بەلگىلى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى حاميت راقىشەۆ الماتى وبلىسى, قاسكەلەڭ اۋدانى اباي اۋىلىندا شارۋا وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەن. اكەسى قوشان راقىشەۆ اۋىلداعى كەڭشاردا جۇمىسشى, مالشى, شەشەسى ماعريپا ۇلكەن وتباسىنىڭ ۇيىتقىسى بولعان. ولار سەگىز بالانى دۇنيەگە اكەلگەن ارداقتى جاندار ەدى. راقىشەۆتار اۋلەتى ەل اراسىندا وزدەرىنىڭ ەڭبەكتەرىمەن, حالىققا جاساعان قىزمەتتەرىمەن, ورناتقان دۇرىس قارىم-قاتىناستارىمەن سىيلى وتباسى. حاميت قوشان ۇلى 1973 جىلى الماتىداعى قۇرىلىس تەحنيكۋمىن ءبىتىرىپ, تۋعان اۋىلى اباي اتىنداعى سوۆحوزدا قۇرىلىسشى بولىپ جۇمىسقا قابىلدانادى, كوپ ۇزاماي شەبەر قىزمەتىنە بەكىتىلەدى. سودان كەيىنگى جىلدارى اعا ينجەنەر, اعا پروراب بولىپ, ءوزىن جان-جاقتى دايىندالعان ىسكەر مامان ەكەنىن كورسەتەدى. العىر ازاماتتىڭ ەرەكشە قابىلەتىن بايقاعان اۋدان باسشىلارى ونى اباي اتىنداعى قۇس فابريكاسى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىنە تاعايىندايدى. ول 1981-1983 جىلدارى قاسكەلەڭ اۋدانى لەنين كەڭشارى تۇتىنۋشىلار قوعامى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, ۇلكەن الماتى كەڭشارى تۇتىنۋشىلار قوعامىنىڭ توراعاسى, ىلە اۋداندىق تۇتىنۋشىلار قوعامى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى بولدى. 1983 جىلدان باستاپ حاميت قوشان ۇلى شامالعان كەڭشارى تۇتىنۋشىلار وداعىنىڭ توراعاسى, 1984-1986 جىلدارى جامبىل اۋدانىنىڭ تۇتىنۋشىلار وداعىنىڭ توراعاسى قىزمەتتەرىن اتقاردى. وسى كەزدەردە حاميت قوشان ۇلى حالىقتىڭ بەل ورتاسىندا بولىپ, ءوزىنىڭ ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتتەرىن كورسەتىپ, ەلى ءۇشىن ايانباي ەڭبەك ەتەتىن جان ەكەنىن تانىتا ءبىلدى. ۇلكەن جۇرەكتى ازاماتتىڭ ىستەگەن جاقسى ىستەرىن, ەلگە جاساعان قامقورلىقتارىن سول كەزدەردە بىرگە قىزمەت ىستەگەن اعا بۋىن وكىلدەرى ءالى كۇنگە دەيىن ەستەرىنەن شىعارماي, تولعانىسپەن ايتاتىنىن ءوز قۇلاعىممەن ەستىپ ءجۇرمىن.
قاسيەت قونىپ, قۇت دارىعان جامبىل اۋدانىندا قىزمەتتە بولعاندا حاميت قوشان ۇلى وبلىس, رەسپۋبليكا باسشىلارىنىڭ كوزدەرىنە ءىلىنىپ, كەلەشەك ومىرىنە ۇلكەن جولداما العان ەدى. 1986 جىلى ابزال ازامات سارىارقانىڭ توسىندە جايعاسقان, جاڭادان قۇرىلىپ, قارقىنداپ دامىپ كەلە جاتقان قازاقتىڭ كيەلى مەكەنى جەزقازعان وبلىسىندا تۇتىنۋشىلار قوعامىنىڭ توراعاسى بولىپ سايلاندى. 1988-1990 جىلدارى جەزقازعان وبلىستىق اتقارۋ كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىن اتقاردى. 1990 جىلى الماتى قالاسىنداعى رەسپۋبليكالىق ورتالىق پارتيا كوميتەتىنىڭ دەمالىس ءۇيىنىڭ ديرەكتورى قىزمەتىنە جۇمىسقا جىبەرىلەدى. سودان سوڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى مەن مينيسترلەر كابينەتىنىڭ ساۋدا ءبولىمىنىڭ باسقارۋشىسى لاۋازىمىنا تاعايىندالادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى باس تەكسەرۋشى ينسپەكتسياسىنىڭ مەملەكەتتىك ينسپەكتورى قىزمەتىن اتقارادى. 1993 جىلى حاميت قوشان ۇلى ەل پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ شەشىمىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جاڭادان قۇرىلعان ساۋدا-ونەركاسىپ پالاتاسى پرەزيديۋمىنىڭ توراعاسى قىزمەتىنە تاعايىندالدى. جاڭادان تاۋەلسىزدىك العان مەملەكەت ءۇشىن اتالعان پالاتانىڭ الدىندا كوپتەگەن جاۋاپتى مىندەتتەر, حالىقارالىق دەڭگەيدە شەشەتىن كۇردەلى ماسەلەلەر تۇرعان ەدى. وسى قىزمەتتە اتپال ازامات 14 جىلدان استام ۋاقىت قىزمەت ەتىپ, ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن بارلىق كۇش-جىگەرىن اياماي تەر توكتى.
مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى, گەنەرال-لەيتەنانت امانگەلدى شابدارباەۆ حاميت قوشان ۇلىمەن جاس كەزىنەن بىرگە وسكەن. ونىڭ ايتۋىنشا, حاميت زامانداسى جاس كەزىنەن وتە زەرەك, العىرلىعىمەن كوزگە تۇسكەن. وسە كەلە تۋعان اۋىلىنىڭ كوركەيىپ, دامۋىنا ءوزىنىڭ قوسقان شەكسىز ۇلەسى ءبىر توبە. ونىڭ دوستارىنىڭ, جەرلەستەرىنىڭ اراسىندا شوقتىعى بيىك, بەدەلدى, ۇلكەن ابىروي يەسى بولعانىن ەشكىم ەسىنەن شىعارعان ەمەس. تالانتتى ازامات ەكەۋى جاس كەزدەرىنەن باستاپ اۋىلدا سپورتپەن اينالىسىپ, اسىرەسە, ۆولەيبول سەكتسياسىندا بىرگە دايىندالعان, العى شەپتە بولسا, تابيعي قايسار مىنەزىنە ساي حاميت كوماندادا ۇنەمى شابۋىلشى شەبىندە اتويلاپ جۇرگەن. كەيىنگى جىلدارى حاميت دوسىنىڭ الماتىدا «دينامو» سپورت قوعامىندا ۆولەيبول سەكتسياسىندا جاتتىعۋلارىن جالعاستىرىپ, كوماندا قۇرامىندا ۇلكەن جەتىستىكتەرگە جەتكەنىن, ونىڭ سپورت شەبەرى بولعانىن ماقتانىشپەن ەسىنە الادى. امانگەلدى سماعۇل ۇلى حاميت ەكەۋى سول كەزدەردە ەۋروپادا ەكى دۇركىن جەڭىمپاز بولعان الماتىلىق «بۋرەۆەستنيك» ۆولەيبول كومانداسىنىڭ قۇرامىندا ويناۋدى ارمانداعان دا. ءحاميتتىڭ ۆەلوسيپەد سپورتىمەن دە اينالىسىپ, جۇلدەلى بولعانى دا زامانداستارىنىڭ ەسىندە. امانگەلدى شابدارباەۆتىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن حاميت قوشان ۇلىن ەسكە الۋ ماقساتىندا ول وقىعان مەكتەپكە جانە كەزىندە وتباسى تۇرعان كوشەگە ونىڭ اتىن بەرۋ ۇسىنىستارى مەملەكەتتىك ورگاندارعا تاپسىرىلدى. كۇنى بۇگىن ول ۇسىنىس قولداۋ كورىپ, ىسكە اسسا نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى.
كەزىندە جەزقازعان وبلىستىق تۇتىنۋشىلار قوعامىن حامەكەڭنەن سوڭ باسقارعان, ارقادان شىققان ەلىمىزدىڭ بەدەلدى ازاماتى سەنباي جاپپاروۆ ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىز تۋرالى جازىلايىن دەپ جاتقان جاڭا كىتاپقا ءبىرىنشى بولىپ ءوزىنىڭ ەستەلىكتەرىن جازىپ تا بەردى. سەنباي جاپپاروۆ «الاشتىڭ ابىز اقساقالى, كەمەڭگەر قارياسى بولعان بۇقار جىراۋ قالقامان ۇلىنىڭ «جاقسىنىڭ اتى ولمەيدى, عالىمنىڭ حاتى ولمەيدى» دەگەن دانالىق ءسوزى وزدەرى ومىردەن وتسە دە ونەگەسى مەن جاساعان جاقسىلىقتارى ولمەيتىن حاماڭ سەكىلدى جاقسى ادامدارعا ارناپ ايتىلعان سياقتى» دەيدى جۇرەك تولقىنىسىن سەزدىرە وتىرىپ. «باياعىدا ۇلكەندەرىمىز «جاقسىنىڭ جاقسىلىعىن ايت, نۇرى تاسىسىن» دەپ جاتۋشى ەدى. كوزىن كورىپ, ءوزىن ءبىلىپ, اقىل-كەڭەسىن تىڭداپ, اعالىق جانە ازاماتتىق قامقورلىعىنا بولەنىپ ومىردە ونەگە العان ادامنىڭ جاقسى قاسيەتتەرىن ەسكە ءتۇسىرىپ, حاتقا باسىپ, ەستەلىك قالدىرۋدى ءوزىمنىڭ اعا الدىنداعى ادالدىق مەن باۋىرلىق بورىشىم دەپ سانايمىن» دەيدى ول اقجارما كوڭىلمەن اقتارىلا سىر شەرتىپ.
حاميت قوشان ۇلى جەزقازعان وبلىسى تۇتىنۋشىلار وداعىنىڭ توراعاسى بولىپ قىزمەتكە كەلگەن كەزدە ولكەنىڭ شالعايدا جاتقان, جاڭادان قۇرىلعان وبلىس بولعاندىقتان با, ايتەۋىر, ءوندىرىس پەن ونەركاسىپتىڭ وركەندەۋىنە كوپتەگەن كەدەرگىلەر تۋىنداي بەرگەنى اقيقات ەدى. «بىتەر ءىستىڭ باسىنا, جاقسى كەلەر قاسىنا» دەگەندەي حاميت راقىشەۆ ءوزىنىڭ بىلىكتى باسشى, شەبەر ۇيىمداستىرۋشى ەكەنىن تانىتىپ, بىردەن تىزگىندى قولعا الىپ, جۇمىستى شيراتىپ جىبەرەدى. اسىرەسە ول كىسى سالانىڭ وندىرىستىك ماتەريالدىق بازاسىنىڭ دامۋىنا, قارقىندى جۇمىس جاسالۋىنا ەرەكشە ىقپال ەتەدى. ونىڭ يۋگوسلاۆيادا جاسالعان شۇجىق دايىندايتىن تسەحتىڭ ءبىر ەمەس باقانداي ۇشەۋىن جەزقازعانعا الدىرتۋى سول كەزدە تاڭعالارلىقتاي وقيعا دەمەسكە جانە امالىڭ جوق. ءوندىرىس سالاسىنا وزگە دە جاڭا تەحنولوگيالار بىرتىندەپ ەنگىزىلگەنى ءالى كۇنگە دەيىن ەلدىڭ ەسىندە, ونىڭ ءبارىن حاماڭنىڭ ەسىمىمەن بايلانىستىرۋ ءداستۇرى ساقتالىنعان.
ول ءوز قىزمەت جولىندا ارقادا بولسىن, الماتىدا ءجۇرسىن قازاقتىڭ العىر ازاماتتارىنا قولداۋ جاساپ, اعالىق قامقورلىعىن اياماعان. حاماڭ شاكىرتتەرىنىڭ ءبىرازى قازىرگى كەزدە رەسپۋبليكامىزدىڭ ورتالىعىنان باستاپ, ەلىمىزدىڭ بارلىق تۇكپىرىندە بەدەلدى دە بەلسەندى قىزمەتتەر اتقارۋ ۇستىندە. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, از ۋاقىت ىشىندە حاميت قوشان ۇلى كوپ ءىس تىندىرعان بىرەگەي ازامات. «سارىارقا ازاماتتارى حاما اعاسىن اركەز ساعىنىشپەن ەستەرىنە الادى» دەگەن سەنباي زامانداسىمنىڭ ءسوزى دە اركەز قۇلاعىمدا تۇرادى.
سول 80-جىلداردىڭ اياعىندا اقادىر اۋدانىندا قىزمەت ىستەپ جۇرگەن كەزىمدە مەن دە حاميت قوشان ۇلىمەن العاش تانىسقانمىن. كەڭپەيىلدى, ۇلكەن جۇرەكتى ازامات العاشقى كەزدەسۋدەن كەيىن-اق مەنى ءوزىنىڭ باۋىرىنا تارتىپ, اعالىق اقىلىن ايتىپ, ۇنەمى ىزدەپ ءجۇردى. كەزدەسكەن ساتىمىزدە ايرىلماستاي قاۋىشىپ قالۋشى ەدىك. ەرەكشە جاراتىلعان جاننىڭ بويىنان قايتالانباس كىسىلىك قاسيەت, تەكتىلىك سەزىم, جۇزىنەن جان تازالىعىنىڭ شاپاعات نۇرى توگىلىپ تۇراتىن. ونىڭ ماعان دەگەن ىستىق ىقىلاسى, كورسەتكەن اعالىق قامقورلىعى, ءاربىر كەزدەسۋلەردە ايتقان اقىل سوزدەرى ءالى كۇنگە دەيىن قۇلاعىمنان كەتەر ەمەس. حاماڭداي كوڭىلى دارحان مىنەزدى جاندار, بالكىم, كەلەشەكتە كەزدەسپەيتىن شىعار. دەگەنمەن, وسىنداي ايتۋلى تۇلعامەن تانىستىرىپ, جانىنا جاقىنداتقانىنا مەن اللاعا شۇكىرشىلىك ەتەمىن.
وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا حاميت قوشان ۇلىنىڭ ومىرلىك جارى بالجان اپايمەن كەزدەسكەندە حاميت اعانىڭ 70 جىلدىعىنا دەرەكتەر جيىنتىعىمەن ارنايى كىتاپ شىعارۋ تۋرالى ارامىزدا كەلەلى اڭگىمە بولعان. وسىعان وراي حاماڭمەن قىزمەتتەس, مۇددەلەس-ۇزەڭگىلەس بولعان مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرى, تۋىستارى, دوستارى, ارىپتەستەرى, ساۋدا-وندىرىستىك پالاتاسىنىڭ وبلىستارداعى فيليالدارىن باسقارعان ازاماتتار وزدەرىنىڭ حاميت قوشان ۇلى تۋرالى جازعان ەستەلىكتەرىن الماتىعا جىبەرە باستادى. ولاردىڭ ىشىندە م.بياروۆ, ا.ابدراحمانوۆا, ن.تورەحانوۆا, س.وردابەكوۆ, ر.اپپازوۆ, ت.كونونوۆا جانە باسقا دا ازاماتتار بار. تەكتى ازامات تۋرالى بارلىق جۇرەكجاردى ەستەلىك-ماقالالار, ءان سازى مەن ولەڭ شۋماقتارى ء«داۋىر» باسپاحاناسىندا جيناقتالىپ جاتىر. ەلىمىزدىڭ ساۋدا پالاتاسىن 14 جىلدان ارتىق ۋاقىت باسقارىپ, مەكەمەنىڭ ابىرويىن بيىككە كوتەرگەن حاميت قوشان ۇلى راقىشەۆ تمد ەلدەرىنىڭ اراسىندا جوعارى دەڭگەيگە شىعارىپ, الەم كولەمىندە دە ەستە قالارلىقتاي ىستەر اتقارعان. وعان دالەل حاميت اعامىزدىڭ پىكىرىمەن رەسەي جانە باسقا دا الپاۋىت مەملەكەتتەردەگى ارىپتەستەرىنىڭ ساناسقانى. ءوزى باسقارعان ۇجىمدا دا بەدەلى وتە جوعارى بولعان.
حاماڭ حالقىمىزدىڭ, جەرىمىزدىڭ تاريحىن تەرەڭ بىلگەن. زامانداستارى ونى اركەز ماقتان تۇتاتىن, ەلدەگى جەتىستىكتەردى زور قۋانىشپەن ايتىپ جۇرەتىن. الماتى وبلىسىنىڭ جامبىل اۋدانىنداعى سامسى ەلدى مەكەنىندە جاۋگەرشىلىك زاماندا ەلىن, جەرىن جاۋدان قورعاعان, ودان ازات ەتۋدە ەرلىك كورسەتكەن, قاھارمان سامەن باتىرعا ارنايى ەسكەرتكىش ورناتىلدى. ونىڭ اينالاسى بەزەندىرىلىپ, باۋ-باقشاعا اينالدى. بۇل ءىستىڭ دە ۇيىتقىسى, باس دەمەۋشىسى جانە نەگىزگى ۇيىمداستىرۋشىسى حاميت قوشان ۇلى ەدى. ءوزى تۋعان اباي اۋىلىنىڭ وركەندەۋىنە اتسالىسىپ, تۋىستارىنا, جەرلەستەرىنە, اسىرەسە, قارت ازاماتتارعا ءوزىنىڭ قامقورلىعىن شەكسىز جاساعان. اۋىل مەشىتىنە, مەكتەپكە مەيلىنشە كومەك كورسەتتى.
حاميت قوشان ۇلىنىڭ تۇعىرى بيىك تۇلعالى بەينەسى وتباسىنىڭ, تۋىستارىنىڭ, دوستارىنىڭ, ارىپتەستەرىنىڭ, جالپى حالىقتىڭ, ءبارىمىزدىڭ ەسىمىزدە ماڭگى ساقتالادى.
ءادىل شاياحمەتوۆ,
گەنەرال-لەيتەنانت, ورتالىق ازياداعى ەسىرتكىگە قارسى كۇرەس ورتالىعى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى
الماتى
