كەسكەن اعاش ءبۇر جارىپ, كوكتەيدى ەكەن

1986 جىلعى دۇنيەنى ءدۇر سىلكىندىرگەن جەل­توقسان وقيعاسى مەن 1991 جىلى ەلىمىزدىڭ تاۋەل­سىز­دىگىن الۋى تەڭىز استىنداعى بۋلىققان الاپات كۇش­تىڭ اسەرىمەن ءبىرىن ءبىرى قۋالاي كەلىپ جاعاعا سوق­قان الىپ تەڭىزدىڭ بۋىرقانعان تولقىندا­رىن­داي ەدى. كەشە جەردى قاق ايىرىپ جارىپ جىبەرەردەي شارتىلداعان نايزا­عايدان كەيىنگى جاۋعان جاۋىن­مەن دۇركىرەگەن كوك شوپتەي, قوستانايدا قازاق رۋ­حى اسقاقتاپ اسپانعا كوتەرىلدى. 1989 جىلى قوس­تا­ناي پەداگوگيكالىق ينس­تيتۋتىنىڭ رەكتورى زۇل­قارناي الدامجاروۆ ورىس فيلولوگياسى فا­كۋلتەتىنىڭ قازاق بولىمشەسىن اشتى. ال 1992 جى­لى وسى وقۋ ورنى ۋنيۆەرسيتەتكە اينال­عاندا قا­زاق فيلولوگياسى فاكۋلتەتىنە العاشقى تالاپ­كەر­لەردى قابىلدادى. سوندا وزدەرى شىعارعان قا­بىر­عا گازەتىنىڭ بەتىندە بولاشاق ماماندار انا ءتى­لى­مىز تۋرالى وي-تولعامدارىن جازىپ تۇراتىن. ستۋ­دەنتتەر قابىرعا گازەتىندە اق پاراققا تۇبىنەن كەسىلگەن ءدىڭى جۋان اعاشتى بەينەلەگەن. الگى كەس­پەلتەكتىڭ اينالاسىنان قىلتيىپ جاس جاپى­راقتار ءبۇر جارىپ, كوتەرىلىپ كەلدى. سول جاپىراق شىق­قان جەردەن جاس شىبىقتار ءوسىپ, كەيىن بۇتاققا اينالىپ, ەمەن اعاشى قايتادان جايقالارىنا جۇرەگىڭدى يمانداي سەندىرەر ەدى الگى سۋرەت. كانىگى سۋرەتشى ەمەس, وسى ونەرگە اۋەسقويلىعى عانا بار ستۋدەنتتىڭ شىنايى ويىنان تۋعان بۇل سۋرەت ءومىر شىندىعىمەن استاسىپ كەتكەندىكتەن دە, تۇسىنان وتكەننىڭ جۇرەگىن ءدىر ەتكىزىپ, ۇلتتىق قانىن ويناتىپ جىبەرەتىن. راسىندا, قوستانايداعى قازاق ءتىلىنىڭ جاعدايى تۋرا الگى سۋرەتتەگى كەسىلگەن ەمەن دىڭىندەي بولا­تىن. وتكەن عاسىردىڭ 50-ءشى جىلدارى تىڭ كوتەر­گەندەگى تابيعاتقا جاسالعان اشكوزدىك ايناداي جار­قىراپ جاتاتىن سانسىز كولدى كەپتىردى. كول­مەن بىرگە قازاقتىڭ ءتىلى جۇتىلعانداي, ورمانى بۇ­تال­عانداي ەدى. سەبەبى تىڭ يگەرۋگە قاپتاپ كەلگەن­دەردىڭ قا­سىن­دا قازاق ازشىلىققا اينالىپ شىعا كەلدى دە, تىلدىك ورتا جۇتادى. ساياسات باسقانى ايتپاعاندا, جاس ۇرپاقتىڭ انا تىلىندە ءبىلىم الۋ قۇقىن بەلدەن ءبىر-اق باستى, اۋىلدارداعى قازاق مەكتەپتەرى جاپپاي جابىلدى. بۇگىندە جاسى سەكسەنگە تاياعان جۇماعازى بەكبوسىنوۆ اقساقال سول وقيعالاردىڭ بارلىعىنىڭ كۋاسى عانا ەمەس, قازاق ءتىلىنىڭ ناعىز كۇرەسكەرى. – 50-ءشى جىلداردان باستالعان قازاق مەك­تەپتەرىن جابۋ ۇدەرىسى 1986 جىلعا, جەلتوقسان وقيعاسىنا دەيىن توقتاعان جوق. تىڭ جىلدارىنان باستاپ ەسەپتەگەندە تەك قوستاناي وبلىسىندا بارلىعى 150-دەن اسا قازاق مەكتەبى جابىلدى. كەڭەس وداعى كەزىندەگى ساياسات قازاق ءتىلىن تۇبىنەن قىرىقتى. سەبەبى, قازاقشا ءبىلىم وشاقتارىن جا­بۋدى الدىمەن ءبىرىنشى سىنىپتان باستاپ, قىر­كۇيەكتە “الىپپە” ۇستاعان بۇلدىرشىندەردى ورىس مەكتەبىنە العىزدى. سوندا باستاۋىش مەكتەپتەر ءتورت جىلدا ورىس مەكتەبىنە اينالىپ شىعا كەلدى, ال بالا سانى ازايعاننان كەيىن قازاق ورتا مەك­تەپتەرى از جىلدىڭ ىشىندە وزىنەن ءوزى جابىلىپ وتىردى, – دەيدى جۇماعازى اعاي. 1986 جىلى قازىرگى تورعاي ءوڭىرىن قوسپاعاندا قوستاناي وبلىسىندا ءۇش عانا ورتا مەكتەپ, 11 ورتالاۋ مەكتەپ, 13 باستاۋىش, 23 ارالاس مەكتەپ قال­دى. سونىڭ بارلىعىندا نەبارى 4398 بالا وقى­دى. الگى ءۇش ورتا مەكتەپتىڭ ءبىرى وبلىس ورتالى­عىنداعى ىبىراي التىنسارين ىرگەتاسىن قالاعان مەكتەپ-ينتەرناتى بولاتىن. وعان ءبىلىم وشاعى جابىلعان قازاق اۋىلدارىنىڭ بالالارى ورنا­لاستى. سونىمەن قاتار, قازاعى قالىڭ وتىرعان اۋليەكول اۋدانى ورتالىعىنداعى مەكتەپ پەن ءجى­تىقارا قالاسىنداعى مەكتەپ-ينتەرنات اۋپىرىممەن جابىلماي جۇمىس ىستەدى. تىڭ كوتەرىلگەن جىل­داردان كەيىن ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىن العانشا قازىرگى دەنيسوۆ, قاراسۋ, قوستاناي, تاران, فەدوروۆ, ءجى­تى­قارا اۋداندارى مەن رۋدنىي, ليساكوۆ قالالا­رىن­دا بىردە-ءبىر قازاق مەكتەبى, قازاق سىنىبى بول­مادى. 1986 جىلعى مالىمەت بويىنشا وبلىستا ءاربىر ءجۇز قاراكوز بالانىڭ ونى عانا قا­زاق مەكتەبىندە, قالعان توقسانى ورىس مەكتەبىنەن ءبىلىم الدى. حرۋششەۆتىڭ “ورىس ءتىلىن نەعۇرلىم مەڭگەرگەن سايىن كوممۋنيزمگە دە تەزىرەك جەتەمىز” دەگەن دىلمارلىعى ساناعا ىركىلمەي ءسىڭدى. قوستانايدىڭ ورتالىعىنداعى ءالتىنساريننىڭ قولىنىڭ تابى, تابانىنىڭ ءىزى قالعان قازاق مەكتەپ-ينتەرناتىن الپىسىنشى جىلدارى وبلىس باسشىلارى قالا­نىڭ سىرتىنا ىعىستىرۋ كەرەكتىگىن دە ويلاس­تىرعانى تۋرالى اڭگىمە اعا بۋىن وكىلدەرىنىڭ اراسىندا ايتىلىپ ءجۇردى. بىراق جىلاندى ءۇش كەسسەڭ دە كەسىرتكەلىك ءالى قالادى دەگەن ەمەس پە, ايتەۋىر ءتىلدىڭ كيەسى قولدادى ما, انا تىلىنە شىرىلداعان پاتريوتتاردىڭ جۇگىرۋىمەن مەكتەپ ورنىندا قالدى ءارى جاڭا عيمارات بوي كوتەردى. – ۇلتتىق رۋحىمىز وشۋگە اينالعان ەدى. نەسىن جاسىرامىز, بالالارىمىزدى امالسىز ورىس مەكتەبىنە بەردىك. ونسىز كۇن كورۋ جوق بولدى. انا تىلىمىزدەن ايىرىلىپ بارا جاتقانىمىزدى, مۇنىڭ ءوزى ۇلت رەتىندە توزىپ, جان-دۇنيەنىڭ جاداۋلانىپ, رۋحىمىزدىڭ جوعالۋىنا اكەلەتىنىن مەنىڭ كوزى اشىق زامانداستارىمنىڭ بارلىعى دا سەزدى. ماقتامەن باۋىزدالعانداي, بۋىنعانداي كۇن كەشىپ جۇرگەندە, جەلتوقسان نايزاعايى شارت ەتە قالدى عوي, – دەيدى جۇمەكەڭ. – سودان 1987 جى­لى 3 ناۋرىزدا قازاقستان ورتالىق كومپارتياسى مەن قازاق كسر مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ “قا­زاق­ستانداعى قازاق ءتىلىن وقىپ-ۇيرەنۋدى جاقسارتۋ تۋرالى” قاۋلىسى شىقتى. حالىقتىڭ تولقۋىنان قورىققان كولبيننىڭ “مەن قازاق ءتىلىن ءبىر جىلدىڭ ىشىندە ۇيرەنىپ الامىن” دەپ جۇرگەنى سوندا ەمەس پە؟ وسى قۇجات وبلىستا قازاق مەكتەپتەرى مەن قازاق سىنىپتارىن اشۋ جۇمىسىنىڭ جاندانۋىنا تامىزىق بولدى. سول كەزدە وبلىستىق ءبىلىم بەرۋ باسقارماسىندا قىزمەت ەتكەن جۇماعازى بەك­بو­سىنوۆ, وسى سالادا لاۋازىمدىق قىزمەتتە وتىرعان مارقۇم نۇرقان جيەنتاەۆ, تاعى باسقا ازاماتتار قازاق مەكتەپتەرىن اشۋعا قۇلشىنا كىرىستى. – ەلۋىنشى جىلدارى قازاق مەكتەپتەرى ءبى­رىنشى سىنىپتان باستاپ جابىلسا, ەندى سەكسەنىنشى جىلداردىڭ اياعى مەن توقسانىنشى جىلدارى قايتادان ءبىرىنشى سىنىپتان باستاپ اشىلدى. قاراڭىزشى زاڭدىلىقتى! مىنە, كورمەيسىز بە, تۇبىنەن قىرىققان اعاش تۇبىنەن كوكتەيدى ەكەن,–دەيدى تاعى دا جۇماعازى اعاي. سول 1987 جىلى الىستاعى قامىستى اۋدانى­نىنىڭ “بەستاۋ” كەڭشارىنا قارايتىن شوپتىكول جانە اۋليەكول اۋدانىنداعى قاراقالپاق اۋىل­دا­رىنداعى مەكتەپتەردەن قازاق سىنىپتارى اشىل­دى دا, ولار ءتورت جىلدان كەيىن قازاق مەك­تەبىنە اينالدى. كەلەر جىلى اۋىلداردان ءۇش باستاۋىش مەكتەپ تاعى اشىلدى. سودان كەيىن-اق اشىلعان قازاق مەكتەپتەرىنىڭ سانى ەسەلەپ ارتتى. 1989 جىلى 12 مەكتەپ اشىلسا, 1993 جىلى ولاردىڭ سانى 34-كە جەتتى. ورىسشاعا اينالعان بۇرىنعى مەك­تەپتەردەن قازاق سىنىپتارى دا كوپتەپ اشىلىپ, ولاردىڭ سانى 1993 جىلى 166 بولدى. كەيىن وسىنىڭ باسىم كوپشىلىگى قازاق مەكتەبىنە اينالدى. قوستانايداعى تۇڭعىش قالالىق قازاق ورتا مەكتەبىنىڭ اشىلۋى دا ءبىر تاريح ىسپەتتى. 1990 جىلى التىنسارين اتىنداعى مەكتەپ-ينتەر­ناتتىڭ ءبىرىنشى سىنىبىنا بالالار قوسىمشا الىندى. بۇل مەكتەپتىڭ ىشىنەن اشىلعان مەكتەپ سياقتى بولدى. ورىن تارلىق ەتكەننەن كەيىن ارتىق الىنعان سىنىپتار ورىس مەكتەبىنە كوشىرىلدى, ءبىراز ۋاقىتتان كەيىن جەرگىلىكتى بيلىك وعان №12 مەكتەپ-گيمنازيانىڭ عيماراتىن بوساتىپ بەردى. “تارىداي بوپ كىرگەن ءبۇلدىرشىن تاۋداي بولىپ شىققان” ون جىلدا قازاق مەكتەبى دە دامىپ, س.ماۋلەنوۆ اتىنداعى گيمنازيا بولىپ قالىپتاستى. بۇل قوستاناي قالالىق تۇڭعىش قازاق مەكتەبى بولاتىن. – 90-شى جىلدارى بۇل مەكتەپ قالاداعى زيالى قاۋىم وكىلدەرىنىڭ اسا ىنتاسىمەن, جاپپاي جۇمىلۋىمەن اشىلدى. بىراق قازاق ءتىلىنىڭ ءوشىپ بارا جاتقانىنا بويى ۇيرەنگەن, يمپەريالىق پەيىلگە سۋارىلعان ورتاعا بۇل كورىنىس ۇناي قوي­مادى. ورىس مەكتەبىنىڭ عيماراتىنا كوشىرىلگەن قازاق سىنىپتارىنىڭ تەرەزەسىن سىندىرىپ كەتكەن وقيعالار بولدى. ورىس مەكتەبىن تارتىپ الدى دەپ داۋرىقتى بىرەۋلەر. قازاق مەكتەبىنە العاش بارعان بالالاردىڭ بارلىعى دا جاقسى وقىدى,–دەيدى جۋرناليست جايبەرگەن بولاتوۆ. بۇگىن قازاقستان حالىق اعارتۋ ءىسىنىڭ وزىق قىزمەت­كەرى, ى.التىنسارين مەدالىنىڭ يەگەرى, ارداگەر ۇستاز جۇماعازى بەكبوسىنوۆ ايتقانداي, 50-ءشى جىلداردان باستاپ قىرىق جىل بويى قازاق مەك­تەپتەرى جابىلىپ كەلسە, 80-ءشى جىلداردىڭ ايا­عىنان باستاپ بۇگىنگە دەيىن مەملەكەتتىك تىلدە وقىتاتىن ءبىلىم وشاقتارىنىڭ قاتارى ارتۋمەن كەلەدى. بۇگىن قوستاناي وبلىسىندا 144 قازاق مەكتەبى بار. ولاردا 20 مىڭنان استام بالا ءبىلىم­گە سۋسىنداۋدا. بىلتىر وبلىس ورتالىعىنداعى ى.التىنسارين اتىنداعى مەكتەپ-ينتەرنات كۇر­دەلى جوندەۋدەن وتكىزىلىپ, وقۋشىلار مەن ۇستازدار وقۋ جىلىنىڭ باسىندا جاڭا عيماراتقا كىرگەندەي اسەر الدى. احمەت بايتۇرسىنوۆتىڭ ت­ۋ­عان اۋىلىن­دا­عى ورتا مەكتەپكە (جانگەلدين اۋدانى), قامىس­تى اۋدانىنداعى قازاق ورتا مەكتەبىنە جانە قوس­تاناي اۋدانىنداعى سەمەنوۆ ارالاس مەكتەبىنە جاڭا عيمارات سالىندى. ال جىل اياعىندا رۋدنىي قالاسىندا 900 ورىندىق قازاق ورتا مەكتەبى ەسىگىن ايقارا اشتى. تاۋەلسىزدىككە دەيىن رۋدنىي قالا­سىندا بىردە-ءبىر قازاق مەكتەبى تۇگىل, قازاق سىنىبى بولعان ەمەس ەدى. بۇل جاڭا ءۇل­گىدەگى, ءىشى زاماناۋي جابدىقتارمەن جابدىق­تالعان, بالالار ءۇشىن باسسەينى دە, بىرنەشە سپورت زالى, ينتەراك­تيۆتى تاقتاسى, كومپيۋتەرلىك سى­نىبى بار بىرەگەي مەكتەپ كەنشىلەر قالاسىنداعى مەملەكەتتىك تىلدە ءبىلىم بەرەتىن ءۇشىنشى ءبىلىم وشاعى. سوڭعى جىلدارى قازاق تىلىندە ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى جاقساردى. حيميا مەن بيولوگيا, ماتەماتيكا, فيزيكا, لينگافون, مۋلتيمەديا كابينەتتەرىنىڭ جاڭا ۇلگىمەن جاساقتالۋى, ينتەراكتيۆتى تاقتالار, كوپتەگەن ءبىلىم ۇيالارىنىڭ ونلاين جەلىسىندە ەمىن-ەركىن جۇمىس ىستەۋى وسىنىڭ ايعاعى. قوس­تا­نايلىق قازاق مەكتەپتەرى “قازاق مەكتەبىندە وقى­عان بالالار ۋاقىتتان قالىپ قويادى, ورىس سى­نى­بىنداعى وقۋشىلارعا قاراعاندا شابان” دەگەن قاڭقۋ ءسوزدىڭ ك ۇلىن الدەقاشان كوككە ۇشىرعان. ءبىلىم ساپاسى قازاق مەكتەپتەرىندە 99,9 پايىز, ال بىرىڭعاي ۇلتتىق تەستىلەۋدەن مەملەكەتتىك تىلدە ءبىلىم العان تۇلەكتەردىڭ كورسەتكىشى 77,86 پايىز, 22 تۇلەك التىن ۇيانى “التىن بەلگىمەن” ءتامام­دادى. قايسى جىلدارى وسى سىناقتان وبلىس بويىنشا ەڭ جوعارى بالدى قازاق مەكتەبىن بىتىرگەن تۇلەك الدى. بۇگىندە مەملەكەتتىك تىلدە ءبىلىم الىپ جاتقان قازاق بالالارى 55,8 پايىزدى قۇرايدى. بۇل سان جىل سايىن ءوسىپ وتىر. مۇنىڭ سىرتىندا وبلىستاعى ۇلتى قازاق ەمەس 296 بالا مەملەكەتتىك تىلدە ءبىلىم الۋدا. وتكەن جىلى ءبى­رىڭ­عاي ۇلتتىق تەستىلەۋدىڭ قورىتىندىسى بوي­ىنشا قوستاناي وبلىسىنداعى تۇلەكتەر جيناعان بالل ەڭ جوعارى بولىپ, ءبىرىنشى ورىن الدى. مۇنداي ۇزدىك ناتيجەگە قازاق مەكتەپتەرىنىڭ قوسقان ۇلەسى دە بارشىلىق – وبلىستا جوندەلمەي قالعان, اۋىر جاع­داي­دا تۇرعان قازاق مەكتەبى جوق. وبلىس اكىمى سەرگەي كۋلاگين ەڭ الدىمەن مەكتەپتەر مەن اۋرۋحانالار جاعدايىنا ءبىرىنشى كوڭىل بولەدى. مىسالى, رۋدنىي قالاسىنداعى جاڭا مەكتەپ ءاۋ باستا 300 ورىندىق بولۋى كەرەك ەدى, سەرگەي ۆيتالەۆيچ ونىڭ جوباسىن وزگەرتىپ, 900 ورىندىققا جەتكىزدى. ال مۇنداي مەكتەپ ءۇيى رەسپۋبليكامىزدا ساناۋلى عانا شىعار دەپ ويلايمىن, – دەيدى وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسى ورتا ءبىلىمدى دامىتۋ ءبولىمىنىڭ باس مامانى داناگۇل المەنوۆا. وزگە ۇلىستار بالالارىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرۋى ءۇشىن مەكتەپتەن تىس جۇمىستار دا ءجۇر­گىزىلۋدە. مىسالى, وبلىس اكىمىنىڭ باستاماسىمەن ۇلتى قازاق ەمەس مەكتەپ وقۋشىلارى اراسىندا توق­سان سايىن وتكىزىلەتىن ء“تىل شامشىراقتارى” باي­ق­اۋى ءۇشىن وبلىس بيۋدجەتىنەن 6 ميلليون 200 مىڭ تەڭگە ءبولىندى. بايقاۋدا قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتىنەن ۇزدىك ءبىلىمىن كورسەتكەن بالا ءبىر توقسان بويى 80 مىڭ تەڭگە, ەكىنشى ورىن العان بالا 50 مىڭ, ءۇشىنشى ورىندى يەلەنگەن وقۋشى 30 مىڭ تەڭگە الىپ تۇردى. ونىڭ سىرتىندا ىن­تالاندىرۋ سىيلىقتارى تاعى بار. سونىمەن قاتار سەرگەي كۋلاگيننىڭ تاپسىرماسىمەن وقۋشى­لاردىڭ جازعى دەمالىس لاگەرلەرى ءۇشىن قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋ باعدارلاماسى جاسالدى. ءسويتىپ وبلىستا وقۋشىلاردىڭ قازاق ءتىلىن ۇزدىكسىز ۇيرەنۋ ىسىنە تەك مەكتەپ ەمەس, قوعامدىق ۇيىمدار دا تارتىلىپ وتىر. الايدا شەشىمىن تابۋعا ۋاقىت كەرەك ەتەتىن كۇر­دەلى ماسەلەلەر قازاق مەكتەپتەرىنىڭ دامۋىنا كول­دە­نەڭ تۇر. الدىمەن وبلىستاعى قازاق تىلىندە ءبىلىم بە­رەتىن ءبىلىم ۇياسىنىڭ 70 پايىزى شاعىن جيىن­تىقتى مەكتەپتەر. مۇنىڭ كوپشىلىگى ور­تا­لىقتان الىس ەلدى مەكەندەردە. اۋىلداعىلاردىڭ قا­لاعا كوشۋىنە بايلانىستى بالا سانى جەتىس­پە­گەندىكتەن نەگىزگى مەكتەپتەر باستاۋىشقا اينالىپ, كەيبىر جەر­لەردە باستاۋىش مەكتەپتەردى وسى سە­بەپتەن جابۋعا تۋرا كەلىپ وتىر. شاعىن جيىن­تىق­تى مەكتەپتەرگە مامانداردىڭ بارۋى دا قيىن. مۇ­عالىم جەتىسپەيدى. سوندىقتان تاران, ۇزىنكول, دەنيسوۆ, قارابالىق, جىتىقارا اۋداندارى ورتا­لىعىندا اۋىل بالالارىنا ارناپ جاتاق سالىندى. اۋىل بالالارى وسى جاتاقتا جاتىپ, اۋدان ورتالىعىنداعى قازاق مەكتەبىندە وقيدى. ونىڭ ەسەسىنە وبلىستاعى قالالار مەن اۋدان ورتالىق­تا­رىندا مەملەكەتتىك تىلدە ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپ­تەر كەڭەيۋدە. بۇرىن قازاق مەكتەبى تۇگىل قا­زاقتىڭ ءيىسى سەزىلمەيتىن كاچار كەنتىندە باستاپقىدا اشىلعان قازاق سىنىپتارى دامي كەلە بيىل ورتا مەكتەپكە اينالدى. وعان سالىپ جاتقان جاڭا ءزاۋلىم عيماراتتىڭ قۇرىلىسى دا كەلەر جىلى ءبىتىپ قالادى. سونداي-اق, سوڭعى 5-6 جىلدىڭ ىشىندە قوستاناي قالاسىندا بىرنەشە ارالاس مەك­تەپ تازا قازاقشاعا اينالدى, 2007 جىلى 600 ور­ىن­دىق قازاق ورتا مەكتەبى اشىلدى. №24 باس­تاۋ­ىش مەكتەپتىڭ وزىندە بۇگىندە 500-دەي بالا وقيدى. “قازاقشا وقى, قاراعىم!” – ەلباسىمىزدىڭ ساياساتى قازاق مەكتەپتەرىن قالاي دامىتسا دا مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. قازىر جاڭادان سالىنعان, قايتا جوندەۋدەن وتكەن مەكتەپتەرگە كىرسەڭ حان سارايى سياقتى, ءمانى دە, ءسانى دە كەلىسكەن, جارقىراپ تۇر. وبلىس اكىمى سەرگەي كۋلاگينگە بۇل جونىنەن العىستان باسقا ايتارىمىز جوق, – دەيدى قارت ۇستاز جۇماعازى بەكبوسىنوۆ. دەگەنمەن, ءبىلىم سالاسىنىڭ ارداگەرى وڭىردەگى قازاق بالالارىنىڭ ءالى دە جارتىسىنا جۋىعىنىڭ ورىس مەكتەپتەرىندە وقيتىندىعى ءوزىن ويلانتا­تىندىعىن جاسىرعان جوق. ونىڭ پىكىرىنشە, قازاق مەكتەبىندە بالالاردىڭ كوبەيۋىنە ەندىگى جەردە اتا-انالار اتسالىسۋى كەرەك. ولار ايتا بەرەتىن بۇگىنگى وقۋلىقتاعى كىناراتتار تەك قازاق مەك­تە­بىنە عانا ءتان ەمەس, ورىس مەكتەبىندە دە وسى پرو­ب­لە­ما وزەكتى. قازاق تىلىندەگى مامانداردى قوس­تا­ناي, ارقالىق پەداگوگيكالىق ينستيتۋتتارى مەن بىرنەشە كوللەدجدەر دايىنداپ وتىر. قازاق مۇعالىمدەرىنىڭ اراسىندا تاجىريبەسى مول, ءباي­گە­دەن اتى وزىپ جۇرگەن جاڭاشىل ۇستازدار دا از ەمەس. – ۇستازدارىمىزدىڭ باسقا تابىستارىن ايت­پاعاندا, بىلتىر الماتىدا وتكەن حالىقارالىق سەميناردا ءوز تاجىريبەسىن ورتاعا سالعان اۋليە­كول اۋدانىنداعى فەدوسەەۆ شاعىن جيىنتىقتى مەكتەپتەرىنىڭ ديرەكتورى گۇلميرا توقتامىسوۆا ءار قيىردان كەلگەن ءبىلىم سالاسى قىزمەت­­كەرلە­رىنىڭ الدىندا تاماشا بىلىكتىلىك كورسەتتى. سول سەمينار شەڭبەرىندە ۇيىمداستىرىلعان بايقاۋدا جۇمىسىن قورعاپ, ارنايى گرانتتى ۇتىپ الدى. ونىڭ تاجىريبەسى باسقالارعا ۇيرەتۋگە, تاراتۋعا تۇرارلىق دەگەن باعا بەرىلدى, – دەيدى داناگۇل المەنوۆا. قازىرگى قازاق مەكتەپتەرى قاتارىنىڭ كوبەيۋى اتا-انالاردىڭ تۇسىنىگى مەن نيەتىنە بايلانىستى دەگەن ويىن جۇماعازى اعامىز جەكە مىسالىمەن جەتكىزدى. – مەنىڭ ءوز بالالارىمدى ءبىر جاعىنان ءمۇم­كىندىگىمە قاراي, ەكىنشىدەن وسىنداي تۇسىنىكپەن دە ورىس مەكتەبىندە وقىتتىم. ال نەمەرەلەرىمنىڭ بار­لىعى دا قازاق مەكتەبىنە باردى. قازىر اباي دە­گەن ۇلكەن نەمەرەم “بولاشاق” باعدارلاماسى­مەن ءماس­كەۋ ۋنيۆەرسيتەتىندە وقىپ ءجۇر. جيەن نەمەرەم قار­جى مينيسترلىگىندە قىزمەت ىستەيدى. ەكى-ءۇش ءتىل­دە سايراپ تۇر. ال ورىسشا بىتىرگەن بالالارىم مۇن­داي بيىكتەرگە جەتە العان جوق, – دەيدى قارت ۇس­تاز. – بۇل – مەنىڭ جەكە باسىمنان الىنعان عانا مىسال. قا­­زىر قازاق مەكتەپتەرىنىڭ تۇلەكتەرى ءومىردىڭ قاي سا­­­لا­سىندا دا وتە جوعارى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزىپ ءجۇر. قوستانايدا قازاق مەكتەبىنىڭ دامۋىنا ۇلكەن ۇلەس قوسقان جۇماعازى اعاي انا تىلىندەگى ءبىلىم ۇياسىنىڭ ارتىقشىلىعىن ايتۋدان, اتا-انالارعا تۇسىندىرۋدەن ءالى شارشاعان جوق, مەكتەپتەرگە تاياعىن سۇيەنىپ ءجيى بارادى, بۇكىل شارالارعا قا­تىسۋعا تىرىسادى. قازاق مەكتەبى الدىمەن بالانى انا تىلىندە وقىتادى, ءۇش ءتىلدى مەڭگەرۋگە ىقپال جاسايدى, ۇلتتىق سانانىڭ قالىپتاسۋىنا نەگىز قالايدى. قازاق ءتىلىن دامىتاتىن جانە ۇرپاققا ۇلتتىق تاربيە بەرەتىن وردا دا قازاق مەكتەبى. سونىمەن قاتار, جۇمەكەڭ مەملەكەتتىك ءتىل قا­دامىنىڭ جۇرۋىنە دە انا تىلىندەگى قازاق مەكتەبىنىڭ قوسار ۇلەسى ۇشان-تەڭىز ەكەنىن ايتادى. قوستانايدا قازاق تىلىندە ءبىلىم بەرۋ ءىسى كەسىلگەن ەمەندەي قايتا كوكتەپ, دامىپ كەلەدى. ايتپاقشى, قوستاناي كوشەسىندە قازاقشا سويلەسكەندەرگە قازىر ەشكىم تاڭعالمايدى... ءنازيرا جارىمبەتوۆا, قوستاناي.