جاقىندا ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ وڭىرلەر اكىمدەرىمەن وتكىزگەن كەڭەس بارىسىندا حالىقتىڭ جاقسى ءومىر سۇرۋىنە تىكەلەي ىقپال ەتەتىن ينفراقۇرىلىمدىق سيپاتى بار جۇيەلى ماسەلەلەردى شەشۋگە ايرىقشا نازار اۋدارۋ قاجەتتىگىن اتاپ وتكەن ەدى. تۇكش سالاسىنداعى بۇل پروبلەمالار - جىلۋ, سۋمەن قامتۋ جولدار, گازداندىرۋ, ەكولوگيا جانە قاۋىپسىزدىك.
قالانىڭ كوممۋنالدىق ينفراقۇرىلىمىن جاڭارتۋ بارىسىندا سوڭعى بىرنەشە جىل ىشىندە عانا 2 مىڭ كيلومەترگە جۋىق ينجەنەرلىك كوممۋنيكاتسيا جوندەلدى. بيىلعى جىلى تاعى 618 كم جەلىنى سالۋ جانە جوندەۋ جوسپارلانعان, ونىڭ ىشىندە 160 كم ەلەكتر, 223 كم گاز, 10 كم جىلۋ جەلىلەرى جاڭارادى. 52 مىڭنان استام قالا تۇرعىندارىن ساپالى سۋمەن جانە ونى تارتۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن 12 كم سۋ قۇبىرىنىڭ جانە 105 كم كارىزدىڭ قۇرىلىسى اياقتالادى.
ناۋرىزباي اۋدانىندا 107,5 كم سۋ قۇبىرىن جانە 81 كم سۋ تارتۋدىڭ, اقساي مەن قارعالىداعى ءفيلترلى تازارتقىش ەكى ستانسانى سالۋدىڭ جسق جاسالۋدا. قۇرامىس, تاۋجولى, جايلاۋ ەلدى مەكەندەرىندە سۋ جەلىلەرىن سالۋدىڭ جسق دايىن. بۇل جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ بيىلعى جىلى باستالادى جانە 140 مىڭعا جۋىق تۇرعىن ساپالى سۋمەن قامتاماسىز ەتىلەدى.
قالاعا قوسىلعان ەلدى مەكەندەردەگى 28 مىڭنان استام تۇرعىندى سۋمەن جانە كارىزبەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن بۇرىن 560 كم ينجەنەرلىك جەلىلەر سالىنىپ, رەكونسترۋكتسيالاندى. دەگەنمەن, كوميسسيالاردىڭ بارىپ تەكسەرۋلەرىنىڭ جانە قالا تۇرعىندارىنىڭ اكىمدىكتىڭ ەلەكتروندى «Open Almaty» قوعامدىق قابىلداۋىنا تۇسكەن شاعىمدارىنىڭ نەگىزىندە مەردىگەرلىك ۇيىمداردىڭ ءوز مىندەتتەرىنە نەمقۇرايدى قاراپ, جۇمىستى ساپالى اتقارماعاندارى انىقتالدى.
قالا اكىمى ءتيىستى ۆەدومستۆولار تاراپىنان قاتاڭ باقىلاۋ جاساۋدى, ءبىر اي ىشىندە كەمشىلىكتەردى جويۋدى, وتكەن جىلدىڭ وتپەلى وبەكتىلەرىن 30 شىلدەگە دەيىن ىسكە قوسۋدى تاپسىردى.
قالا تۇرعىندارىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن بارلىق مەردىگەرلىك ۇيىمدار جۇمىس كەزىندە ارنايى قورشاۋلار مەن وتپەلى تراپتار, بەلگىلەر, بايلانىس نومىرلەرى جازىلعان پاسپورتتار ورناتۋلارى ءتيىس. ءار ۋچاسكەنىڭ ناقتىلى مەرزىمى, مۇندا جۇمىس جاسايتىن تەحنيكالار مەن جۇمىسشىلار سانى بەلگىلەنگەن. ەگەر مەردىگەرلەر نورمالاردى ساقتامايتىن بولسا, وندا ايىپپۇل سانكتسيالارى سالىنادى.
الماتى اكىمى جوندەۋ جۇمىستارى كەزىندە وتىنىشتەردى جەدەل قاراۋ ماقساتىندا بۇرىننان بار كەرى بايلانىس كانالدارىمەن قوسا ءار اۋلادا تانىمال مەسسەندجەرلەردە تۇرعىندارمەن بىرگە ارنايى چات-توپتارىن قۇرۋدى, ولاردىڭ قۇرامىنا اۋدان اكىمدىكتەرىنىڭ, باسقارمالار مەن مەردىگەرلىك ۇيىمداردىڭ جاۋاپتى وكىلدەرىن ەنگىزۋدى تاپسىردى.
ايتا كەتەرلىگى, بۇرىن «نۇر وتان» پارتياسى قالالىق بيۋروسىنىڭ وتىرىسىندا باۋىرجان بايبەك مەگاپوليستىڭ شەت ايماعىنداعى جولداردى اباتتاندىرۋ, سالۋ جانە جوندەۋ جۇمىستارىنىڭ قارقىنىن كۇشەيتۋدى تاپسىرعان ەدى. مىسالى, الاتاۋ اۋدانىنداعى «اقبۇلاق», «قاراسۋ», «ۇلجان-2», «العاباس-ازتم», «ايگەرىم-1», «ايگەرىم-2», «ۇلجان-1», «شاڭىراق-1», «شاڭىراق-2», «توميريس», «دارحان-بايبەسىك», «كوك قاينار» ىقشام اۋداندارىندا ۇزىندىعى 120 كم بولاتىن 440 كوشەدە جولدى جوندەۋ جانە سالۋ جۇمىستارى باستالدى.
بۇلاردان وزگە, قالانىڭ بارلىق كوپقاباتتى ۇيلەرىنىڭ 50%-ىن قامتي وتىرىپ, تاعى 680-نەن استام اۋلانى جوندەۋ جوسپارلانعان. ءساۋىردىڭ ورتاسىنان باستاپ 120-دان استام كوشە ورتاشا جوندەلەدى, جەرگىلىكتى پيتومنيكتەردە وسىرىلگەن 12 مىڭ اعاش وتىرعىزىلادى. قالانىڭ شەت ايماعىنداعى ساياباقتار, سكۆەرلەر مەن جۇرگىنشى ايماقتارى اباتتاندىرىلادى.
جالپى, 2015 جىلى كوپشىلىكتىڭ قاتىسۋىمەن تالقىلانعان «الماتى-2020» قالالىق دامۋ باعدارلاماسى بارىسىندا مەگاپوليستە تاريحي ورتالىقتىڭ 60%-ى, 600-گە جۋىق كوشە,1400-دەن استام ەسكى اۋلالار جوندەلدى. قالانىڭ بارلىق جەر استى وتپەلى جولدارى قايتا جاسالدى. كوشەدەگى جارىق كوزدەرىنىڭ ۇشتەن ءبىرى ديودتى جانە ەنەرگيا جيناقتاعىش شامدارعا اۋىستىرىلدى, 300 كم ارىق جاڭاردى.
