلدارعا ءالى جەتپەگەنىن ايتتى. ياعني, «7-20-25» باعدارلاماسىن
جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا بىرقاتار ماسەلەلەر ءالى شەشىلمەگەنى بەلگىلى بولدى.
نۇر-سۇلتان قالاسى كوش باستادى
«7-20-25» باعدارلاماسىنا ءوتىنىش بەرۋشىلەر مەن بانكتەردىڭ
وتىنىشتەردى ماقۇلداۋ دەڭگەيى وڭىرلەردە الا-قۇلا بولىپ تۇر. «باسپانا» يپوتەكالىق
ۇيىمى سىرتقى بايلانىستار دەپارتامەنتى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ايبار ولجاەۆتىڭ
ايتۋىنا قاراعاندا, ەلوردالىقتار باعدارلاماعا قاتىسۋدا كوش باستاپ كەلەدى.
بۇگىنگە دەيىن استانالىق تۇرعىندار ءوتىنىش بەرگەندەردىڭ 31 پايىزىن قۇرادى. بۇل –
3369 ادام. «سونىمەن بىرگە الدىڭعى قاتاردا الماتى قالاسى تۇر. الماتىلىقتار
اراسىنان 2658 ازامات ءوتىنىش بەرىپ, جالپى كولەمىنىڭ 25 پايىزىن قۇرادى.
ماڭعىستاۋ وبلىسىنان باعدارلاما ارقىلى باسپانا الۋعا نيەت تانىتقاندار سانى 555
ازامات, بۇل ءوتىنىش بەرۋشىلەردىڭ جالپى كولەمىنىڭ 5 پايىزىن قۇرايدى. اقتوبە
وبلىسىنان 549, شىعىس قازاقستان وبلىسىنان 505, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنان 494
ازامات باعدارلاماعا قاتىسۋعا ىنتا تانىتتى», دەيدى ا.ولجاەۆ. ياعني,
ۇيىم وكىلى اتاپ وتكەن ءار وبلىستىڭ جالپى وتىنىشتەردەگى ۇلەسى 5 پايىزدان كەلىپ
وتىر. دەمەك, «7-20-25» باعدارلاماسى «مەگاپوليستەر باعدارلاماسىنا» ۇقساپ بارا
جاتىر. ويتكەنى نۇر-سۇلتان قالاسى مەن الماتى تۇرعىندارىنىڭ جالپى ۇلەسى بۇگىنگە
دەيىن باعدارلاماعا قاتىسۋعا ءوتىنىش بەرگەندەردىڭ تەڭ جارتىسىنان اسادى (56
پايىز). ال حالقىنىڭ سانى جاعىنان ەلدە كوش باستاپ تۇرعان تۇركىستان وبلىسىندا 27
ناۋرىزداعى دەرەك بويىنشا باعدارلاماعا قاتىسۋعا ءوتىنىش بەرگەن ءبىر-اق ازامات
تىركەلىپتى. قىزىلوردا وبلىسىندا 87 ازامات ءوتىنىش بەرگەن. بۇل دەرەكتەردىڭ ءوزى
«7-20-25» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋدا كوپتىڭ كوزىنە تۇسە بەرمەيتىن ولقىلىقتار
بار ەكەنىن اڭعارتسا كەرەك. باعدارلامانىڭ ارتىقشىلىقتارى تۋرالى ناسيحات از بولىپ
تۇر ما, الدە بانكتەردىڭ نەسيە الۋشىلاردىڭ «قارجىلىق ءومىربايانىنا» مۇقيات
ءۇڭىلۋىنىڭ دە كەسىرى ءتيىپ جاتىر ما, بۇل جاعى بەيمالىم. دەگەنمەن, مۇندا اڭگىمە بانكتەر
ماقۇلداعان ءوتىنىش ەمەس, تىلەك بىلدىرگەن ازاماتتار سانىنا قاتىستى بولعاندىقتان,
«7-20-25» باعدارلاماسى تۇرعىندارعا تولىق تۇسىندىرىلمەي جاتىر-اۋ دەگەن وي
تۇيدىك. دەمەك, وڭىردەگى ءتيىستى قۇرىلىمدار بۇل ماسەلەگە نازار اۋدارۋى كەرەك.
ايتپەسە تۇرعىندار سانى ەڭ كوپ ايماقتا باسپاناعا مۇقتاج جاندار جوق دەگەنگە
كىم سەنەدى؟!
قۇرىلىس كومپانيالارى ق ۇلىقتى بولماي تۇر
«7-20-25» باعدارلاماسىنا قاتىساتىن قۇرىلىس كومپانيالارى پايدالانۋعا بەرىلگەن نىسانداردى ۇسىنۋى ءتيىس. مۇندا ۇلەسكەر رەتىندە قارجى قۇيۋ قاراستىرىلماعان. بالكىم, بۇل دا ءجون شىعار. سەبەبى تىرنەكتەپ جيناعان قارجىسىن 20 پايىزدىق العاشقى جارنا رەتىندە سالعان ادام باسپانا تولىق اياقتالعانشا كۇتىپ وتىرا المايتىنى تاعى بار. ونىڭ ۇستىنە ۇلەسكەر رەتىندە قاتىسقاندا باسپاناعا تولىق ارلەگەن سوڭ كىرۋگە دە, قارابايىر ارلەۋ جۇمىستارىنان سوڭ ەنۋگە دە بولادى. دەمەك, 20 پايىز العاشقى سومانى تولەپ تاستاپ, تاعى بىرەر جىل كۇتۋگە, ءۇي العان سوڭ قايتادان جوندەۋ جۇرگىزۋگە ءماجبۇر بولۋ قاۋپى بار. ارينە مۇنداي ارتىق شىعىندى ورتاڭقول عانا تابىسى بار وتباسىنىڭ قالتاسى كوتەرمەيدى. سودان دا بولسا كەرەك, ءاۋ باستا «7-20-25» باعدارلاماسىنا ۇلەسكەرلىك قۇرىلىس كىرمەيتىن بولعان. قۇرىلىس كومپانيالارى تەك جاڭا ءھام پايدالانۋعا بەرىلگەن نىسانداردى عانا ۇسىنا الادى. شاماسى, ءدال وسى تالاپ قۇرىلىس سالۋشىلارعا ءسال ىڭعايسىزداۋ بولىپ تۇر ما, قايدام, ۇكىمەتتە «7-20-25» باعدارلاماسىنا قاتىسۋشىلارعا قۇرىلىسقا ۇلەسكەر رەتىندە قارجى سالۋ باستاماسىن كوتەرگەندەر دە تابىلدى. يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ قۇرىلىس جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق ىستەر كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى باقىتجان كاچاكوۆ ناۋرىز ايىندا ۇكىمەت ۇيىمداستىرعان ءدوڭگەلەك ۇستەلدىڭ بىرىندە «7-20-25» باعدارلاماسىنا ۇلەسكەرلەردى تارتۋ ماسەلەسىن كوتەردى. «ۇلتتىق بانككە «7-20-25» باعدارلاماسىنا قاتىسۋشىلارعا ۇلەسكەر رەتىندە قۇرىلىس جۇمىستارىنا قاتىسۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋدى ۇسىندىق. ويتكەنى, بارلىق باسپانالار قۇرىلىس سالىنا باستاعان كەزدە ساتىلىپ كەتەدى», دەدى ول. ب.كاچاكوۆتىڭ ايتۋىنشا, «7-20-25» باعدارلاماسى تولەم قابىلەتى جوعارى ازاماتتار ءۇشىن عانا قولجەتىمدى بولىپ تۇرسا كەرەك. ياعني, ءار مۇشەسىنىڭ تابىسى 150 مىڭ تەڭگەدەن كەم ەمەس وتباسىلار عانا بۇل باعدارلامانىڭ يگىلىگىن كورۋگە مۇمكىندىك العان. ولار تاڭداعان پاتەرىن قالاعان جەرلەرىنەن الا الادى. تابىس كولەمى 150 مىڭنان تومەن وتباسىلار ءۇشىن مۇنداي مۇمكىندىك از. كوميتەت توراعاسىنىڭ ورىنباسارى 2018 جىلى ەلىمىزدە پايدالانۋعا بەرىلگەن بارلىق باسپانانىڭ 70 پايىزى نەمەسە 60 مىڭ پاتەر ءىرى قالالاردا سالىنعانىن ايتتى. سويتە تۇرا, قۇرىلىس نارىعىندا جاڭادان سالىنىپ جاتقان باسپانالاردىڭ 80 پايىزى ۇلەسكەرلەر قارجىسىن تارتۋعا نەگىزدەلسە كەرەك. دەمەك, مۇنداي جاعدايدا «7-20-25» باعدارلاماسىنىڭ قارجىلىق وپەراتورى دا جاعدايدى وزگەرتۋگە قاۋقارسىز. اتالعان ماسەلە ۇلتتىق بانك پەن ۇكىمەت دەڭگەيىندە شەشىلۋى كەرەك. ال «باسپانا» يپوتەكالىق ۇيىمى سالىنىپ بىتكەن پاتەرلەر ءۇشىن قارجى بولەدى. تەك كومپانيالار ۇيلەرىن دايارلاپ قويسا بولعانى. الايدا, قۇرىلىس كومپانيالارىنىڭ كوبى ۇلەسكەرلەردىڭ قارجىسىن پايدالانۋدى قۇپ كورەدى.
شاعىن قالالار مەن اۋداندار تىس قالدى
ءماجىلىس دەپۋتاتى بالايىم كەسەباەۆا Nur Otan پارتياسى
جانىنداعى پارتيالىق باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ وتىرىسىندا «7-20-25» باعدارلاماسى
اۋىلدارعا جەتپەگەنىن ايتتى. «ەل حالقىنىڭ 40 پايىزدان استامى تۇراتىن اۋىلدى
جەرلەردە تۇرعىنداردى باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى وزەكتى كۇيىندە قالىپ
وتىر. ەلباسى بولاشاعى بار اۋىلداردا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن دامىتۋ بويىنشا باسپانا
قورىن قۇرۋ تۋرالى تاپسىرما بەرگەن. اۋىل ادامدارى بىزگە, دەپۋتاتتارعا باسپانا
ماسەلەسى بويىنشا ءجيى حابارلاسادى. الايدا, قازىرگى كەزدە بىردە-ءبىر تۇرعىن ءۇي
باعدارلاماسى اۋىلعا جەتكەن جوق. اۋىلداردا قۇرىلىس بيزنەسى جوق. بانكتەر اۋىل
تۇرعىندارىنا نەسيە بەرمەيدى. سوندىقتان حالىق قالاعا اعىلىپ جاتىر», دەگەن ەدى
ب.كەسەباەۆا. دەپۋتات وسى ماسەلەگە بايلانىستى اۋىلعا ارنالعان جەكە تۇرعىن ءۇي
باعدارلاماسىن ازىرلەۋ قاجەت ەكەندىگىن ايتقان. ونسىز ۋربانيزاتسيانى باقىلاۋ دا
مۇمكىن بولمايدى. اۋىلداردى دامىتۋ دا جۇيەلى تۇردە جۇزەگە اسپايدى. ءتىپتى, بۇل
جاعداي مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك از قامتاماسىز ەتىلگەن وتباسىلاردى قولداۋ
باستاماسىنىڭ دا ناتيجە بەرۋىن قيىنداتادى. ماسەلەن, Nur Otan پارتياسىنىڭ ءحVIIى
سەزىندە ايتىلعان 40 مىڭنان استام جالدامالى پاتەر سالۋ ءىسىن الايىق. ءيا, ءتاۋىر
باستاما. كوپ ماسەلەنى شەشۋى مۇمكىن. الايدا, اۋىلدى جەرلەردەگى ينفراقۇرىلىم
دامىماسا, باسپانا ماسەلەسى شەشىلمەسە, تۇرعىنداردىڭ قالاعا اعىلۋى توقتاماق ەمەس.
40 مىڭ پاتەر بەرىلەتىنىن ەستىگەن حالىق تاعى دا قالاعا اعىلادى. ءسويتىپ كوپ
بالالى وتباسىلار مەن انالارعا ارناپ 40 مىڭ جالدامالى پاتەردى سالىپ بىتكەنشە,
قالاعا تاعى دا 80 مىڭ وتباسى كەلىپ ۇلگەرەدى. ارينە بۇل بولجام عانا. دەگەنمەن
ۋربانيزاتسيا كەزىندە بۇل قالىپتى قۇبىلىس ەكەنىن دالەلدەۋدىڭ قاجەتى جوق. دەمەك,
ازاماتتارعا تەڭ مۇمكىندىكتەر جاسالۋى كەرەك. سوندىقتان تۇرعىن ءۇي
باعدارلامالارىنىڭ اۋىلدارعا جەتكەنى ماڭىزدى بولىپ تۇر. «باسپانا»
يپوتەكالىق ۇيىمىنىڭ وكىلى ا.ولجاەۆ تا اۋىلداردا قۇرىلىس قارقىنى تىم تومەن
ەكەنىن اشىق ايتتى. «اۋدانداردان, مونوقالالاردان يپوتەكالىق نەسيە الۋعا ءوتىنىش
بەرەتىن ازاماتتار ۇلەسى كوپ ەمەس. ونىڭ باستى سەبەبى, اۋداندار مەن مونوقالالاردا
جاڭا سالىنىپ جاتقان ۇيلەر سانى بىرەن-ساران عانا. ال
«7-20-25» باعدارلاماسى ارقىلى تەك جاڭا سالىنعان, باستاپقى (العاشقى قوجايىنى ءسىز
بولۋىڭىز ءتيىس) تۇرعىن ۇيلەردى الۋعا بولادى. سوندىقتان
«7-20-25» باعدارلاماسىن اۋداندار مەن مونوقالالاردا تەجەپ وتىرعان فاكتور ءۇي
جەتىسپەۋشىلىگى بولىپ وتىر. ال باعدارلامانىڭ سەرىكتەس بانكتەرى بارلىق اۋداندار
مەن مونوقالالاردا بەلسەندى جۇمىس ىستەيدى, ەگەر سالىنعان ءۇي بولسا, بانكتەر
يپوتەكالىق نەسيە بەرۋگە دايىن», دەيدى ا. ولجاەۆ. ال ءبىز سويلەسكەن بىرقاتار بانك
وكىلدەرى اۋىلدى جەرلەرگە نەسيە بەرۋدىڭ وزىندىك ءتارتىبى بار ەكەنىن ايتادى.
«7-20-25» باعدارلاماسىنا قاتىسىپ جاتقان «سبەربانك» مەنەدجەرى بانكتىڭ قالا
اۋماعىنان 50 شاقىرىم قاشىقتىقتاعى ەلدى مەكەندەردە نەسيە بەرەتىنىن ايتتى.
دەمەك, «7-20-25» باعدارلاماسى دا ءىرى قالالاردان 50-60 شاقىرىمنان الىسقا ۇزاماي
جاتىر دەگەن ءسوز. كوپتەگەن بانكتەگى جاعداي وسىنداي. اۋدانداردا بىرقاتار بانكتەر
نەسيە بەرۋى مۇمكىن, بىراق ولار اۋىلعا ەشقاشان بارمايدى. مۇنداي جاعدايدا اۋىل
تۇرعىندارىنىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋ قيىن ءىس بولماق.
جاقسىلىق كورسەم وزىمنەن...
ءسوز باسىندا «7-20-25» باعدارلاماسىنا قاتىسۋعا ناۋرىزعا دەيىن ەل بويىنشا 10 321 ازامات ءوتىنىش بەرگەنىن ايتتىق. ونىڭ 5983-ءىن بانكتەر ماقۇلداعان. بۇل دەگەنىڭىز ءوتىنىش بەرۋشىلەردىڭ 42,1 پايىزى بانكتەردىڭ «سىنىنان» وتپەي قالدى دەگەندى بىلدىرەدى. ياعني, ءوتىنىش تاپسىرعانىمەن, باسپانا الا الماعان ازاماتتار بىرنەشە ماسەلە بويىنشا كەدەرگىگە تاپ بولادى. بىرىنشىدەن, سول 42,1 پايىز ءوتىنىش بەرۋشىلەرگە «نەسيە تاريحى» بوگەت جاساۋى عاجاپ ەمەس. ويتكەنى «ءبىرىنشى كرەديتتىك بيۋرو» دەگەن مەكەمە بار. ءسىزدىڭ قارجىلىق «ءومىربايانىڭىزدى» مايشاممەن قارايدى. بۇرىن نەسيە الىپ دۇرىس تولەمەگەن بولساڭىز, كەستەدەن جاڭىلساڭىز, بانكتەر بۇل دەرەكتەردى الگى بيۋروعا وتكىزەدى. ءسويتىپ «قارا تىزىمگە» ىلىنەسىز. ەكىنشىدەن, تۇرمىستىق ماقساتتاعى نەسيە العاندار دا قارىزىن وتەپ بىتكەنشە «7-20-25» باعدارلاماسىنا قاتىسا المايدى. ويتكەنى وتباسىنىڭ ورتاق تابىسى جەتپەي قالۋى مۇمكىن. سوندىقتان «7-20-25» باعدارلاماسى ارقىلى باسپانالى بولۋ نەسيە تاريحىندا ءمىن جوق ازاماتتارعا بۇيىرىپ تۇرعان جايى بار. ەلدە 6,3 ملن ازاماتتىڭ وتەپ جاتقان نەسيەلەرى بار ەكەنى انىقتالعان, ونىڭ 1,5 ملن-ى نەسيە تولەۋ كەزىندە مەرزىمىن وتكىزىپ العاندار قاتارىنا كىرەدى. «قارا ءتىزىمدەگىلەردەن» بولەك تۇتىنۋشىلىق نەسيە العاندار ولاردى وتەپ بىتپەي تۇرىپ, يپوتەكالىق باعدارلامالارعا قاتىسقانمەن ەش پايدا جوق. بانكتەر ءبارىبىر وتىنىشتەردى ماقۇلدامايدى. دەمەك, 6,3 ملن ادام ازىرگە «7-20-25» باعدارلاماسىنا قاتىسا المايدى دەگەن ءسوز. باعدارلاماعا قاتىسۋ ءۇشىن تەز ارادا تۇتىنۋشىلىق نەسيەلەردى جابۋ كەرەك. ياعني, ءبارى وزىڭىزگە بايلانىستى. «جاقسىلىق كورسەم وزىمنەن...» دەپ وتىرعانىمىز سودان. بىراق بانكتەردىڭ دە تىم كىرپياز بولعانى قاجەت ەمەس-اۋ. ويتكەنى ۇكىمەت سىيلاعان ءۇمىتتى, بانكتەر ءۇزىپ-اق جاتىر...
