ەلباسى «قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ ءوسۋى: تابىس پەن تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋ» جولداۋىندا ۇلت ساۋلىعى — مەملەكەتتىڭ باستى باسىمدىعى جانە تابىستى كەلەشەگىنىڭ نەگىزى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. سالاۋاتتى ءومىر سالتىن ۇستانۋ جانە اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋ مادەنيەتى ەرتە جاستان باستالادى, مەكتەپكە دەيىنگى جاس ادامنىڭ دەنە جانە پسيحيكالىق دەنساۋلىعىنىڭ نەگىزىن قالىپتاستىرۋدىڭ شەشۋشى مەزگىلى سانالادى.
پەدياتريا جانە بالالار حيرۋرگياسى عىلىمي ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ر. بورانباەۆانىڭ ايتۋىنشا, قازاقستاندا سوڭعى 10 جىلدا بالالار اۋرۋلارىنىڭ تومەندەۋ ۇدەرىسى بايقالۋدا. وتكەن 10 جىلدا بالالار مەن سابيلەر ءولىم-ءجىتىمى ەكى ەسەدەن استامعا تومەندەگەن. سونىمەن قاتار, ەلىمىزدە اۋرۋلاردى ءتۇرلى دامۋ ساتىلارىندا انىقتاۋ جۇيەسى جاقسارتىلعان.
«اۋرۋ-سىرقاۋلار قۇرىلىمىندا ءبىرىنشى ورىندا تىنىس الۋ مۇشەلەرىنىڭ اۋرۋلارى, ەكىنشى ورىندا – اس قورىتۋ جولدارىنىڭ جانە ءۇشىنشى ورىندا – قان اۋرۋلارى تۇر. كوپتەگەن اۋرۋلارعا دياگنوز قويۋ جاقسارتىلدى, اۋتويممۋندىق جانە گەنەتيكالىق اۋرۋلاردى انىقتاۋ جەتىلدىرىلدى. وسىعان بايلانىستى اۋرۋ تۇرلەرى ءوسىپ كەلە جاتقانداي كورىنەدى, ال شىندىعىندا دياگنوستيكالاۋ جۇمىستارى جاقسارتىلىپ جاتىر», — دەپ ءتۇسىندىردى ر. بورانباەۆا.
دارىگەردىڭ ايتۋىنشا, حالىق دەنساۋلىعى 50% الەۋمەتتىك فاكتىلەرگە, 20% — گەنەتيكاعا, 20% — ەكولوگياعا جانە 10% — دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنىڭ ىقپالىنا بايلانىستى.
«2016 جىلدان باستاپ مەكتەپ مەديتسيناسىنا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى جەتەكشىلىك ەتەدى. دارىگەرلەر قولعا العان العاشقى شارا – مەكتەپتەگى مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىن وقىتۋ, سەبەبى بۇعان دەيىن ولار جۇيەلى تۇردە وقىتىلعان جوق, سەرتيفيكاتتاۋدان وتپەگەن بولدى. 2 جىلعا جۋىق ۋاقىتتا ەلىمىزدىڭ مەكتەپتە جۇمىس ىستەيتىن مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى وقىتىلدى», — دەدى ر. بورانباەۆا.
بۇدان وزگە, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى سالاۋاتتى ءومىر سالتى ورتالىقتارىن قۇرۋ بويىنشا اۋقىمدى جۇمىستار جۇرگىزىپ جاتىر. ورتالىق قىزمەتكەرلەرى مەكتەپتەردى ارالاپ, سالاۋاتتى ءومىر سالتىن ناسيحاتتاۋمەن اينالىسادى.
قاۋىپتى جۇقپالاردىڭ الدىن الۋ جانە ەسكەرتۋدە مىندەتتى ۆاكتسينالاۋ ۇلكەن ماڭىزعا يە, ول كىشكەنتاي ەمدەلۋشىلەردىڭ اۋرۋحاناعا ءتۇسۋى مەن ۇزاققا سوزىلاتىن اۋىر سىرقات كورسەتكىشتەرىن تومەندەتۋگە ىقپال ەتەدى.
«بىزدە رەسپۋبليكادا ۆاكتسينالاۋدى ناسيحاتتاۋ بويىنشا كولەمدى جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر. ەكپە سالۋمەن قامتۋ 95% قۇرايدى, 2018 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جالپى 2 ملن 800 مىڭ بالاعا ۆاكتسينا سالىندى, ولاردىڭ 200 مىڭنان استامى – جاسوسپىرىمدەر», — دەدى دارىگەر.
ونىڭ ايتۋىنشا, ءتۇرلى نانىم-سەنىمدەرگە بايلانىستى ۆاكتسينالاۋدان باس تارتاتىن اتا-انالارمەن ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى.
«سوڭعى كەزدەرى كەيبىر اتا-انالار ەكپەلەر سالعىزۋعا قارسى. سوعان بايلانىستى ءبىز ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزەمىز, سەبەى بۇل – قاتە تۇسىنىك, ۆاكتسينادان باس تارتۋ بالالاردىڭ اراسىندا قاۋىپتى جۇقپالاردىڭ تارالۋىنا ىقپال ەتەدى. 2018 جىلى 5 مىڭنان استام اتا-انا ونى قابىلدامادى. جەرگىلىكتى جەرلەردە دارىگەرلەر ۇزاق ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ارقىلى 3 مىڭنان استام اتا-انانى (ەسك. – ۆاكتسينالاۋدان باس تارتقاندار) كوندىرە الدى», — دەدى ر. بورانباەۆا.
سونىمەن قاتار, دارىگەر قازاقستانداعى پەدياتريانىڭ دامۋ پەرسپەكتيۆالارى تۋرالى ايتىپ بەردى. 2018 جىلى 208 جاڭا پەدياترلىق ۋچاسكە اشىلعان.
«بەلگىلى ءبىر كەزەڭدە پەدياترلار تاپشىلىعى بايقالدى, ءارى بارلىعىن پەدياترلىق ۋچاسكەلەرمەن تولىق قامتاماسىز ەتۋ مۇمكىن ەمەس, بىراق ءبىز بىرتىندەپ بۇعان قول جەتكىزەمىز. پەدياترلىق ۋچاسكەلەر سانى جىلدان-جىلعا ارتىپ كەلەدى. وڭىرلەردە 2 مىڭنان اسا پەدياترلىق ۋچاسكەلەر جۇمىس ىستەيدى. وڭىرلەر مامانداردىڭ دايارلانۋ دەڭگەيىنە قاراي وزدەرى دە ۋچاسكەلەر اشا الادى, جالپى تاجىريبەلىك دارىگەرگە 80-90% كوشكەن, وعان كوڭىلى تولاتىن وڭىرلەر دە بار, سەبەبى ولار بۇعان سەنىم ارتادى. ولاردىڭ ىشىندە – جتد-گە بىلىكتىلىگىن وزگەرتكەن سول پەدياترلار دا بار», — دەپ تۇيىندەدى ر. بورانباەۆا.
