ايماقتار • 26 ناۋرىز, 2019

كيىز ءۇي جاساپ, شي توقيدى

1550 رەت
كورسەتىلدى
3 مين
وقۋ ءۇشىن

قىزىلجار اۋىلىنىڭ مەكتەبىندە قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانىنىڭ مۇعالىمى امانجول اسەنقىزىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن «شاڭىراق» مۋزەيى اشىلدى. 

كيىز ءۇي جاساپ, شي توقيدى

مۋزەيدەگى «اجە ۇلگىسى» ۇيىرمەسى­نىڭ وقۋشىلارعا ۇيرەتەرى دە از ەمەس. مۇن­دا وقۋشى قىزدار شاي قۇيۋ, داس­تارقان جايۋ, ءجۇن ءتۇتۋ, ءجۇن ءيىرۋ, تو­قى­­­­ما توقۋ, شي توقۋ, كيىز ءۇي جابىندى­لا­رىن تىگۋ, ويۋ ويىپ, جاستىق, قۇراق كور­­­پە تىگۋدى ۇيرەنۋدە. 

بۇرىشتا وراۋلى اق شي تۇر. توقىل­عان شي ءتىپتى ادەمى كورىنەدى ەكەن. بۇل ۇيىرمە مۇشەلەرى توقىپ شىققان شي شىپتا.

– مەن دە كىشكەنتاي كۇنىمنەن وسى­نىڭ بارلىعىن انامنان ۇيرەندىم. اتا-بابادان قالعان ۇلتتىق قۇندىلىق­تاردى وقۋشىلارىما دا ۇيرەتكىم كەل­دى. وزىمە ءبىر پارىز سانادىم, – دەيدى امان­جول اسەنقىزى. 

– شي قىستا جىلۋ ساقتايدى, سۋىق جەل­دەن, شاڭ-توزاڭنان قورعايدى. كيىز ۇيگە پايدالانىلاتىنى سوندىقتان. جي­­­نالعان ءشيدى كۇنگە كەپتىرەمىز. كەپ­­كەن سوڭ قابىعىن ارشىپ الىپ تاس­تاعاندا توقۋعا دا, ورنەك سالۋعا دا وڭاي, – دەيدى ۇيىرمە جەتەكشىسى. 

ءيا, وسىنداي تۇرمىستىق قاجەتتى­لىگىنە ءمان بەرمەيتىنىمىز بولماسا, ءار اۋىل ماڭىندا شي دەگەنىڭىز قاۋلاپ وسە­دى. 

وقۋشىلارعا شي توقۋ ءتاسىلىن, شي وراۋدى ولاردىڭ ساباقتان بوس ۋا­قىت­تارىندا ۇيرەتەدى. ۇيىرمەگە قى­زى­عۋ­شىلىق بىلدىرگەن كەز كەلگەن وقۋ­شى­ كەلەدى. 

امانجول اسەنقىزى – 1992 جى­لى­ بايان-ولگەي ايماعىنان العاش­­قى لەكپەن اتامەكەنگە ورالعان قانداستارى­مىزدىڭ ءبىرى. ءومىرىنىڭ 35 جىلىن ۇس­تاز­دىققا ارناعان ەكەن. ول ءوزىنىڭ ءىليا سەرىكقىزى, ماحاببات جاپىر, دينا ۋا­ليحانوۆا, ءىنجۋمارجان جومارت­قىزى, ءاليا بەردىمۇرات, بۇل­دىر­گەن دايىندىق, نۇرساۋلە اسەت, اياۋ­لىم قابىشەۆا, نۇرگۇل تىلەيلەر سياقتى كونە ۇلتتىق ونەردىڭ قىر-سىرىنا ۇڭىلگەن شاكىرتتەرىن ماقتان ەتەدى. 

مەكتەپتەگى وقۋ-ءبىلىم, تاربيە باع­دار­­­لاماسىن جۇزەگە اسىرۋعا «شاڭى­راق» ەتنوگرافيالىق جانە تاريحي, ولكە­تانۋ مۋزەيى وزىندىك ۇلەس قوسىپ كەلەدى. مۋزەيدە 3 مىڭداي جادى­گەر ساقتاۋلى. 

– بۇل ەكسپوناتتاردى اۋىل تۇرعىن­دارى, مەكتەپ وقۋشىلارى, ۇستازدار «مۋزەيگە مەنىڭ ۇلەسىم», «اتا-اجەم­نىڭ مۇراسى», «كونە جادىگەر» شارالارىن وتكىزۋ بارىسىندا جيناستىردىق. ءالى دە جالعاسۋدا, – دەيدى ۇيىرمە جە­تەك­شىسى. 

ال «ۇلتتىق قازىنا» بولىمىندە كيىز ءۇيدىڭ ۋىق, كەرەگە, شاڭىراق, تۋىر­لىق, ۇزىك, تۇڭلىك, تۇسكيىز, باسقۇر, الاشا, ۋىق باۋ, تاڭعىش باۋ, اعاش توسەك, كورپە, جاستىق, ابدىرا, بەسىك, بالا تو­سەگى, اشا باقان, دومبىرا, جوزى (ۇستەل), سىرماق, كىلەمشە, توسەنىش سياق­­­تى جابدىقتارى ورىن العان. 

جۋىردا ۇيىرمەگە قاتىسۋشى وقۋ­شىلار امانجول اپايلارى­ جانە ەڭبەك ءپانىنىڭ مۇعالىمى اسقار اقا­نوۆ­پەن بىرلەسىپ كيىز ءۇي جاساپ شىق­تى. كيىز ۇيلەرى, شيدەن توقى­عان بۇ­يىمدارى مەن زاتتارى دا ناۋ­رىز مە­رە­كەسىندە ەلىمىز بويىنشا وتە­تىن «شاڭىراق» عىلىمي جوبالار باي­قاۋىنا قاتىسادى. 

فاريدا بىقاي,

«Egemen Qazaqstan»

 پاۆلودار وبلىسى, 

 قىزىلجار اۋىلى

سوڭعى جاڭالىقتار

«اقىلدى» ءترانزيتتىڭ مۇمكىندىگى

ەكونوميكا • بۇگىن, 08:55

يمانقارا ۇڭگىرىنىڭ قۇپياسى

تانىم • بۇگىن, 08:43

قوس نىساننىڭ قاداسى قاعىلدى

ايماقتار • بۇگىن, 08:40