360 كاسىپورىنعا قولداۋ كورسەتىلەدى
قازاقستان قازىرگى تاڭدا وندىرىستىك تاۋارلاردىڭ, ياعني كيىم-كەشەكتىڭ, قۇرىلىسقا قاجەتتى ماتەريالداردىڭ, ءتۇرلى جيھازدىڭ 82 پايىزىن, ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ 23 پايىزىن شەت مەملەكەتتەردەن ساتىپ الادى. سول سەبەپتى ۇكىمەت «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسىن» دامىتۋعا دەن قويىپ, وتاندىق تاۋارلاردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋعا, سول ارقىلى يمپورتتىڭ ۇلەسىن ازايتۋعا ماڭىز بەرىپ وتىر.
تاياۋدا ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار الاڭىندا وتكەن بريفينگتە يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترى رومان سكليار ۇكىمەتتەن بولگەن قاراجات ونەركاسىپ ءوندىرىسى مەن اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋعا جانە قولداۋعا باعىتتالعانىن ايتتى. وتاندىق ونەركاسىپتەگى كۇردەلى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – شيكىزاتتىڭ وزگە مەملەكەتتەردەن كەلۋى. ال سىرتقى ساۋدانىڭ زاڭدىلىعىنا سايكەس, دوللارعا ساتىپ الىنعان شيكىزاتتى قانشا جەردەن قازاقستاندا وڭدەسەك تە, «وتاندىق ءونىم» دەپ اسپەتتەسەك تە, ونىڭ باعاسى ەسەلەنىپ ساتىلادى. سوندىقتان يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترى باعدارلامانىڭ جول كارتاسىن ازىرلەمەس بۇرىن شيكىزاتتى قازاقستاندا شىعارۋدىڭ جولدارىن تالقىلاپ, قانداي ماسەلەلەر بارىن ناقتىلاپ العانىن ايتادى. ر.سكلياردىڭ سوزىنە قاراعاندا, بولىنگەن قاراجات ەسەبىنەن قارجىلاندىرۋعا 360 ءوندىرۋشى ونەركاسىپ ىرىكتەلىپ الىنىپتى. وسى 360-تىڭ ىشىندە قۇرىلىس ماتەريالدارىن شىعاراتىن ءوندىرىس وشاقتارى, كيىم-كەشەك, اياقكيىم, تۇرمىسقا قاجەتتى حيميالىق ونىمدەر مەن ەلەكترونيكالىق زاتتار, جيھازدار, توسەك جابدىقتارى, تاماق ونىمدەرىن شىعاراتىن كاسىپورىندار بار.
− سىرتتان يمپورتتالاتىن, حالىق ءجيى قولداناتىن تاۋارلاردىڭ ءتىزىمىن انىقتاپ, ونداي ونىمدەردى وزىمىزدە شىعارۋدىڭ جولدارىن قاراستىرىپ جاتىرمىز. بۇل رەتتە حالىققا دايىن شيكىزاتتى عانا ەمەس, قاجەتتى شيكىزات پەن باستاپقى وڭدەۋ ونىمدەرىن قاتار ءوندىرۋدى قولداۋعا قاراجات بولىنبەك. مىسالى, «قانت قىزىلشاسى – قانت – كونديتەرلىك ونىمدەر», «جەمدىك داقىلدار جانە ءىرى قارا مال – جاس ەت جانە سۇرلەنگەن ەت – ەتتەن تەز دايىندالاتىن تاعامدار مەن شۇجىق ونىمدەرى» جانە تاعى باسقالارىن شىعارۋ. ءتىزىم وسىلاي جالعاسا بەرەدى. بالاما رەتىندە ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنە جاتپايتىن تاۋارلاردى دا دامىتۋ قاراستىرىلىپ وتىر. مىسالى وعان «ماقتا – ماتا – كيىم-كەشەك» سياقتى ونىمدەر جاتادى, − دەدى يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترى.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, اتالعان باعدارلاما ناتيجەسىندە 2025 جىلعا قاراي بارلىق 365 ءونىمنىڭ ءوندىرىس كولەمى 2,4 ەسە ارتىپ, نارىقتاعى يمپورتتىڭ ۇلەسى 59 پايىزدان 37 پايىزعا دەيىن تومەندەۋگە ءتيىس. ونىڭ ىشىندە 247 ازىق-ت ۇلىكتىك ەمەس ونەركاسىپ ونىمدەرى بويىنشا ءوندىرىس 1,5 ملرد دوللاردان 3,1 ملرد دوللارعا دەيىن (نەمەسە 2 ەسەگە) وسەدى, يمپورتتىڭ ۇلەسى 82 پايىزدان 59 پايىزعا دەيىن تومەندەيدى دەپ جوسپارلانىپ وتىر.
جوعارىدا اتالعان 360 ءوندىرىس ورنى شىعاراتىن تاۋارلاردىڭ ءتىزىمىن انىقتاۋ كەزىندە ولارعا وتاندىق شيكىزاتتىڭ قولجەتىمدىلىگى, كاسىپورىنداردىڭ تەحنولوگيالارمەن جابدىقتالۋى, قايتا ءوندىرۋدىڭ بولماۋى, تاۋار ساپاسىن باعالايتىن سىناق بازاسىنىڭ مىندەتتى تۇردە بولۋى سياقتى ەرەكشەلىكتەر ەسكەرىلگەن. ايتا كەتەرلىگى, بۇل ءوندىرىس ورىندارىنىڭ جارتىسىنا جۋىعى بۇعان دەيىن جۇمىس ىستەپ تۇرعان كاسىپورىندار بولسا, قالعانىن جاڭادان اشۋ جوسپارلانىپ وتىر.
بۇل رەتتە شيكىزاتپەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ساپالى ونىمدەردى وندىرۋگە قاجەتتى شيكىزات بازاسىن دامىتۋ شارالارى قاراستىرىلىپ وتىر. مىسالى, جەڭىل ونەركاسىپتە ماقتا, ءجۇن وڭدەۋ, جاساندى جانە سينتەتيكالىق ماتەريالداردى ءوندىرۋدى ىنتالاندىرۋ قولعا الىنباق. بۇل ءبىر جاعىنان وندىرۋشىلەرگە قولداۋ بولسا, ەكىنشىدەن ءونىم باعاسىنىڭ دا قىمباتتاماۋىنا ىقپال ەتۋگە ءتيىس.
ۇلتتىق بانك قولداۋى ءتيىس
يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترى ر.سكليار يمپورتتى ازايتۋ ءۇشىن حالىققا كەرەكتى تاۋارلاردى وندىرۋدە ۇلتتىق بانكتى شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىككە قولداۋ كورسەتۋگە شاقىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە وسى ماقساتقا باعىتتالاتىن سۋبسيديالاردىڭ شارتتارى دا ناقتىلانىپ قويىلىپتى.
− قارىز الۋشىلار ءۇشىن «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى اياسىندا ستاۆكالاردى سۋبسيديالاۋ ەسەبىنەن نومينالدى سىياقى مولشەرلەمەسى 8 پايىزدى قۇرايدى. قارىز مەرزىمى – 7 جىل. بۇعان قوسا 600 ملرد تەڭگەنىڭ 100 ملرد تەڭگەسى شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىن قارجىلاندىرۋعا باعىتتالادى, – دەدى ول.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسىنا» جاتاتىن سالالاردا نەگىزىنەن شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرى شوعىرلانعان. ولاردىڭ وندىرىستىك قۋاتىن قازىرگى تاڭدا بەلسەندى دەپ ايتۋعا ەرتەرەك.
− وسىعان بايلانىستى جەدەل ءوندىرىستى جۇرگىزىپ, ىشكى نارىققا تاۋارلاردى تەزىرەك شىعارۋ ءۇشىن قارىزعا بەرىلەتىن قاراجاتتىڭ 50 پايىزى ينۆەستيتسيالىق ماقساتقا, ال قالعان 50 پايىزى اينالىمداعى قاراجاتتى تولتىرۋعا بەرىلەدى. بۇل باعىتتاعى قادامدار كاسىپورىنداردىڭ وندىرىستىك قۋاتىن تولىققاندى دەڭگەيگە شىعارۋعا سەرپىن بەرەدى. وسىعان وراي ۇلتتىق بانكتەن ءىرى جوبالارمەن بىرگە شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتىڭ سۋبەكتىلەرىن قولداۋدى سۇرايمىز, – دەيدى مينيستر.
ءوزىمىز وندىرمەسەك, ونبەيدى
كەيىنگى جىلدارى وتاندىق جەڭىل ونەركاسىپ سالاسىندا سەڭ قوزعالا باستاعانداي. دەسە دە, تۇرمىستىق قاجەتتىلىككە ارنالعان ونىمدەردەن گورى, سالالىق باعىتتا جۇمىس جۇرگىزىپ وتىرعان كاسىپورىندار ۇلەسى باسىمداۋ. وندىرىسكە ارنالعان جاڭا باعدارلامادا اقساپ جاتقان تۇستارىمىزدىڭ ورنىن تولتىرۋعا قانشالىقتى كوڭىل بولىنگەنىن «اتامەكەن» ۇكپ باسقارما توراعاسى ابىلاي مىرزاحمەتوۆتەن سۇراپ كورگەن ەدىك. ونىڭ ايتۋىنشا, ءالى كۇنگە دەيىن تۇرمىستىق زاتتار, ءيا بولماسا كوپشىلىككە كۇندەلىكتى قاجەتتى كيىم, اياقكيىم سياقتى ونىمدەردى جۇيەلى تۇردە شىعارۋ جولعا قويىلعان جوق. ەسەسىنە, قورعانىس سالاسىنا اسكەري كيىمدەر شىعاراتىن, ءيا بولماسا مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنە ارنالعان كيىمدەر تىگۋمەن اينالىساتىن كاسىپورىندار بارشىلىق. بۇل ورايدا, جەڭىل ونەركاسىپتى دامىتۋعا ارنالعان باعدارلاماعا مەملەكەتتىك تاپسىرىسپەن جۇمىس ىستەپ كەلگەن كومپانيالار ەمەس, جالپى حالىققا ارنالعان ءونىم شىعاراتىن مەكەمەلەر قاتىسا الاتىنىن اتاپ وتكەن ءجون.
− ينستيتۋتتاردىڭ زەرتتەۋلەرى ناتيجەسىندە انىقتالعان نەگىزگى ماسەلە – شيكىزاتتىڭ تاپشىلىعى. وسى پروبلەمانى شەشۋ ءۇشىن جول كارتاسىندا سالالىق جوبالار قولعا الىنىپ وتىر. بۇعان قوسا, قازاقستان بۇدان بىلاي ءجۇن, تەرى, بىلعارى ونىمدەرىن سىرتقا ەكسپورتتاۋدى توقتاتتى. ونداعى ماقساتىمىز – شيكىزاتتى وزىمىزدە قالدىرىپ, قازاقستاندا تەرەڭدەتىپ وڭدەيتىن جاعداي جاسادىق. سالانىڭ تىزگىنىن ۇستايتىن كادرلار دايارلاۋ ماسەلەسى دە قولعا الىندى. تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى, قىتايدان الماتىعا كەلگەن تاۋارلاردىڭ باسىم كوپشىلىگىنە سالىق تولەنبەيدى. بۇل دا باعا ايىرماشىلىعىنا اسەر ەتىپ وتىر. بيىلدان قالماي, كولەڭكەلى ساۋدامەن كۇرەس جۇمىستارى قاتاڭداتىلادى. ەلىمىزدەگى 20 كاسىپورىن قىتايدان كەلەتىنە حالىق ءجيى تۇتىناتىن تاۋارلاردى الماستىراتىنداي دەڭگەيدە ساپالى ءونىم شىعارامىز دەپ بىلەك سىبانا كىرىسىپ وتىر. بۇل ءۇشىن بارلىق جاعداي جاسالعان, – دەدى ا.مىرزاحمەتوۆ.
قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسىن دامىتۋدى قولعا العان كورشى رەسەيدە سوڭعى 5 جىلدا جەڭىل ونەركاسىپ 59,7 پايىزعا وسكەنىن ايتا كەتەيىك. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە وزگە دە ەلدەردىڭ كورسەتكىشى بۇل سالادا بىزدەن كوش ىلگەرى ەكەنىن جاسىرا المايمىز. ءبىزدىڭ وسى سالانى دۇرىس دامىتا الماعانىمىزدىڭ كەسىرىنەن يمپورتقا تاۋەلدىلىگىمىز جوعارى بولىپ وتىر. ال جاڭا باعدارلاما ارقىلى يمپورتقا تاۋەلدىلىكتەن ارىلۋدىڭ استارىندا ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك, باعا تۇراقتىلىعى, باسەكەگە قابىلەتتى بولۋ سىندى ماڭىزدى ماسەلەلەر بار. كيەر كيىم, جاتار ورىن, ىشەر تاماق ءوز ەلىمىزدە ءوندىرىلىپ, ونىڭ ساپاسى سىن كوتەرەتىن دەڭگەيگە جەتسە, قازىنادان بولىنگەن قاراجاتتىڭ ءتيىمدى جۇمسالعانى دەپ بىلەمىز.
ەركەجان ايتقازى,
«Egemen Qazaqstan»
