ورداباسى اۋدانى, تورتكۇل اۋىلدىق وكرۋگىنە قاراستى ارىستان اۋىلىندا ۇيىمداستىرىلعان ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى وسىمدىك شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ءوندىرۋ جانە قايتا وڭدەۋ دەپارتامەنتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى اقپار ماۋلەنوۆ, «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى» اق ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ جانە تالداۋ ءبولىمىنىڭ باستىعى سايات اسەتوۆ جانە تۇركىستان وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باسشىسى نۇربەك بادىراقوۆ قاتىستى.
اتىز باسىندا قايناعان ەڭبەك كۇزدە وتەلەدى دەگەن ديقاندار قارا جەرگە ماڭداي تەرلەرىن اياماي-اق توگىپ جاتىر. مەملەكەتتىك كومەك پەن اۋىل شارۋاشىلىعىنا بەرىلەتىن نەسيەلەرگە يە بولعان تۇرعىندار ەگىستىك كولەمىن ەسەلەپ ۇلعايتا تۇسكەن.
تارقاتىپ ايتار بولساق, اعىمداعى جىلى تۇركىستان وبلىسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىنىڭ القابى 824 مىڭ گەكتاردى قۇراپ, وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 9,8 مىڭ گەكتارعا ارتقان. ەگىستەردى ارتاراپتاندىرۋعا سايكەس بيداي – 174,8 مىڭ گەكتارعا, ماقتا – 121,2 مىڭ گەكتارعا, كوكونىس, باقشا داقىلدارى مەن كارتوپ – 124,2 مىڭ, مايلى داقىلدار – 100,6 مىڭ, داندىك جۇگەرى – 45,9 مىڭ, جەمدىك داقىلدار 207,6 مىڭ گەكتارعا ەگىلەدى.
اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى تاراتقان اقپاراتقا سۇيەنسەك, ەلىمىز بويىنشا وندىرىسكە جارامدى 147 مىڭ تراكتور, 79,4 مىڭ سوقا, 249 مىڭ توپىراق وڭدەيتىن قۇرال بار. ال تۇركىستان وبلىسىندا كوكتەمگى ناۋقانعا 18 مىڭ تراكتور, 2 900 كۋلتيۆاتور, 1 800 تۇقىم سەپكىش, 12 900 سوقا دايىندالدى. ايتا كەتۋ كەرەك, وڭىردە شامامەن 55 مىڭ ۇساق شارۋاشىلىقتاردى بىرىكتىرگەن 627 اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتيۆى بار.
بۇگىندە كۇن ك ۇلىمدەگەن تۇستىكتە 175 مىڭ گەكتار القاپقا جازدىق داقىلدار ەگىلدى. ءساۋىر ايىنىڭ سوڭىن الا بازار سورەلەرىنە تۇسەتىن قىزاناق, قيار ءدال وسى تۇركىستان وڭىرىنە قاراستى اگرارلىق اۋدان ديقاندارىنىڭ باقشالارىندا وسەدى. بىلتىر باۋ-باقشا ونىمدەرىن ءوندىرۋ مەن ەكسپورتتاۋدا رەكوردتىق كورسەتكىشكە قول جەتكىزگەن تۇركىستان بۇل جەتىستىكتى جاڭعىرتۋعا نيەتتى.
– قازىرگى تاڭدا ماقتا ەگىلەتىن القاپتى دايىنداۋدامىز. بيىل ماقتانىڭ تۇركيادا ەگىلەتىن «لوتوس» دەگەن سۇرپىن ەگۋدى قولعا الدىق. بۇل ساپالى سۇرىپتى سوڭعى ەكى جىلدا سىناپ كوردىك, ناتيجەسى جامان ەمەس. سۋارمالى 706 گەكتار جەردىڭ بارلىعىنا وسى تۇقىمدى سەبەمىز. بىلتىر 200 گەكتار ەگىلىپ, ءار گەكتارى 48 تسەنتنەردەن ءونىم بەردى. ال ءوزىمىزدىڭ سۇرىپتى 240 گەكتارعا ەگىپ, نەبارى 15-اق تسەنتنەردەن ءونىم الدىق. ەكى تۇقىمعا كەتەتىن جۇمىس كۇشى, سەبىلەتىن تىڭايتقىش پەن ءدارى-دارمەك بىردەي. ايىرماشىلىق, تۇقىمداردىڭ باعاسىندا بولىپ تۇر. تۇركيالىق سورتقا بىلتىر سۋبسيديا بەرىلگەن ەدى. شارۋالار وسى ۇرىق ءتۇرىن ەگەتىن بولسا, وندا ءونىمدى مول الىپ, ەڭبەكتەرىنىڭ جەمىسىن مولىنان كورەر ەدى. جالپى, ەگىنگە قاجەتتى جانارماي, ءدارى-دارمەكتەر مەن تىڭايتقىشتاردى سۋبسيديامەن ۋاقتىلى الىپ وتىرمىز. الايدا, ءبىزدى الاڭداتىپ وتىرعانى تۇقىمنىڭ باعاسى. تۇركيادا ەگىلەتىن ماقتا ۇرىعىنىڭ ءار كيلوسىن 1,5 مىڭ تەڭگەدەن الساق, ءوزىمىزدىڭ تۇقىمدىقتى 300 تەڭگەدەن الامىز. ءبىر گەكتارعا 20 كيلوداي تۇقىم سەبىلەتىن بولسا, شەتەلدىك تۇقىمدىقتىڭ باعاسى قانشا بولاتىنىن ەسەپتەي بەرىڭىز. سوندىقتان شارۋالارعا وسى تۇقىمدى الۋ ءۇشىن سۋبسيديانى كوبىرەك قاراستىرسا جاقسى بولار ەدى.
جەر ەمگەن ديقاندار ءۇشىن كوكتەمگى ەگىس ناۋقانى كەزىندە كەزدەسەتىن كەدەرگىلەر دە از ەمەس. سونىڭ ءبىرى – جانار-جاعارماي تاپشىلىعى.
تۇيتكىلدى ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىمەن كەلىسىمى بويىنشا ناۋرىز-ماۋسىم كەزەڭىنە 380 مىڭ توننا ديزەل وتىنى ءبولىندى. ەگىستىك القاپتىڭ ۇلعايۋىن ەسكەرە وتىرىپ, وڭىرلەرگە قوسىمشا 5 مىڭ توننا ديزەل وتىنى ءبولىندى. الداعى ۋاقىتتا وتىن ءوڭىرلەرگە بەكىتىلگەن كەستەگە سايكەس جەتكىزىلمەك. ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى جاعارمايدىڭ 1 ءليترىن 160 تەڭگەدەن بەلگىلەدى. وپەراتورلاردىڭ جەتكىزۋ قۇنىن ەسەپكە العاندا, وڭىرلەردەگى ورتاشا باعا 176 تەڭگەگە تۇراقتادى. بۇل نارىقتىق باعادان 10 پايىزعا ارزان.
كليماتى جەر وڭدەۋ ىسىنە قولايلى تۇركىستان وبلىسى ءۇشىن ەگىستىك جەردى جالعا الۋدا, تۇقىم ساتىپ الۋدا قارجىلاي قولبايلاۋ كەزدەسىپ جاتادى. وسى رەتتە سالالىق مينيسترلىك 2019 جىلى «كەڭ دالا» باعدارلاماسى اياسىندا اوك سۋبەكتىلەرىن نەسيەلەندىرۋگە جىلدىق سىياقى مولشەرلەمەسى 7 پايىزدان اسپايتىن 60 ملرد تەڭگە قارجى ءبولىپ وتىر.
اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وندىرۋشىلەردى قارجىلاندىرۋعا نەسيەلىك سەرىكتەستىكتەرى ارقىلى – 13 ملرد تەڭگە, ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر ارقىلى 14 ملرد تەڭگە, تىكەلەي نەسيەلەۋ ارقىلى 33 ملرد تەڭگە نەسيە بەرىلدى.
2006-2007 جىلدارى سول كەزدەگى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى ومىرزاق شوكەەۆ تۇركىستان قالاسى اۋماعىندا ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋىن قۇرۋ تۋرالى ايتقان بولاتىن. بۇگىندە وبلىس ورتالىعىندا وسى باستاما جالعاسىن تابۋدا. ءوڭىر باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, تۇركىستان قالاسىنىڭ اينالاسىندا راديۋسى 20 شاقىرىم جەرگە ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋىن قالىپتاستىرۋ جوباسىن ىسكە اسىرۋ بويىنشا 20 مىڭ گەكتار جەر انىقتالدى. جوبانىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىندە تۇركىستان-شىمكەنت باعىتىندا مىڭ گەكتار القاپتا ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋىن قالىپتاستىرۋ ءىسى باستالىپ كەتتى. جوبانىڭ نەگىزگى ماقساتى – الەمدەگى وزىق اگروتەحنولوگيالاردى پايدالانا وتىرىپ, ەڭبەك ونىمدىلىگىن 2,5 ەسەگە ارتتىرۋ.
قازىرگى تاڭدا شاعا اۋىلدىق وكرۋگىندا 121 سۋبەكتىدەن تۇراتىن ىنتىماق كووپەراتيۆى قۇرىلىپ وتىر. بۇل مىڭ گەكتار القاپتا جالپى جاڭبىرلاتىپ سۋارۋ تەحنولوگياسىمەن 400 گەكتار جەرگە داندىك جۇگەرى ەگىلەدى. 400 گەكتارعا سۇرلەمدىك جۇگەرى, 200 گەكتارعا جوڭىشقا ەگىلەدى. ءونىمدى كووپەراتيۆ تاۋارلى ءسۇت فەرماسىنا جۇمساۋ ارقىلى ءسۇتتى قايتا وڭدەپ, تاۋار وندىرۋشىلەر ارزان باعامەن جانە جوعارى ونىمدىلىكپەن نۇر-سۇلتان, الماتى قالالارىنا جەتكىزەتىن بولادى. بۇل جوبا عالىمداردىڭ كەڭەسىمەن جۇزەگە اسىرىلادى. ياعني, ول جەردەگى توپىراقتىڭ سىناماسى, ماكرو-ميكرو تىڭايتقىشتاردىڭ كولەمىن انىقتاۋ سالا بىلگىرلەرىنىڭ قولداۋىمەن ءجۇرگىزىلەدى. ال كەلەر جىلى بۇل جوبا ءتۇركىستان – قىزىلوردا, تۇركىستان – وتىرار, تۇركىستان – كەنتاۋ باعىتىنداعى جالپى اۋدانى 14 مىڭ گەكتار القاپتى قامتىماق.
تۇركىستان وڭىرىندە نەگىزىنەن تامشىلاتىپ سۋارۋ جۇيەسى جاقسى دامىعان. ونىڭ كولەمى 65 مىڭ گەكتارعا جەتتى, رەسپۋبليكاداعى وسى جۇيەنىڭ 75 پايىزى تۇركىستان وبلىسىنا تيەسىلى. ەندى ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋىن قالىپتاستىرۋ جوباسى اياسىندا جاڭبىرلاتىپ سۋارۋ جۇيەسىن دامىتۋدى جوسپارلاپ وتىر. ياعني, اقش, اۋستراليا ەلدەرىندەگى تاجىريبەنى تۇركىستان وبلىسىندا ەنگىزۋ جوسپارلانۋدا.
كۇن قاباعى ەرتە اشىلعان كۇنگەيدە ەگىستىك ناۋقانى قىزىپ جاتىر. ەڭبەك مايدانى ەندى وزگە وڭىرلەردە دە جاندانىپ سالا بەرەدى.
تۇركىستان وبلىسى,
ورداباسى اۋدانى
